Кіріспе

Жиль Грулькс (30 тамыз 1931, Монреаль, Квебек – 22 тамыз 1994) – канадалық кинорежиссер. Ол 14 балалы жұмысшы отбасында өскен. Мектепте бизнес оқыған соң кеңседе жұмыс істеді, бірақ кеңсе қызметі оны қысып, жалықтырды. Интеллектуал болудың жалғыз жолы осы деп шешіп, ол бір кезде Фр-ға қатысып, Бордуаның автоматшыл қозғалысын қолдады. Ол сондай-ақ 8 мм әуесқой фильмдер түсірді, бұл оған CBC жаңалықтар бөлімінде сурет редакторы болып жұмысқа орналасуға мүмкіндік берді. Өзінің дарынын көрсеткен үш қысқа фильмнен кейін, 1956 жылы «шынайы көз» қозғалысының бастапқы кезеңінде Ұлттық кино кеңесіне (NFB) жұмысқа қабылданды.

Ұлттық кино басқармасы

Оның NFB-мен бірге түсірген алғашқы фильмі – «Лес Ракеттёр» (1958) болды. Мишель Браультпен бірге режиссерлік еткен және дыбыс жазушы Марсель Карьердің маңызды үлесін қосқан бұл фильм, кино тарихында алғаш рет киношыларды оқиғаның ортасында көрсетіп, ашық көзбен қарау тәсілінен асып түсті. Фильмдегі шындықпен байланыс іздеу үшін дыбыс та тікелей жазылды. Комедиялық элементтері де бар фильм, антропологиялық кинематографиядағы маңызды қадам ретінде қарастырылады. Ол, архаизмі мен қарапайымдылығымен маңызды емес көрінетін әлеуметтік құбылысты (асфальтта қарғана киімімен жүру сияқты! ) бейжай қарамай, бұрын жек көрілетін Квебек халық мәдениетінің элементтерін құжаттау арқылы ашты. 1961 жылы Грулькс назарын көпшіліктен жеке тұлғаға аударды, оның қысқа деректі фильмі – «Алтын қолғаптар». «Voir Miami» (1962) Грулькстің поэтикалық жағын көрсетті. Ол заманауи Американы сынға алғанымен, оны поэтикалық, тіпті лирикалық стильде бейнеледі. 1964 жылы Грулькс өзінің туындыларында ерекше орын алатын әлеуметтік-саяси киноға бет бұрды. Оның алғашқы толық метражды драмасы – «Кешедегі мысық» (Le Chat dans le sac), кейіпкерлерінің қиын саяси шешімдерге тап болатын және мүмкін, Квебек халқының да өсуі туралы әңгімелейді. Грулькс фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік еткенімен қатар, монтаждау жұмысын да өзі атқарды (әрі бұл келесі фильмдерінде де сақталды). Драмаларында Грулькс оқиғаның нағыз кейіпкерлеріне немесе оларға ұқсас, жағдайға сәйкес импровизациялай алатын актер емес адамдарды түсіруді ұнатты. Тағы бір толық метражды фильмге кіріспес бұрын, Грулькс «Un jeu si simple» (1965) қысқа деректі фильмін түсірді, ол Квебек провинциясындағы хоккей спортын, әсіресе 1950-1960 жылдардағы «Монреаль Канадиенс» командаларын драматикалық тұрғыдан қарастырады. 1967 жылы квебектердің күнделікті өмірін көрсететін суреттердің күрделі монтаждан құралған «fr» фильмі жарық көрді. Грулькс олардың өмір салтын таңдауларын сұраққа тоғыстырып, дыбысқа ерекше мән беріп, дәстүрден өзгеше кино тілін қолданды. Көрермендерді әндермен, цитаталармен, жарнамалармен және бұқаралық ақпарат құралдарының үндеулерімен шатастырып, фильм тұтынушылық қоғамға қарсы наразылық білдіріп, адамды адамға қарсы пайдаланатын қанаушылық механизмдерді айыптады. Осы сыншылдық үрдіс жалғасып, Грулькс «24 heures ou plus» фильмін жасады, ол революцияға шақыру болды және NFB-мен цензураланды. 1971 жылдың соңында түсірілген фильм 1977 жылға дейін ресми түрде көрсетілген жоқ. 1977 жылы ол Мексика мен Канаданың бірлескен өндірісінде түсірілген «Première question sur le bonheur» толық метражды деректі фильмін түсірді, онда Грулькс қайтадан адамды адамнан қанау мәселесін көтерді, бірақ бұл жолы Мексиканың ауылдық аймағында. 1980 жылы Грулькс қатысқан автомобиль апаты оның мансабын аяқтады, бірақ 1982 жылы ол қайта оралып, жұмыс істеп жүрген көркем фильмін аяқтады. «Au Pays de Zom» – бұл музыкалық жанрдағы бизнес этикасын сатиралық түрде көрсеткен фильм, онда Грулькс жоғары бағалаған опера әншісі Жозеф Руло романтикалық батыр емес, қаржыгер рөлін ойнайды.

Мұра

Грулькс фильмдері – өмір мен айналасындағы әлемге үнемі сұрақ қоятын, алаңдаған адамның туындылары. Олар арқылы ол Квебек қоғамының әртүрлі жақтарын зерттеді, әр тақырыпқа сәйкес стилін өзгертіп отырды. Ол Квебек киносында авторлық фильмдерді – деректі және ойындық фильмдерді түсірген алғашқы режиссерлердің бірі болды. Жалпы айтқанда, оның фильмдері марксистік философияны брехтиандық эстетика арқылы жеткізеді деуге болады. "Кеседегі мысық" (Le Chat dans le sac) (1964) оның ең белгілі фильмі болып саналады және Квебек киносының қалыптасуына зор үлес қосты. 1985 жылы Квебек үкіметі Грулькке өмірінің жетістіктері үшін Альберт Тессьер сыйлығын табыс етті.