Кіріспе

Ланка патшасы Равананың бас әйелі индустар эпосы Рамаяна бойынша Мандодари (, Мандодари, латынша "жұмсақ белді";) – индустар эпосы Рамаянаға сәйкес Ланка патшасы Равананың ханымы. Рамаяна оны әдемі, ізгі, тура жолмен жүретін деп сипаттайды. Ол Панчаканьяның бірі ретінде мақталады, оның есімін айту күнәларды кетіреді деп сендіреді. Мандодари Асуралар (демондар) патшасы Маясура мен аспандық нимфа (апсара) Хеманың қызы. Ол Раванаға үйленеді және үш ұл туады: Мегханада (Индражит), Атикая және Акшаякумара. Рамаянаның кейбір нұсқаларында Мандодари Раманың әйелі Ситаның анасы болып табылады, оны Равана ұрлап кеткені мәлім. Күйеуінің кемшіліктеріне қарамастан, Мандодари оны жақсы көреді және туралық жолын ұстануға кеңес береді. Ол Раванаға Ситаны Рамаға қайтаруды бірнеше рет ұсынады, бірақ оның кеңесіне құлақ аспайды. Рамаянада оның Раванаға деген сүйіспеншілігі мен адалдығы жоғары бағаланады. Рамаянаның бір түрінде Хануман оны Равананы өлтіру үшін Рама қолданатын сиқырлы жебенің жасырын орнын ашуға икемдейді. Рамаянаның көптеген нұсқаларында Равананың қазасынан кейін, Равананың інісі Вибишана, Рамамен одақтасуға Мандодариның кеңесімен келіседі.

Туу және ерте өмір

Рамаянаның Уттара Кандасында Маясураның Сваргаға (көкке) барғандығы және құдайлардың оған апсара Хеманы сыйға бергені айтылады. Олардың Маяви мен Дундуби есімді екі ұлы және Мандодари есімді қызы болды. Кейін Хема көкке қайтып оралды, ал Мандодари және оның бауырлары әкелерімен қалды. Мандодаридің дүниеге келуі туралы әртүрлі айтылымдар бар. Телугу мәтіні Уттара Рамаянада Маясураның апсара Хемаға үйленгені жазылған. Олардың Маяви мен Дундуби есімді екі ұлы болды, бірақ олар қыз балаға құштар болғандықтан, Шива құдайының қанағаттандыруын іздеп, аскетизм жасай бастады. Осы уақытта Мадхура есімді апсара Шиваның мекені – Кайлас тауына оған құрмет көрсету үшін келеді. Парвати әйелі болмағанда, Мадхура құдаймен жақындыққа түседі. Парвати қайтып келгенде, ол күйеуінің денесінен қалған күлдің іздерін Мадхураның кеудесінде табады. Ашуға буған Парвати Мадхураны қарғып, оны он екі жылға құдыққа бақа болып түсіреді. Шива Мадхураға оның қайтадан әдемі әйелге айналатынын және батыр еркекке үйлене алатынын айтады. Он екі жыл өткен соң Мадхура қайтадан әдемі бойжеткенге айналып, құдықтан жоғары дауыспен шақырады. Жақын маңда аскетизммен айналысып жатқан Маясура мен Хема оның шақыруына жауап беріп, оны қыздығына алады. Олар оны Мандодари деп атайды. Осы нұсқада Равана мен Мандодаридің ұлы Мегханаданың Шиваның тұқымынан пайда болғаны айтылады, ол тұқым Мандодаридің денесінде жатыр. Ананда Рамаянада Вишну өзінің денесіне жағылған сандал ұнтағынан Мандодариді жасайды және Парватиді Раванадан құтқарып, оған Мандодариді нағыз Парвати ретінде табыстайды.

Раванамен неке

Равана Маясураның үйіне келіп, Мандодариге ғашық болады. Мандодари мен Равана көп ұзамай Веда рәсімдерімен үйленеді. Мандодари Равананың үш ұлын тудырады: Меганда (Индражит), Атикая және Аксаякумара. Равананың кемшіліктеріне қарамастан, Мандодари оны жақсы көреді және оның күш-қуатына қызығады. Ол Равананың әйелдерге деген құмарлығын жақсы біледі. Ұқыпты әйел Мандодари Равананы тура жолға салуға тырысады, бірақ Равана оның кеңестерін ешқашан тыңдамайды. Ол оған тағдырды билейтін тоғыз аспан денесі – Наваграханы бағындырмауды және кейін Сита болып туып, Равананың қырылуына себеп болатын Ведаватиді құдаламауды ескертеді.

Ситаның құтқарушысы

Мандодари Вальмикидің "Рамаяна" кітабында әдемі әйел ретінде сипатталған. Раманың маймыл елшісі Хануман Ситаны іздеп Ланкаға келгенде, Равананың жатын бөлмесіне кіргенде Мандодаридің сұлулығына таңғалып, оны Сита деп жаңылысады. Соңында Хануман Ситаны тапқанда, Равананың оған үйленмесе өлтіретінін көреді. Сита бас тартқанда Равана оның басын шабу үшін қылышын көтереді. Мандодари Равананың қолын ұстап, Ситаны құтқарады. Мандодари әйелді өлтіруді қорқынышты күнә деп есептейді, сондықтан Равана Ситаны өлтірмеуі керек дейді. Ол Раванадан басқа әйелдерімен көңіл көтеруін және Ситаны әйелі ретінде алу ойынан бас тартуын сұрайды. Равана Ситаның өмірін сақтап қалады, бірақ оны алу ниетінен бас тартпайды. Мандодари Ситаны өзінен сұлулығы мен тегі жағынан төмен санаса да, Ситаның Рамаға деген адалдығын мойындайды және оны Сачи мен Рохини сияқты қасиетті әйелдермен теңейді.

Соғыс кезінде

Ситаны бейбіт түрде қайтаруға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталғанда, Рама Равананың Ланкасына соғыс жариялайды. Рамаға қарсы соңғы шайқастан бұрын Мандодари Равананы көндіруге соңғы рет тырысады, бірақ ол сәтті болмайды. Соңында, Мандодари мойынсұнып, адал әйел ретінде күйеуінің жанында соңғы шайқаста тұрады, бірақ ұлы Меганадқа, басқаша Индражитке ("Индраны жеңген, аспан патшасы") Рамамен шайқаспауға кеңес береді. Рамаянаның бірнеше қолжазбаларында Равананың Ситаға жасаған қатыгездігі үшін жаза ретінде Ангаданың Равананың алдында Мандодариді шашынан сүйреп әкелгені туралы оқиға келтірілген. Рамаянаға түсіндірме жазған Сатьятирта бұл оқиғаны жалған деп есептейді. Осы аңыз бойынша: Равананың барлық ұлдары мен жауынгерлері қаза тапқанда, Равана жеңісіне көз жеткізу үшін яджня ("от құрбаны") ұйымдастырады. Рама Хануман бастаған маймыл әскерін және маймыл ханзадасы Ангаданы осы яджняны жою үшін жібереді. Маймылдар Равананың сарайында дүрбелең тудырады, бірақ Равана яджняны жалғастыра береді. Ангада Равананың алдында Мандодариді шашынан сүйреп әкетеді. Мандодари күйеуінен өзін құтқаруды өтінеді және Раманың әйелі үшін не істеп жатқанын еске салады. Ашуға буған Равана яджняны тастап, Ангаданы қылышымен шабады. Яджня бұзылғаннан кейін Ангаданың мақсаты орындалады, ол Мандодариді тастап, қашып кетеді. Мандодари тағы да Раванаға Ситаны Рамаға тапсыруды сұрайды, бірақ ол бас тартады. Рамаянаның басқа да нұсқаларында оқиғаның қорқынышты жайттары сипатталған. Криттива Рамаянында маймылдар Мандодариді сүйреп, киімдерін жыртып тастағаны айтылады. Бикитра Рамаянында Мандодариді кемсіткен Хануман екені жазылған. Тайландтық Ramakien нұсқасында Хануман Равана кейпінде Мандодаримен жатып, оның тәуірлігін жояды, бұл Равананың өмірін сақтайды. Равана Рамамен соңғы жекпе-жекке шығады. Рама қарапайым жебелерімен Равананы өлтіре алмайды, бірақ соңында сиқырлы жебемен жеңіп алады. Вальмикидің Рамаянында бұл сиқырлы жебені Рамаға Индра сыйлағаны айтылса, басқа нұсқаларда сиқырлы жебе Мандодаридің жатын бөлмесінде немесе төсегінің астында жасырылған. Мандодари Равананың амандығы үшін Парвати қасиетіне құлшылық ете бастағанда, Хануман оған жол ашқан жолбарыс кейпінде келеді. Оның сенімін жеңіп алғаннан кейін, ол жебенің жасырылған жерін білуге көндіреді. Хануман жебені алып, Рамаға береді, осылайша Равананың ақыры келеді. Мандодари Равананың өліміне куә болып, қайғыдан жылайды және шашы-қияқты болады. Осы шайқаста Мандодари күйеуінен, ұлдарынан және туыстарынан айырылады.