Кіріспе

16 б.з.д. Овидийдің кітабы - Овидийдің алғашқы аяқталған өлеңдер жинағы, элегиялық жұптармен жазылған. Алғаш рет б.з.д. 16 жылы бес кітаптан тұратын нұсқасы жарық көрді, бірақ Овидий өзінің айтуынша, кейіннен оны бүгінгі күнге дейін жеткен үш кітаптық басылымға өңдеді. Кітап Тибулл мен Проперций сияқты ақындардың танымал еткен эротикалық элегия үлгісін ұстанады, бірақ осы троптарды жиі бұрып, олармен әзілдеседі, тақырыптар мен тәсілдерді абсурд деңгейіне дейін күшейтеді. Көптеген әдебиеттанушылар "Аморелерді" латын махаббат элегиясына маңызды үлес деп есептесе де, бұл туынды Овидийдің ең көрнекті шығармаларының қатарына жатпайды және "көбінесе оның басқа туындыларын толық зерттеуге арналған кіріспе бөлімінде қысқаша талқыланады".

Тарих

Овидий Рим Республикасының соңғы жылы, б.з.д. 43 жылы дүниеге келді. Ол таулы Абруццодағы кішкентай Сульмо қаласында өсті. Үлкен Сенеканың естеліктеріне сүйенсек, ғалымдар Овидийдің жастық шағында мектепке барғанын біледі. Август дәуірінде ұлдар саясат және құқық мансабына дайындалу үшін риторикаға бағытталған мектептерге қатысты. Рим қоғамында жақсы сөйлеу және әсерлі сөздер айтуға ерекше мән берілді. Август биліктің көп бөлігін қолында ұстағанмен, өзгегерістерді адалдық сияқты дәстүрлі құндылықтарды қайта жаңғырту ретінде көрсетіп, Сенат сияқты дәстүрлі институттарды сақтап, өз Римнің әрқашан осылай болуы керек деп мәлімдеді. Оның билігінде азаматтар Августқа және патшалық отбасына адал болды, оларды "Рим мемлекетінің бейнесі" деп есептеді. Өнер, әсіресе әдебиет және мүсін, Август пен оның билігінің оң имиджін жеткізуге және нығайтуға көмектесті. "Аморе" осы тарихи контексте жазылып, оқиғасы да осы кезеңде өрбітеді. Кориннаның кім болғаны туралы көптеген болжамдар бар, егер ол шын мәнінде болған болса. Ол махаббат элегиясы жанрындағы басқа туындылардан алынған пуэлла архетипін бейнелейтін поэтикалық құрылым болуы мүмкін деп саналады. Корина есімі грек тіліндегі "қыз", "коре" деген сөзден туындаған, Овидийге тән сөз тіркесі болуы мүмкін. Нокс айтуынша, Коринна нақты әйелге сілтеме жасамайды, көптеген ғалымдар "Аморе" романының нақты өмірдегі оқиғаға негізделмегенін және Овидийдің әйелге деген шынайы құмарлық сезімін бейнелеудің орнына, махаббат элегиясы жанрымен ойнау мақсатын көздегенін тұжырымдайды.

Қорытынды

"Аморе" – поэзиялық тұлғаның қол жетпес жоғары сыныптағы қыз, Коринаға деген махаббатының поэтикалық бірінші тұлғадағы баяны. Автордың Корина туралы немесе жалпы "puella" туралы жазғаны әрқашан нақты емес. Махаббат элегиясы жанры Август дәуірінде кең таралған. "Элегиялық" термині өлеңнің үлгісіне қатысты. Элегиялық үлгі екі жолдан, яғни жұптан тұрады, олардың біріншісі гексаметр, екіншісі пентаметр. Овидий жиі гексаметр жолының үшінші буынындағы сөздер арасында үзіліс жасайды, яғни күшті кезура қолданады. Әртүрлі үлгілер арасындағы көркемдік контрастты көрсету үшін Овидий пентаметр жолын "ямбтық" екі буынды сөзбен аяқтайды. Өлеңнің соңғы жұбы көбінесе "шешімді сөз" ретінде қызмет етеді, өлеңді қорытындылап қана қоймай, сонымен қатар негізгі тақырыптық идеяны жеткізеді. Овидийдің "дәлелді" құрылымының бір мысалын II.4-тен табуға болады, онда Овидий өзінің әлсіздігі әйелдерге деген махаббат екенін айтады. Содан кейін ол әртүрлі сұлулық түрлерін талдау арқылы дәлелдер келтіреді, алдымен өзінің қорытынды тезисін соңғы жұпта қорытындылайды. Бұл тақырыптың пайда болуы Рим өмірі мен мәдениетіндегі әскерилердің маңыздылығымен және әскерилер мен олардың іс-қимылдарының жоғары бағалануымен байланысты, сондықтан бұл тақырып поэзиялық естелік үшін өте қолайлы болды. Мұнда жауынгерлер де, ғашықтар да көптеген қасиеттерді бөліседі, мысалы, күзет тұру, ұзақ сапарлар мен қиындықтарға төзу, жауды тыңдау, ғашықтың есігіндей қалаларды басып алу және жеңіске жету үшін күтпеген шабуыл сияқты тактика қолдану. Бұл метафораның тағы бір мысалы – Овидийдің II.12-де сүйіктісі Коринаға жету үшін қатаң күзетілген есікті бұзуы. Есікті қоршау әскери жеңіске ұқсас. Бұл тақырыптың тағы бір көрінісі – Овидийдің Купидонның сарбазы ретінде қызмет етуі. Овидийдің сарбаз ретінде бейнеленуі Овидий жеңімпаз Купидонға жеңілгенін және енді өзінің поэзиялық қабілетін Купидонның бұйрығын орындау үшін пайдалануы керектігін көрсетеді. Өзінің бұрынғылары мен замандастары поэзиядағы махаббатты өте қастерлесе, Овидий олардың адал ізденістерін әзілмен сынайды. Мысалы, Проперций мен Тибуллдың өлеңдерінде әйелдер табиғи күйінде көрінгенде ең әдемі болып суреттеледі. Махаббатты ойын-сауық, әзіл-қалжыңмен байланысты тақырып флирттеу және жеңіл-жеңіл романтика арқылы дамытылады. Овидийдің өткір юморі өлеңдегі әйелдермен қарым-қатынастың ұзаққа соқпайтыны және Овидийдің осы қарым-қатынастарға терең сезімталдықпен қарамайтыны туралы идеяны жоққа шығарады. Өлеңдегі юмор мен иронияға байланысты кейбір ғалымдар "Аморестің" шындығына күмән келтіреді. Овидийден кейінгі римдік авторлардың мысалдары – Марциал, Лукан және Стаций.

Классикалықтан кейінгі дәуір

Латын тіліндегі еңбектердің көп бөлігі жоғалып кетті, ал қараңғы ғасырлардан кейін қайта жаңғырылып, бүгінгі күнге дейін сақталған мәтіндердің саны өте аз. Бірақ «Аморес» туындысының жағдайында 12-13 ғасырлардағы қолжазбалардың саны көп болғандықтан, олардың көпшілігі «мәтіндік құндылығы жоқ» деп есептеледі, себебі бір-бірінен тым жақын көшірілген, сондай-ақ таныс болудан туындаған қателерге толы. Теодульф Орлеанский Овидийді Вергилий және басқа да сүйікті христиан авторларымен бірге атайды, ал Нигел Овидийдің жер аударылуын Сент-Джонның шеттетілуімен және Сент-Петрдің түрмеге қамалуымен салыстырады. 11 ғасырда Овидий аббат (кейіннен епископ) Бодридің сүйікті ақыны болды, ол платондық махаббат туралы монахқа арнап еліктеу өлеңдер жазды. Басқалар оның өлеңдерін аллегорияларды немесе моральдық сабақтарды көрсету үшін пайдаланды, мысалы, 1340 жылғы «Ovid Moralisé» «Аморес» туындысының болжамды моральдық мағынасы туралы кеңінен түсіндірмелермен аударылды. Уилкинсон сондай-ақ Овидийдің классикалық сарайлық махаббат дастаны «Roman de la Rose» туындысына тікелей 200 шумақ үлес қосқанын айтады. Кристофер Марлоу ағылшын тілінде оның атақты өлеңдерін аударды.