Кіріспе
Джордж Энтони Уэллер (13 шілде 1907 – 19 желтоқсан 2002) – америкалық романист, драматург және журналист, «The New York Times» және «Chicago Daily News» газеттерінде жұмыс істеген. Ол 1943 жылы «Daily News» газетінің соғыс тілшісі ретінде Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Веллердің 1945 жылғы тамыздағы ядролық бомбалаудан кейін Нагасакиден жасаған хабарламалары АҚШ әскері тарапынан цензураланып, 2006 жылға дейін, оның ұлы редакциялаған кітап жарық көргенше толық жарияланбады.
George Anthony Weller (July 13, 1907 – December 19, 2002) was an American novelist, playwright, and journalist for The New York Times and Chicago Daily News. He won a 1943 Pulitzer Prize as a Daily News war correspondent. Weller's reports from Nagasaki after its August 1945 nuclear bombing were censored by the U. S. military and not published in full until a book edited by his son in 2006.
Өмір және мансап
Веллер 1907 жылы Бостонда дүниеге келді және 1925 жылы Роксбери латын мектебін бітірді. Ол 1929 жылы Гарвард университетін бітірген кезде "The Harvard Crimson" газетінің редакторы болды. Университетте оқып жүрген соңғы жылында ол 83-ші жылдық Hasty Pudding Club музыкалық комедиясы – "Өрт сөндіруші, баламды құтқарыңыз!" атты туындының авторы және ән сөздерін жазуға бірлесіп қатысты. Веллер Австрияның Вена қаласында Макс Рейнхардтың театр труппасының жалғыз американдық мүшесі ретінде актерлік өнерді оқыды. Веллер The New York Times газетінің Балқан елдеріндегі тілшілер тобына енді, ал 1930 жылдары Еуропаның түкпір-түкпірінен екі роман, көптеген әңгімелер мен тәуелсіз журналистикалық материалдар жариялады. Веллер екі рет үйленді, алғаш 1932 жылы Синциннати қаласынан шыққан суретші Кэтрин Дьюпримен (1906–1984) үйленді, олардан Энн есімді қызы дүниеге келді. Олар 1944 жылы ажырасып, 1948 жылы журналист Шарлотта Эбенерге (1918–1990) үйленді: олардың некесі Шарлоттаның қазасымен аяқталды. 1957 жылы Веллер британдық балет оқытушысы және ғалымы Глэдис Ласки Уэллерден (1922–1988) Энтони есімді екінші баласы дүниеге келді, олармен отыз жылдан астам уақыт бойы қарым-қатынаста болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылдың желтоқсан айында, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Уэллер Чикаго Daily News Foreign Service қызметінде жұмыс істей бастады және Еуропа, Африка, Азия және Тынық мұхитындағы соғысты соғыстың көрнекті тілшілерінің бірі ретінде жариялады, 1943 жылы еңбегі үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Ол «Бельгияның Эфиопиядағы науқаны» атты памфлет жазды, ол Бельгияның ақпарат орталығы тарапынан Бельгияға және Бельгия Конгосындағы Бельгияның рөліне қатысты жағымды ақпарат тарату мақсатында жарыққа шығарылды. Бұл памфлет 1941 жылы бельгиялық офицерлермен жасалған сұхбаттарға негізделген, олар Бельгия Конгосындағы жергілікті қара полициядан құралған әскерді басқарған, бұл кезде Бельгияның Африкадағы колониясы және бұрын патша Леопольдтің жеке мүлігі болған. Сұхбаттарда итальяндық генерал Гаццераның тапсырылуы сипатталды және Бельгия науқаны аяқталғаннан кейін, «жунгли батпақтары мен шөл далалары арқылы 2500 мильдік сапар» болған оқиға жайлы айтылды. Энтони Моклер өзінің «Хайле Селассидің соғысы: итальяндық эфиопиялық науқаны, 1935–1941» атты еңбегінде «Бельгиялық Конгодан келген әскерлер 1941 жылдың ақпан айында «операциялар театрына» – Баро салиентіне жетті» деп жазды. 1942 жылдың қаңтарында Веллер Сингапурдан хабарлады. 31 қаңтарда сағат 8:15-те британдықтар Джохорға баратын жолдың 70 фут бөлігін жарып өтті. 1942 жылдың 15 ақпанында Сингапурда британдық әскерлер жапондықтарға тәслим болды. Сол кездегі Малайя радио хабар тарату корпорациясының қызметкері Джайлс Плейфэр 29 қаңтардағы жазбасында: «Банктің сыртында Джордж Веллермен кездестім, ол маған бүгін түстен кейін Яваға кететінін айтты және жылы қоштасты» деп жазды. Веллердің Сингапурдан жазған хабарлары келесі жылы «Сингапур үндемейді» атты кітапта жарияланды. Нагасакиге атом бомбасы тасталғаннан кейін және Жапонияның АҚШ тарапынан оккупациялануынан кейін генерал Дуглас Макартур қалаға цензура мен шектеулер енгізді. Нагасакидегі бомбалаудың салдары туралы жазу үшін Веллер оккупациялық әскерлерден жасырын түрде қашып, жергілікті жапон полициясынан көмек алу үшін американдық полковник кейпінде өтті. Хиросиманы баяндаған Уилфред Бурчет сияқты, Веллер де Текс МакКарридің баспасөз тобымен кездесті, оған АҚШ Әскери-әуе күштері үшін жариялау міндеті жүктелген, соның ішінде атомдық бомбалау туралы шектеулі хабарлау да осыған кірді. Нагасакиде бірнеше күн өткізгеннен кейін Веллер аман қалғандардың радиациялық уланудан зардап шегуі туралы 10 000 сөздік мәліметтер жинады, бұл сол кезде танылмаған жағдай еді. Ол Токиоға көшірмесін жіберіп, АҚШ-қа жіберу үшін берді. Алайда Токиодағы цензура хабарламаларды қабылдамады. «Веллердің соғысы» кітабына Чикаго Daily News, Boston Globe (31 тамыз және 1 қыркүйек 1945 ж.) және Лондон Daily Telegraph (1 қыркүйек 1945 ж.) газеттерінде жарияланған мақалалар кірді. Веллердің Нагасаки туралы баяндамасы оның ең маңызды мұраларының бірі болып саналады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Веллер Daily News бюросының Римдегі басшысы болды және Балқан, Таяу Шығыс және Африка аймақтарын қамтыды. 1946 жылы ол Грекия азаматтық соғысын жариялады. 1975 жылы зейнетке шықты. Веллердің әйелі Шарлотта, өзі де газетші болғандықтан, оны жиі Индонезия және Сауд Арабиясы сияқты тапсырмаларда сүйемелдеді. Веллер 2002 жылдың 19 желтоқсанында 95 жасында Италияның Сан-Феличе-Чирчео қаласындағы үйінде қайтыс болды.
Кәсіби марапаттар
1942 жылы Уэллер Сеадрэгонға Уилер Брайсон Липс және басқа дәрігер емес адамдар жасаған шұғыл қосымшаны көрген экипаж мүшелерімен сұхбаттасты, олар шай сүзгісі мен қасықтарды да пайдаланды. Уэллер 14 желтоқсан 1942 жылы Chicago Daily News газетінде жарияланған "Док" Липс субмарина офицерлерінің бөлмесіне қол сұғады" деген мақаласы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Генерал Дуглас Макартур оған ерекше құрмет көрсетіп, арнайы марапаттады: "Осы қолбасшылықтың күштерімен Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағында сіздің ұзақ және лайықты қызметіңізді ескере отырып, сізге Азия-Тынық мұхиты қызметінің лентасын табыс ету маған үлкен қуаныш сыйлайды. Сіз соғыс тілшісінің қиын, қауіпті және еңбекке толы кәсіптерін жарқырата түстіңіз". Уэллер 1954 жылы Джордж Полк естелік сыйлығымен және Гарвардта Ниман стипендиясымен де марапатталды. Өмірінің соңында ол Италияның Premio Internazionale di Giornalismo сыйлығын алды. Ол сонымен қатар ұзақ жылдар бойы досы болған Сеан О Фаолейннің 1974 жылғы "Бір нәрсе, барлығы, ештеңе, ешнәрсе" атты әңгімесіне шабыт берді.
Көркем әдебиет
Гарвардта студенттік өмір туралы роман. Америка панорамасын көрсететін байланысты қысқа әңгімелер жинағы. Соғыс кезеңіндегі Грекия туралы роман. "Ескі Уиллис" сахнасындағы бурлеск қойылымы. Осы әңгімеге "Соңғы шыққан адам" деген тақырыптағы биографиялық мақала қоса берілген. Дегенмен, ұсынылған мәліметтерде Нагасаки туралы немесе Жапониядағы тұтқын лагерлері туралы ешқандай сілтеме жоқ, әйтсе де оқиға Омутадағы (Фукуока №17 Кюсю) оқиғалар негізінде құрылған.
Шығармашылық емес
Ламардың көптеген жарнамалық фотосуреттері 32–40 беттерде. Соғыс хабарламалары. Сингапурдың құлауының куәгерінің баяндамасы. Саяси тарих. Жастарға арналған. Жастарға арналған; кейін "Су асты кемелері туралы барлығы" деген атпен қайта басылды. Жарияланбаған қолжазба. Веллердің "Явадан қашуы" және оның 1942 жылғы қашып кетуі туралы хабарламасын қамтитын антология.