Кіріспе

Тибет буддистік өнеріндегі символ. Яб-юм (тибетше: ཡབ་ཡུམ།, сөзбе-сөз "әке-шеше") – Үндістан, Бутан, Непал және Тибет елдеріндегі тибет буддистік өнерінде кең таралған символ. Ол даналық пен мейірімнің бастапқы бірлігін көрсетеді, бұл бірлік әйел құдайымен бірігу арқылы, өзара байланыс немесе "қосылу" (тибетше: ཟུང་འཇུག Wylie: zung 'jug; Санскритте: yuganaddha) идеялары арқылы бейнеленеді. Бұл тұжырымды түсіндіру үшін Индраның торы тұжырымы қолданылады. Еркек тұлға мейірім мен тиімді әдістерді, ал әйел серігі – түсінікті бейнелейді. Яб-юмда әйел еркектің тізесінде отырады. Сирек кездесетін жағдайда, еркек әйелдің тізесінде отырады, мұндай жағдай "юм-яб" деп аталады.

Шығу тегі

Символика Ануттарайога тантрасымен байланысты, және таңғы тілде символиканың әртүрлі түсіндірмелері болғанымен, ер адам әдетте мейірімділік (Каруна) және тиімді құралдармен (Упая Каушалия) байланыстырылады, ал әйел серігі "даналықпен" (Праджана) байланыстырылады.

Иконография

Яб-юм әдетте даналық пен мейірімнің бастапқы (немесе мистикалық) одағын көрсетеді. Буддизмде еркек бейнесі белсенді болып келеді, ол түсінікке жету үшін дамытылуға тиіс мейірім мен тиімді құралдарды (упая) білдіреді. Әйел бейнесі пассивті және даналықты (праджня) көрсетеді, ол да ағартуға қажет. Бірлескен бейнелер Маяның, зат пен субъектінің жалған екілігін жеңуге қажетті одақты символдайды. Бұл бейнелер жиі мүсін немесе рельеф түрінде жасалады, немесе таңкаларға салынады. Яб-юм янтра мен мандаланың бейнесіз мағынасы арқылы да бейнеленуі мүмкін.

Тибет буддизмі

Бірлік пен жыныстық полюстің символизмі Тантрикалық буддизмде, әсіресе Тибетте, орталық оқыс болып табылады. Бұл одақ тәжірибеші үшін өз денесінде мистикалық тәжірибе ретінде жүзеге асырылады. Яб-юм – бұл кармамудра немесе "әрекет мөрі" практикасын көрсетеді, бұл физикалық серікпен байланысты тантрикалық йога. Қасиетті тантрикалық практика, серігімен бірлескенде, ләззат, екіліксіздік және экстаз сезімін пайдалану арқылы сананың жылдам дамуына алып келеді, бұл серік көру арқылы немесе, тәжірибелілер үшін, кейде физикалық түрде болады. Ануттарайоганың маңызды мәтінінде, онда Тилопа Наропаға мағынасын түсіндіреді, былай делінген:

Серікпен нақты практиканың жоғары деңгейін көрсететін осы шумақтар, бұрыннан-ақ ең озық тәжірибешілерге арналған мәтін ретінде танылған нәрсенің соңғы бөлігі болып табылады, және бұл факт Наропаның оқылуы туралы әңгімеде анық көрінеді.