Алвин Голдман: Американ философы және эпистемологияның көрнекті өкілі

Кіріспе

Америка философы (1938 жылы туған)

Альвин Айра Голдман (1938 жылы туған) – американдық философ, Нью-Джерси штатындағы Ратгерс университетінде философия және танымдық ғылымдар бойынша зейнеткер профессор және эпистемология саласындағы жетекші ғалым.

Білім және мансап

Голдман Колумбия университетінен бакалавр, ал Принстон университетінен доктор ғылымын алды. Бұрын Мичиган университетінде (1963–1980), Чикагодағы Иллинойс университетінде (1980–1983) және Аризона университетінде (1983–1994) оқытумен айналысты. 1994 жылы Рутгерс университетінің құрамына қосылып, 2018 жылы зейнетке шықты. Ол этика саласындағы маман Холли Мартин Смитпен үйленген.

Философиялық еңбектері

Голдман философиялық тақырыптардың кең спектрінде маңызды еңбектер жасаған, бірақ оның басты зерттеу салалары – эпистемология, сана философиясы және когнитивтік ғылым.

Іс-қимыл теориясы

Голдманның ертедегі "Адам әрекетінің теориясы" кітабы (оның Ph. D. диссертациясының қайта жаңартылған нұсқасы) біз кез келген сәтте жасайтын көптеген әрекеттерді жіктеу және олардың арасындағы байланысты анықтаудың жүйелі жолын ұсынады. Оның ықпалы зор болды және оны, мысалы, Джон Роулздың "Әділет теориясы" кітабында кездестіруге болады. Голдманның әрекеттер теориясы саласындағы ертедегі еңбектерінен кейін ол философияның басқа салаларында, ең әсерлісі эпистемологияда жұмыс істеуге көшті.

Эпистемология

Голдманның білім және ақталған сенім туралы есептері, рұқсат ету және міндеттеме сияқты нормативтік ұғымдардың орнына себеп-салдар және сенімділік сияқты ұғымдарды пайдалану арқасында, 1970-ші жылдарда табиғи эпистемология деп белгілі болған философиялық бағытқа үлкен үлес қосты. (Дегенмен, В.В.О. Куайнның табиғи эпистемология нұсқасынан өзгеше, Голдманның ақталу мәселелеріне дәстүрлі назар аударуын сақтап қалды.) Голдманның көзқарасы бастапқыда 1960-шы жылдарда білімді «ақталған, шын сенім» ретінде қарастыруға қатысты Геттиердің сын-қатеріне жауап ретінде «төртінші» шартты табуға жасалған күш-жігердің бір бөлігі ретінде қалыптасты. 1967 жылғы «Білудің себептік теориясы» атты мақаласында Голдман білімді шындыққа себеп болатын, шындыққа негізделген сенімге тең деп ұсынды. Кейін ол білімді сенімді процесс арқылы туындаған шын сенім деп түсіндірді. Голдман өзінің «табиғи» эпистемологиялық көзқарасын «эпистемологияны (әрбір жеке эпистемологияны) екі бөлікке бөлу» деп сипаттады. Бірінші бөлік – әртүрлі нормативтік эпистемиялық мәртебелерге қатысты критерийлерді немесе қанағаттандыру шарттарын анықтауға бағытталған «талдау» міндеті. Сенімнің ақталуының нормативтік мәртебесіне қатысты ұсынылған критерий – сенімді қалыптастыру процесінің сенімділігі. Бұл ақталу критерийін қорғау ғылыми психологияға емес, керісінше, креслодағы әдістеменің таныс түріне негізделді. Екінші бөлік – ғылымның рөлі осы жерде көрінеді. Психологиялық ғылым адамның танымдық қабілетіне қолжетімді операциялардың немесе есептеулердің түрлерін анықтау үшін қажет, сондай-ақ олардың белгілі бір жағдайларда және кіріс деректерде қаншалықты тиімді жұмыс істейтінін анықтау үшін қажет. Соңғы кезде Голдманның эпистемологиялық күш-жігері әлеуметтік эпистемология мәселелеріне, білімнің қоғамда таралуының әртүрлі әлеуметтік механизмдеріне шоғырланды. Оның әлеуметтік эпистемологиядағы жұмысы заңмен (әсіресе, дәлелдермен), дауыс беру және бұқаралық ақпарат құралдарымен және басқа да тақырыптармен байланысты. Ол (өз сөздерімен) мәдени теориялықтар мен постмодернистер ұсынғаннан гөрі, әлеуметтік эпистемологияға аз радикалды көзқарас ұсынуға тырысады. Оның тәсілі аналитикалық философияның, әсіресе формалды эпистемологияның құралдарын пайдалана отырып, әлеуметтік білімдегі проблемаларды талдайды. Осы жұмыстың бір бөлігі «Әлеуметтік әлемдегі білім» атты кітабында жинақталған.

Goldman's accounts of knowledge and justified belief, using notions like causation and reliability instead of normative concepts like permissibility and obligation, contributed to a philosophical approach that came to be known in the 1970s as naturalized epistemology. (Unlike W. V. O. Quine's version of naturalized epistemology, however, Goldman's retains a traditional focus on questions of justification.) Goldman's view emerged initially as part of the efforts in the 1960s to find a "fourth" condition in response to the Gettier challenge to the account of knowledge as "justified true belief." In his 1967 paper, "A Causal Theory of Knowing", Goldman proposed that knowledge amounts to the true belief appropriately caused by the fact that makes it true. Later, he claimed knowledge amounts to true belief that is produced by a reliable process. Goldman has described his "naturalistic" approach to epistemology as splitting "epistemology (individual epistemology, anyway) into two parts

The first part is dedicated to the 'analytic' task of identifying the criteria, or satisfaction conditions, for various normative epistemic statuses. With respect to the normative status of justifiedness (of belief), the proposed criterion is the reliability of the belief forming processes by which the belief is produced. Defense of this criterion of justifiedness was not based on scientific psychology, but rather a familiar form of armchair methodology. The second part is the task where the science enters the picture. Psychological science is required to identify the kinds of operations or computations available to the human cognizer, how well they work when operating on certain inputs and under certain conditions." More recently, Goldman has focused his epistemological efforts on questions of social epistemology, of the different social mechanisms through which knowledge is transmitted in society. His work in social epistemology has dealt with the law (especially evidence), voting and media, among other topics. He attempts to provide (in his words) a less radical view of social epistemology than those suggested by cultural theorists and postmodernists under that name. His approach uses tools of analytic philosophy especially formal epistemology to analyze problems in social knowledge. Some of this work is summarized in his book Knowledge in a Social World.

Басқа жұмыстар

Голдман эпистемологияны қоса алғанда, философияның түрлі салаларына танымдық ғылымдағы зерттеулердің қатыстылығын көрсетуге көп еңбек сіңірді. Осы жұмыстарының көп бөлігі оның "Эпистемология және таным", "Танымдық ғылымның философиялық қолданыстары" және "Ақылды модельдеу" кітаптарында жарияланған.