Кіріспе

Рихард Штраустың "Өлім және трансформация" (Tod und Verklärung), Op. 24 – Рихард Штраустың оркестрге арналған тонопоэмасы. Штраус композицияны 1888 жылдың соңында бастап, 1889 жылдың 18 қарашасында аяқтады. Бұл шығарма композитордың досы Фридрих Рошқа арналған. Музыка суретшінің өлімін бейнелейді. Штраустың тілегі бойынша, оның досы Александр Риттер бұл туындыны "Өлім және трансформация" шығармасының интерпретациясы ретінде поэмада сипаттады. Адам өліміне жақын жатқанда, өмірінен өткен сәттер есіне оралады: бала кезіндегі тазалығы, ер жеткен шағындағы күресі, әлемдік мақсаттарына жеткені; ал соңында ол "көктегі шексіз кеңістіктен" арман күткен трансформацияны басынан өткізеді.

Өнер тарихы

Штраус 1890 жылғы 21 маусымда Эйзенах фестивалінде премьераны өткізді (осы бағдарламада фортепиано мен оркестрге арналған ре минорындағы оның "Бурлескасының" премьерасы да болды). Ол бұл туындымы Ұлыбританияда алғаш рет 15 маусымда 1897 жылы Лондонның Король сарайында Филармониялық қоғаммен Вагнер концертінде дирижерлік етті.

Сыншыл реакция

Ағылшын музыка сыншысы Эрнест Ньюман мұны өлімге де, оянғаны да шығармайтын музыка деп сипаттады. "Ол тым әсем, тым жарқын, көпшілікке толы салтанатты музыка, ал бұл саяхатты тыныш, жалғыз жасау керек". Француз сыншысы Ромен Роланд өзінің "Musiciens d'aujourd'hui" (1908) еңбегінде бұл шығарманы "Штраустың ең әсерлі туындыларының бірі және ең құрметті мақсатпен құрастырылған" деп атады.

Цитаталанған

Соңғы төрт әннен "Im Abendrot" атты бір композициясында Штраус 60 жыл бұрынғы тондық поэмасынан алынған "трансформация тақырыбын" сопраноның соңғы жолынан кейін және одан соң әсерлі түрде келтіреді: "Бұл өлім бе?" Өлер алдында ол өзінің музыкасы толыққанды дұрыс екенін, ал оның сезімдері сол туындыдағы суретшінің сезімдерін көрсететінін айтты. Штраус 1949 жылы өлім төсегінде жатқанда енесіне былай деді: "Қызық нәрсе, Алиса, өлімді Tod und Verklärung-де жазғандай сезінемін."