Кіріспе
Шумма избу, "Егер тасталған бала" (= аномальды туылу) – шамамен 2000 тератологиялық белгіден тұратын, 24 тақтаға жазылған ежелгі Месопотамия жинағы. Бұл жинақ, ықтимал, бұрынғы үш жеке серияның бірігуінен құралған: әйел жүкті болса (1–4 тақталар), нағыз Шумма избу – дене мүшелері бұзық туылған балалар туралы (6–17 тақталар), және аномальды жануар туылулары: ешкілер (18 тақта), сиырлар мен есекте (19 тақта), жылқылар (20–21 тақталар), шошқалар (22 тақта), иттілер (23 тақта), жабайы жануарлар (24 тақта), қошақтар (5 тақта, бұл сериядағы ең көнесі болуы мүмкін) және қойлар (18–24 тақталарға тараған). Избу жинақтарының үлгілері алғаш рет ежелгі Вавилон кезеңінде пайда болды, бірақ канондық формаға екінші мыңжылдықтың соңында жеткен деп саналады. Осы дәуірдегі тератомантикалық мәтіндердің үлгілері Ашшур және Вавилоннан, сондай-ақ Суза, Эмар, Угарит (угарит тілінде) және Ḫаттушадан табылды. Мәтіннің ең толық түрі Ашшурбанипал кітапханасындағы көшірмелерде сақталған.
Šumma izbu, “If a reject (= anomalous birth)” is an ancient Mesopotamian compendium of around 2,000 teratological omens, on 24 tablets probably formed from three separate earlier series on odd human births, šumma sinništu arâtma, “if a woman is pregnant” (tablets 1–4), the šumma izbu proper, on physically malformed births (tablets 6–17), and anomalous animal births: goats (tablet 18), cattle and donkeys (tablet 19), horses (tablets 20–21), pigs (tablet 22), dogs (tablet 23), wild animals (tablet 24), lambs (tablet 5, possibly the oldest in the series) and sheep (distributed across tablets 18–24). Exemplars of izbu compendia first appear in the old Babylonian period but it is not until the late second millennium that it is thought to have reached canonical form and exemplars of teratomantic texts from this era have been found in Assur and Babylon as well as further afield in Susa, Emar, Ugarit (in Ugaritic) and Ḫattuša. The most complete form of the text comes from copies in the library of Ashurbanipal.
Мәтін
Бұл астролог Мардук шапик зеридің Ашшур бани аплиге жұмыс іздеп келген хатында өзінің білімінің дәлелі ретінде келтірген еңбектерінің бірі. Оның эзотерикалық сипатын патшалық астролог Баласи сол патшаға жазған хатында атап көрсетті: басқа да белгілерге ұқсас, әрбір сөйлем алдын ала жағдайды (протазис) және оның салдарынан (аподозис) тұрады. Сакикку (SA. GIG) сияқты, бұл еңбек те денедегі кемшіліктерді "бастан аяққа дейін" (ištu muḫḫi adi šēpi) және түстер ретімен: ақ, қара, қызыл, жасыл-сары және ала-құла ретімен келтіреді. Кейбір тақталар мүйіз (9-тақта), көз (10-тақта) және құлақ (11-тақта) сияқты жеке дене мүшелерінің кемістіктеріне назар аударады, ал басқалары ересек жануарлардың және олардың балаларының мінез-құлқы туралы мәліметтер береді, мысалы, 22-тақтада ерекше пішіндес шошқалардың (kūbu) тууынан бастап, аналық шошқалардың, шошқалардың және қабан шошқалардың мінез-құлқындағы аномалияларды сипаттайды. Серияда қоғамдық аподозистер (көбінесе 1–17 тақталар) бар, мысалы: «Егер әйел бала туса, ал бала туған кезде мәрмәрдей ақ болса – билік соңына жетеді; зұлым патшаның белгісі», сондай-ақ жеке аподозистер (көбінесе 18–24 тақталар) бар, мысалы: «Егер әйел экстаздық (maḫḫu) бала туса, ер немесе әйел, ол көшеде күнәлі адамнан жүкті болған». Күнәлі адам – тері ауруы (garbānu) немесе ісіну (male mê) ауруына шалдыққан адам. Көбінесе жеке белгілер үй шаруашылығының басшысы немесе малдың иесі – бēl bīti-нің тағдырымен байланысты болды және өмір мен өлімге, денсаулыққа, жалпы жағдайға, құдайлармен қарым-қатынасқа, әлеуметтік мәртебеге, отбасылық және экономикалық жағдайларға қатысты. «Егер әйел ит туса: үй иесі өледі, үйі шашырап кетеді; жер азапталады; оба ауруы таралады». Ал қоғамдық белгілер патша мен оның жақын туыстарына немесе жалпы алғанда, бүкіл елге қатысты болуы мүмкін, мысалы: «Жаман күндер келеді. Анасы қызына есігін жабады; туысқандық сезім жоғалады». Бұл еңбек жалпы сол-оң полярлығын ұстанады, онда оң жақ әдетте жақсы, сол жақ – нашар болып есептеледі. Мысалы, оң құлақтың кемістігі жаман, сол құлақтың кемістігі жақсы, ал екі оң құлақ жақсы, екі сол құлақ нашар деп саналады. Бұл еңбек "Шумма алу" сериясындағы кейбір izbu белгілерімен көп ортақ, мүмкін олардан қарыз алған, немесе осы "күтпеген" белгілерге бастау берген. Кейінгі Вавилондық түсіндірмелердің бірі кейбір белгілерді астрологиялық бақылаулармен байланыстырады.
In common with other works of omens, each clause is formed from a protasis giving the antecedent and an apodosis giving the consequence. In common with the Sakikkū (SA. GIG), it arranges the malformations ištu muḫḫi adi šēpi, “from head to foot,” and in the color sequence: white, black, red, green–yellow, and variegated. Some of the tablets focus on malformations of single body parts, such as horns (tablet 9), eyes (tablet 10) and ears (tablet 11) and others record the behavior of adult animals as well as their offspring, such as tablet 22 which begins treating with the birth of piglets of monstrous shape (kūbu) and then goes on to describe the behavioral anomalies in sows, pigs in general, and wild boars. The series includes omens of public apodoses (mostly tablets 1–17), “If a woman gives birth, and at birth (the child) is already as white as alabaster—end of the reign; omen of a despotic king,” and private apodoses (mostly tablets 18–24), “If a woman gives birth to an ecstatic [maḫḫu], male or female, she has been impregnated in the street by a sinful man.” The sinful man being one who has leprosy (garbānu) or dropsy (male mê). For the most part, private omens concerned the fortunes of the bēl bīti, head of a household, or the owner of a flock or herd and related to life and death, health, general condition, relationship with the gods, social status, family and economic circumstances. “If a woman gives birth to a dog: the owner of the house will die, and his house will be scattered; the land will go mad; pestilence.” For public omens, the subject might relate to the king and his immediate family, or more generally the country as a whole, “There will be bad times. The mother will bar her door against her daughter; there will be no [sense of] brotherhood.”
The work follows the common left right polarity, where right is generally auspicious, left not so, where for example a deformity to the right ear is bad, to the left ear is good and two right ears are good whereas two left ears are perceived to be bad. The work shares much in common with some of the izbu omens in the Šumma ālu series, from which it may have borrowed, or alternatively provided a source for these “unprovoked” omens. A late Babylonian commentary relates some of the omens to astrological observations: