Кіріспе

Тамил Иламын азат ету ұйымы (TELO) – 1972-1987 жылдары Шри-Ланканың солтүстік-шығысында тәуелсіз Тамил Иламын құруды мақсат тұтқан, кейіннен 19 желтоқсандық шараларды қабылдаған Илам Тамил ұйымы. TELO бастапқыда әскери топ ретінде құрылды және 1986 жылға дейін солай жұмыс істеді, сол кезде оның көп бөлігі Тамил Иламның азат ету жолбарыстарымен (LTTE) қақтығысында қаза тапты. Оның қалған мүшелері саяси партия ретінде қайта құрылды және бүгінгі күнге дейін осылай қызмет етеді. Қазіргі уақытта TELO-да екі Парламент депутаты бар. Бұл Тамил Ұлттық Одағының құрамына кіреді, ол 2010 жылғы Шри-Ланка парламент сайлауында халықтың 2,9% дауысын және 225 орынның 14-ін жеңіп алған Тамил партияларының коалициясы.

Ерте тарих

ТЕЛО 1960-шы жылдардың аяғында Надараджа Тхангатурай және Селвараджа Йогачандран (жауынгерлік лақабы Куттимани) құрған тамил студенттері радикалдарының тобынан өркендеді. Топ 1979 жылы ресми түрде ұйым болып құрылды, бұл процеске ішінара ТТТИ және Илам революциялық студенттер ұйымы (EROS) ықпал етті. Көп ұзамай ол тамилдік әскери топтардың ең тиімдісіне айналды. Тхангатурай мен Куттимани 1981 жылы Үндістанға қашып кетуге тырысқанда Шри-Ланка армиясымен ұсталды. Олардың тұтқындалғаннан кейін біраз уақыт бойы ТЕЛО-ны Шри Сабаратнам де-факто жетекші ретінде басқарды.

Үндістан мен "Илам" ұлт-азаттық майданы

Содан кейін TELO 1983 жылға дейін салыстырмалы түрде белсенсіз болды. 1983 жылдың 25 шілдесінде Тхангатурай мен Куттиманиді сингалдық тұтқындар түрмедегі көтерілісте қатыгездікпен азаптап өлтірді. Одан кейін Шри Сабаратнам оның жетекшісі болды. Оқытылған жауынгерлер қару-жарақпен қамтамасыз етіліп, Шри-Ланкаға әскерге қарсы партизандық соғыс жүргізу үшін жіберілді. 1984 жылдың ақпан айында TELO, EROS және Элам халықтық революциялық азаттық фронты (EPRLF) Элам күресі үшін ортақ әскери фронт құрды, ол Элам ұлттық азаттық фронты, немесе ENLF деп аталды. LTTE сол жылдың сәуір айында ENLF-ке қосылды. Ықпалдасып, топтар Джаффнадағы үкіметтік нысандарға шабуылдар жасауға кірісті. TELO өз қаруларын Джаффнадағы басты полиция бөлімін қиратуға және әскери колонналарға шабуыл жасауға пайдаланды. Бірлескен шабуылдар Джаффнадағы үкіметтік биліктің дерлік толығымен жойылуына әкелді.

Ішкі қайшылықтар және ТТТИ-мен қақтығыс

Бірақ Шри Сабаратнам басшылығы Прабхакаран сияқты беделге ие болмады, ол ТТТЕ-нің көзқарасын ТЕЛО-ға жеткізе алмады. Соның салдарынан ТЕЛО-ның қарқынды өсуі ТТТЕ-дегідей берік идеологиямен қолдау таба алмады, ал оның бірқатар кадрлары зорлық көрсетушілер ретінде танылды. Шри Сабаратнам Үндістанмен байланысын нығайтып, оның қолдауына сүйенгендіктен, ЛТТЕ-дегідей жаңа технологиялық қару-жараққа ие бола алмады, сондықтан ұйым тиімділігін жоғалта бастады. Шри Сабаратнамның басшылығына наразылық білдірген ТЕЛО мүшелері арасында келіспеушіліктер туды. 1985 жылы ТЕЛО-да бірнеше топ пайда болды. Топтар арасындағы бәсекелестік 1986 жылдың сәуір айында топтың бірі – Дасс-тың қазасына әкеп соқты. Бұл ұйымның жарылуына себеп болды, ондаған мүшелер кетіп қалды. Осы кезеңде ТТТЕ-мен арадағы қарым-қатынас та нашарлады. ТТТЕ ТЕЛО-ның Үндістанға жақын тұруын қабылдамады. Сондай-ақ, ТЕЛО Шри-Ланкадан келген тамылдардың шет елдегі үлесінен әлдеқайда көп бөлігін алып отырғанына ренжіді, тіпті ТЕЛО ТТТЕ-дей белсенді немесе табысты болмаса да. Прабхакаран Үндістан оны өлтіру үшін ТЕЛО-ны пайдаланады деп қорқынышпен қарады. 1985 жылдың қыркүйегінде Яффнадағы екі танымал тамил саясаткері – М. Алассундарам мен В. Дхармалингамның қазасы жағдайды шиеленістірді. ТЕЛО мен ТТТЕ бір-бірін олардың өлтірілуіне кінәлады. 1986 жылдың ақпанында ТТТЕ ЕНЛФ-тен шықты. Сол жылдың 29 сәуірінде олар ТЕЛО-ға толыққанды шабуыл жасады. Жафнадағы ТЕЛО базалары минометтермен атқыланды. ТЕЛО кадрлары, қарулы немесе қарусыз болса да, мылтықпен атқыланды және олар оққа ұшты. Куәгерлердің сөзінше, ешкімге жеңілдік көрсетілмеді. Қарсыласушылар қаруларын тастағанда атып өлтірілді, ал қашуға тырысқандар қашып бара жатқанда атып тасталды. Азаматтарға қашқындарды жасыруға тырыспау туралы ескерту жасалды. ТЕЛО-ның бірнеше кадрлары EPRLF немесе EROS сияқты басқа қарулы топтарға паналап, аман қалды. 5 мамырда ТЕЛО басшысы Шри Сабаратнамды ТТТЕ-нің Китту (Сатасивам Кришнакумар) атып өлтірді. Барлығы жүз жиырма бес адамнан астам қаза тауып, ТЕЛО дерлік жойылды. ТТТЕ өз әрекеттерін қажет деп түсіндірді, ТЕЛО-ны Үндістанның Илам күресіне араласып, оны өз мақсаттарына бағыну үшін пайдаланғанын айтты. Бірақ бірнеше жылдан кейін, 1990 жылы, қырғынды ұйымдастырған Китту ТЕЛО кадрларын өлтіру қателік болғанын мойындады, бірақ жоғары лауазымдағы басшыларды өлтіру орынды болды. Үндістанның бейбітшілік сақтау күштері (IPKF) кезінде ТЕЛО-ны жауынгерлік ұйым ретінде қайта жаңғыртуға және ТТТЕ-нің қолынан қаза тапқандардың құрметін алуға тырысты. Оларға Үндістан армиясы көмектесті, оларды қаруландырып, ТТТЕ-ні тежеуге тырысты, ол IPKF-тің қатысуына қарсы болды. Бірақ олар ТТТЕ-нің үздіксіз шабуылдарына ұшырап, ауыр шығынға ұшырады, 1987 жылдың қыркүйегінде бір шабуылда 70 адамнан астам қаза тапты. IPKF кері қайтқаннан кейін бұл топтардың әскери күші әлсіреді, көптеген мүшелері жазалаудан қорқып ТТТЕ-ге берілді. Содан бері ТЕЛО тиімді жауынгерлік ұйым ретінде қайта жаңғырмады.

ТЕЛО саяси партия ретінде

Шри Сабаратнамды өлтіргеннен кейін Селвам Адайкаланатан ТЕЛО-ның жетекшісі болды. IPKF-тің күшін шығарғаннан кейін кадрлық құрамының ыдырағанын ескере отырып, ол ТЕЛО ешқашан қалпына келмейтініне көз жеткізіп, оны саяси партия ретінде қайта құруға бел буды. ТЕЛО 1989 жылғы парламент сайлауына қатысу үшін Илам ұлттық демократиялық азаттық фронты, EPRLF және Тамил Біріккен Азаттық Фронтымен одақ құрды. Одақ 188 593 дауыс (3,40%) жинап, парламенттегі 225 орынның 10-ын жеңіп алды. Осы 10 одақтас депутаттың 2-сі ТЕЛО-дан болды. ТЕЛО 1994 жылғы парламент сайлауына EROS және Тамил Иламның Халық Азаттық Ұйымымен бірігіп қатысты. Одақ 38 028 дауыс (0,48%) алып, парламенттегі 225 орынның 3-ін жеңіп алды. Алайда, осы 3 одақтас депутаттың ешқайсысы ТЕЛО-дан емес еді. 2000 жылғы парламент сайлауында ТЕЛО жеке қатысып, 26 112 дауыс (0,30%) жинап, парламенттегі 225 орынның 3-ін жеңіп алды. ТЕЛО көп жыл бойы LTTE-ге қатысты бейтарап позиция сақтады, бірақ 1990-жылдардың ортасынан бастап LTTE-ні жақтауға көшті. 2001 жылы ол тәуелсіздікке ұмтылған тамил партияларының коалициясы – Тамил Ұлттық Альянсына қосылды, ол LTTE-ні қолдады және LTTE-нің қолдауына ие болды. Сұхбатында Адайкаланатан ТЕЛО-ның бұрын қарсылас болған топты қолдауындағы қайшылықты түсіндірді. ТЕЛО ішкі қақтығыстардағы өлтірістерді қабылдамайды және LTTE жасағандарды ешқашан ұмыта алмайды, бірақ LTTE-ге қарсы шығу тамил халқына опасыздық болар еді, өйткені жеңіске тек барлық тамил топтары өздерінің дауларын шешіп, біртұтас күш көрсетсе ғана қол жеткізіледі.