Кіріспе

1983 жылы Ричард Франклиннің түсірген фильмі. «Оук Индустриз» компаниясы фильмді түсірді. Фильм сыншыларынан аралас немесе жағымды пікірлер алды. Осы фильмнен кейін «Психо III» (1986) фильмі шықты.

Сюжет

22 жыл өткен соң Норман Бейтс ақыл-есі сау деп танылып, психиатриялық емханадан босатылады, Мэрион Крейннің қарындасы Лиланың қарсылығына қарамастан. Доктор Билл Реймондтың кеңесіне қарамастан, Норман Бейтс мотельдің артындағы ескі үйіне көшіп, жақын жердегі асханада жұмыс істей бастайды. Асханадағы официантка Мэри жігітінің үйінен қуылғаннан кейін, Норман оған үйінде тұруды ұсынады. Кейін ол мотельдің жаңа басқарушысы Уоррен Тумидің есірткі сатумен айналысатынын біліп, оны жұмыстан шығарады. Норманның қоғамға бейімделуі жақсы болып көрінеді, бірақ ол қайда барса да "Анадан" құпия телефон қоңыраулары мен хаттар ала бастайды. Мас Туми соңынан Норманмен ұрысқысы келеді, ол оны хаттарды қалдырғанына күдіктенеді. Бірақ кейін қара киімдегі біреу Тумиді өлтіреді. Бір күні үйдегі дауыстарды естіген Норман анасының бөлмесіне кіреді, ол 22 жыл бұрынғыдай екенін көреді. Бір дыбыс оны жоғары қабатқа шақырады, онда ол құлыпталған. Кейін екі жасөспірімге әйел бейнесі пайда болады, олар жер астына тығылып кіреді, біреуін өлтіреді. Екіншісі қашып құтылады. Мэри Норманды табады, ол оған анасының жатын бөлмесін көрсетеді, бірақ ол тағы да қолданылмаған күйінде екенін көреді. Шериф олардан баланың өлтірілуі туралы сұрақ қояды. Мэри сол кезде олар бірге серуендеп жүргенін айтады. Норман баланың өліміне өзі кінәлі болуы мүмкін деп қорқады, себебі Мэри оны тапқан кезде жоғарғы қабаттың есігі ашық болған деді. Кешке Мэри анасы Лиламен кездеседі. Олар телефон арқылы хабарласып, хат жазып, тіпті Норманның анасы болып киініп, терезеде тұрып жатты. Мэри жатын бөлмені өзгертіп, Норманды жоғарғы қабатқа құлыптап, оны қайтадан өзгертуге тырысты. Бұл әрекеттердің бәрі оны қайтадан ақылдан адастырып, емханаға қайтару үшін жасалды. Бірақ Мэри Норманмен жақын қарым-қатынас орнатып, ол енді кісі өлтіруге қабілетсіз екеніне көз жеткізеді. Ол үйде тағы біреу бар деп күдіктенеді, баланың өлімі кезінде Норманның жоғарғы қабатта құлыпталғанын айтады. Доктор Реймонд Мэридің Лиланың қызы екенін біледі және олар екеуі Норманды мазалап отыр деп күдіктенеді. Норман бұған сенбейді, барлық нәрсенің артында оның "нағыз анасы" тұр деп айтады, оның асырап алынғаны туралы ешқандай жазба жоқ. Норман Мэримен сөйлеседі, ол Лиланың айла-шарғысына қатысқанын мойындайды. Бірақ Лила тоқтамайды. Лила "Ана" костюмін жер астынан алып жатқанда, көлеңкелі тұлға оны өлтіреді. Полиция Тумидің денесін табады. Мэри Норманды қашуға көндіру үшін үйге жүгіреді. Ол телефонға жауап береді және "Анамен" сөйлесе бастайды. Мэри тыңдайды, бірақ телефонда ешкім жоқ. Норман "Анамен" Мэриді өлтіру туралы бұйрығын талқылағанда, Мэри жер астына жүгіріп, Норманды "қоюға" шақыру үшін анасы болып киінеді. Доктор Реймонд оны Норманды ақылдан адастыру әрекеті кезінде ұстап алғанын ойлап, арт жағынан ұстайды, ал Мэри қорқып, пышақпен өлтіреді. "Ана" доктор Реймондтың денесі үстінде тұрғанын көргенде, Норманның ақыл-есі оянады, ол Мэриге шабады, дүркіреп сөйлейді. Жеміс-жидек қоймасына кіргенде, ол көмір үйіндісіне көмілген Лиланың денесін табады. Норманды кінәлі деп санаған Мэри оны өлтіру үшін пышағын көтереді, бірақ полиция оны атып өлтіреді. Мэри мен Лиланың арасындағы дауды, Мэридің Норманды өлтіруге тырысуын және оның анасы болып киінуін ескере отырып, полиция Мэри барлық кісі өлтіруді жасады деп қате қорытынды шығарады. Кейін асхананың тағы бір официанты Эмма Спул Норманға келіп, оның нағыз анасы екенін айтады. Миссис Бейтс оның әпкесі еді және Эмма институционалды емделген кезде Норманды балалық шағынан асырап алды. Эмма - оның ұлына зиян келтіруге тырысқан кез келген адамды өлтірген нағыз кісі өлтіруші. Норман оны өлтіріп, денесін анасының бөлмесіне апарады. Ол "Ана" тұлғасы қайтадан оның санасын басқара бастаған кезде, оның дауысымен өзіне сөйлей бастайды.

Сценарий

1982 жылы жазушы Роберт Блох "Психо II" романын жариялады, ол Голливудтың слэшер фильмдерін пародиялады. Бұл Universal компаниясын алаңдатты, олар Блохтың жұмысынан өзгешеленетін өздерінің нұсқасын жасауға шешім қабылдады. Австралиялық режиссер Ричард Франклин, Хитчкоктың шәкірті және тіпті "Топаз" фильмінің түсірілім алаңында онымен кездескен, "Психо II" фильмін режиссерлеу үшін шақырылды. Оның бұрынғы Хитчкок үлгісіндегі "Патрик" және "Жол ойындары" триллерлеріне сүйенгені ескерілді. Патрисия Хичкок әкесіне ұнайтынын айтып, фильмге рұқсат берді. Энтони Перкинс бастапқыда Норман Бейтс рөлін қайта ойнау ұсынысын қабылдамады, бірақ сценарийді оқығаннан кейін фильмде түсуге келісті. Перкинс: "Том Холландтың сценарийін алғанда, ол маған қатты ұнады. Бұл шынымен Норманның тарихы еді" деді. Перкинс рөлге келіспес бұрын студия Норман рөлін қайта қарастырып, Кристофер Уокен де кандидаттардың бірі болған. Алғашқыда Лайланың қызы Мэри рөліне Мег Тилли емес, Джейми Ли Кертис ізделіпті.

Түсірілім

Психо II-нің негізгі түсірілімі 1982 жылдың 30 маусымынан 13 тамызына дейін Калифорния штатының Универсал Ситидегі Universal Studios-та 24-ші студияда өтті. Алғашқы фильмде көрсетілген үйдің сыртқы көрінісі түсірілім үшін Universal Studios аймағының басқа бөлігіне көшірілді. "Психо II" фильмінің басында "Қырқыны" (The Murder) әнін қайта жазғанда ол Херрманның "құмырсқада айналып жатқаны" (rolling over in his grave) керек деді. Голдсмит Норман Бейтс үшін музыкалық тақырып жазған, бірақ ол қабылданбады, алайда "Суперкөз" (Twilight Zone: The Movie) фильмінің екінші бөлімінде қолданылды. MCA Records LP және кассетада 30 минуттық альбом шығарды; 2014 жылы Intrada толық музыкалық қосымшаны жариялады.

Шығару

Dread Central телеарнасында Джош Корнгутпен сұхбаттасқанда сценарист Том Холланд Universal компаниясының фильмді тікелей кабельдік телеарнаға шығаруды жоспарлағанын растады, бірақ актер Энтони Перкинстің оралуын қамтамасыз еткеннен кейін толық театрлық көрсету туралы шешім қабылдады. 1983 жылдың 3 маусымында фильмнің тұсаукесері өткен аптаның соңында 8 310 244 доллар табыс етіп, екінші орынға (Жедаи қайтып оралуынан кейін) шықты және жалпы сомасы 34 миллион доллардан асты. The New York Times газетінің шолушысы Винсент Канби фильмнің «Хичкоктың 1960 жылғы классикалық туындысының дәстүрлі жалғасының барлық белгілерін сақтағанын, бірақ оны көру кезінде сіз Хичкок мавзолеінен табылған артефактілермен ойнап жатқан бірнеше жас киногерлерді көріп тұрғандай сезінесіз» деп жазды. The Washington Post үшін жазған Гари Арнольд фильмді «егер Франклин бастапқы материалға құрмет көрсеткен болса, ол өзін қорғаныш сезінетін болар еді және Вера Майлз кейіпкеріне жасалғандай, концептуалды да, нақты да жағымсыз қарым-қатынастан аулақ болар еді. Психо II оның бұрынғыдай мейірімді, батыр рөлін жек көрінуге айналдырып, содан кейін оны қорқынышты әрекетпен өлтіреді. Мұндай жағдай 23 жыл ішінде кино өнерінде бұзылып кетті ме?» деп сұрақ қойды. Роджер Эберт фильмнің түпнұсқаның шиеленісті атмосферасын сақтап, орташа слэшер фильмнен жақсырақ болғанымен, сюжетіне тым көп мән бергенін және сәтті болу үшін сюжеті туралы алдауға тым дайын екенін жазды. Detroit Free Press газетінде жарияланған шолуда фильм «керемет әсер қалдырды» және «тағы бір культты фильмнің пайда болуы» деп бағаланды. Кристофер Джон Ares Magazine журналының 15-шы санында «Психо II» фильмінің ең маңызды жағы – оның ерекшелігі екенін айтты. Фильм тек қан төгіп, әрекет етуге бағытталмай, жаңа оқиғаны құруға көп күш жұмсады.

Ретроспективті

Кинотанушы Джон Кеннет Мьюр фильмдегі Бейтс бейнесін "адамгершілік, реалистік тұрғыда" бейнелегені үшін мақтады, оны "тамаша ашық және шынайы" және "өзінің сапасымен керемет фильм" деп бағалады. Empire журналының киносыншысы Ким Ньюман фильмге бес жұлдыздың үшеуін берді, "Психо II" фильмін "ақылды, қараңғы комедиялық триллер, қиялы мол" деп сипаттады. Оның пікірінше, "ең ақылға сыятын қара әзіл – бүкіл әлем Норманның ақылдан адасқанын қалайды, ал 'қалыпты' жағдайды тек терезеде мумияланған анасы болса және ол қайтадан кісі өлтіруге дайын болса ғана қалпына келтіруге болады". Rotten Tomatoes сайтындағы шолулар жинағышында фильмге 62% мақұлдау берілген, ал 37 шолудың орташа бағасы 5.60/10 құрайды. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Психо II классикалық түпнұсқамен салыстыруға келмейді, бірақ қорқыныш жанрының жанкүйерлерін қанағаттандыру үшін өзінің артықшылықтарымен жеткілікті". 2015 жылы жазушы Том Холландтан ойын сұрағанда, ол: "Біз оны 'Психо' деп атамауымыз керек еді, өйткені ол түпнұсқаға сырттай ғана ұқсады. Норман Бейтс пен Лайла Лумиске жасағанымыз – қылмыс" деді. Ол күлімсіреп: "Соған қарамастан, бұл керемет болды" деп қосты. Кинорежиссер Квентин Тарантино бұл Перкинстің мансабындағы ең жақсы рөлі деп мәлімдеді.

Үй медиасы

Психо II DVD форматында бес рет жарық көрді. Алғашқы шығарылымы 1999 жылы Universal Pictures фильмді GoodTimes Home Video компаниясына 1.33:1 ашық форматта берген кезде болды. Екінші шығарылымы 2005 жылы Universal компаниясының өзінен шықты. Үшінші шығарылымы 2007 жылы Psycho III және Psycho IV: The Beginning фильмдерімен бірге шықты. Shout Factory компаниясы Scream Factory логотипімен Psycho II фильмін DVD және Blu-Ray форматтарында 2013 жылдың 24 қыркүйегінде "Collector's Edition" желісінде жариялады. RiffTrax 2013 жылдың мамыр айында фильмге VOD түсініктемесін шығарды. Universal компаниясы Psycho II, Psycho III, Psycho IV: The Beginning және 1987 жылғы Bates Motel телефильмін 2014 жылдың қыркүйек айында "4 Movie Midnight Marathon Pack" жинағының құрамында DVD форматында жарыққа шығарды.