Кіріспе

Ағылшын сәулетшісі, сэр Дэвид Алан Чипперфилд (18 желтоқсан 1953 жылы туған) – британдық сәулетші. Ол 1985 жылы «Дэвид Чипперфилд Архитектурасын» құрды, ол Лондон, Берлин, Милан және Шанхай қалаларында кеңселері бар жаһандық сәулет практикасына айналды. 2023 жылы ол сәулет саласындағы ең беделді сыйлық саналатын Прицкер сәулет сыйлығын жеңіп алды. Оның маңызды жұмыстарының қатарында: Оксфордширдегі Хенли-он-Темс қаласындағы Өзен және есу спорты мұражайы (1989–1998); Германияның Марбах қаласындағы қазіргі заманғы әдебиет мұражайы; Айова штатындағы Де-Мойн қалалық кітапханасы (2002–2006); Берлиндегі «Жаңа мұражай» (1997–2009); Уэст-Йоркширдегі Уэкфилд қаласындағы Хепворт Уэйкфилд галереясы (2003–2011); Миссури штатындағы Сент-Луис өнер мұражайы (2005–2013); және Мексика қаласындағы Музей Джумекс (2009–2013).

Мансап

Чипперфилд 1953 жылы Лондонда дүниеге келді, 1976 жылы Лондонның Кингстон өнер мектебін бітірді. Ол Лондондағы Архитектуралық қауымдастықта (AA) сәулет өнері мамандығы бойынша білім алып, 1977 жылы сәулет өнері мамандығы бойынша диплом алды. Ол Дуглас Стивен, Норман Фостер және Ричард Роджерс сияқты бірнеше белгілі сәулетшілердің кеңселерде жұмыс істеді, 1985 жылы өзінің жеке фирмасы – «Дэвид Чипперфилд Архитекторлары» құрылғанға дейін. Жас сәулетші Чипперфилд Лондондағы кеңсесінің алдыңғы бөлмесінде орналасқан 9H галереясы арқылы Монео, Сноцци және Сиза сияқты континентальдық сәулетшілердің тарихи тұрғыдан дұрыс, нақты орынға бейімделген жұмыстарын қолдады. Ол ең алдымен Лондон, Париж, Токио және Нью-Йорктегі дүкендердің интерьерлерін жобалау арқылы өзінің беделін қалыптастырды. Чипперфилдтің Англиядағы алғашқы жобаларының бірі – Лондонның Слоан көшесіндегі Исси Мияке дүкені. Жапониядағы дүкендерінен кейін ол 1987 жылы Чиба префектурасындағы жеке мұражайды, 1989 жылы Киотодағы Toyota автомобиль компаниясының дүкенін және 1990 жылы Окаямадағы Matsumoto компаниясының бас кеңсесін жобалауға тапсырыс алды. Оның фирмасы 1989 жылы Токиода кеңсе ашты. Оның алғашқы құрылыс тапсырмасы 1990 жылы Лондондағы сән суретшісі Ник Найтқа үй жобалау болды. Лондондағы алғашқы жобалары – ботаникалық галерея және Табиғи тарих мұражайының кіреберіс залы (1993), сондай-ақ Лондондағы Wagamama мейрамханасы. Оның Ұлыбританиядағы алғашқы ірі жобасы – 1989 жылғы Темза өзені мен есу мұражайы (төменде қараңыз). Ол Германияда да құрылыс жұмыстарын бастады, Дюссельдорфтағы кеңсе ғимаратын жобалады (1994–1997). 1990 жылдардағы басқа жобаларға Лондондағы Цирк мейрамханасы (1997) және Joseph Menswear дүкені (1997) кірді. Соңғы дүкеннің төменгі екі қабатын айналасында алты метрлік шыны перде, қара сұр құмтастан жасалған едендері мен ақ қабырғалары бар қатаң модернистік интерьері болды. 1997 жылы ол өзінің ең маңызды жобаларының бірі – Екінші дүниежүзілік соғыста көп зардап шеккен Берлиндегі Neues мұражайын қайта құру мен қалпына келтіруді бастады. 2000 жылдан кейін ол Германиядағы бірнеше ірі музей жобаларына тапсырыс алды, соның ішінде Марбахтағы Заманауи әдебиет мұражайы (2002–2006) және Берлиндегі Galerie Am Kupfergraben 10 (2003–2007) жобаларын жасады. Сол кезеңде ол Испанияның Валенсия қаласында Америка кубогының жаңа бас кеңсесін (2005–2006) және Испанияның Барселона қаласындағы заңгерлік кешенді тез арада жобалап, салдырды. Ол сонымен қатар АҚШ-тағы өзінің алғашқы жобасын – Аляскадағы Анкоридждегі этнология және табиғи тарих мұражайының кеңейтуін (2003–2009) салды. 2011 жылға дейін оның негізгі жобаларының көпшілігі Еуропа құрлығында болды, бірақ 2011 жылы ол Ұлыбританияда екі елеулі музей жобасын ашты: Маргеттегі Тернер заманауи (2006–2011) және Уэйкфилдегі Хепворт Уэйкфилд. 2013 жылы ол Мексика қаласындағы Jumex мұражайын және АҚШ-тағы Сент-Луис өнер мұражайының кеңейтуін ашты. Оның ең алыс жобасы – Суданның Хартумнан солтүстік-шығысқа қарай 170 шақырым жердегі шөл даласында орналасқан Нага мұражайы, бұл ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы. Ол б.з.б. 300 және б.з. 300 жылдарына дейінгі екі ежелгі ғибадатхананың қалдықтарын және артезиандық құдықты сақтау үшін құрылысты жобалады. 2015 жылы Чипперфилд Нью-Йорктегі Метрополитен мұражайының заманауи және қазіргі заманғы өнер қанатын қайта құру конкурсында жеңімпаз атанды. Ол Нью-Йорктегі алғашқы ғимаратты – Брайантты, Манхэттендегі Брайант паркінің жанындағы отыз үш қабатты қонақ үй және кондоминиум жобасын бастады. 2017 жылы ол және оның серіктестері әлемдегі көптеген ірі жобаларда жұмыс істеді, соның ішінде Bally және Valentino жаңа флагмандық дүкендері, Лондондағы АҚШ елшілігінің қайта құрылысы, Лондондағы Корольдік крест станциясының артындағы кеңсе және сауда кешені One Pancras Square, Қытайдағы Шанхай Экспо мұнарасының жобасы, Стокгольмдегі Нобель сыйлығының жаңа штаб-пәтері, Монреальдегі SSENSE онлайн фирмасының бас кеңсесі, Цюрихтегі Kunsthaus, Мюнхендегі Haus der Kunst мәдени орталығы, Кореядағы Сеулдегі Amorepacific бас кеңсесін аяқтау және Жапониядағы ғибадатхана кешені Inagara Reien жобасы. Чипперфилдтің Оңтүстік жарты шардағы алғашқы жобасы 2025 жылға жоспарланған, ол Молонгло тобымен бірлесіп Канберраның Dairy Road дамуын жобалауға және салуға қатысады.

Өзен және ескіру мұражайы, Хенли-он-Темз, Ұлыбритания (1989-1997)

Темзадағы Хенлидегі Өзен және Ескек Есу Мұражайы ескек есу спортына арналған; қалада 1908 және 1948 жылдары жыл сайынғы Корольдік регата Олимпиадалық қайық жарыстары өткізілді. Ғимарат модернистік және дәстүрлі формалар мен материалдардың үйлесімінен тұрады. Ол дәстүрлі қайық сарайларының, сондай-ақ Оксфордширдің дәстүрлі шатырларының үлгісімен шабыттандырылған. Мұражай 2300 шаршы метр аумақты алып жатыр және су тасқынынан сақтау үшін бетон тіреулерге орнатылған. Сыртқы және ішкі бөліктері жергілікті ауылдық архитектурасына сай, өңделмеген емен ағашымен қапталған. Шатырлары мен күннен қорғайтын элементтері тот баспайтын болаттан жасалған. Кіреберіс шыны қабырғалармен жабдықталған, ал бірінші қабаттағы галереялар жарықты шатыр арқылы алады.

Des Moines Public Library, Des Moines, Iowa, АҚШ (20022006)

АҚШ-тың Айова штатындағы Де-Мойн қаласындағы Де-Мойн қалыбылық кітапханасы 110 000 шаршы фут аумақты алып жатыр, оның құрылысы 32,3 миллион долларға бағаланды. Екі қабатты ғимараттың алды мен арты жоқ, оның орнына үш қанаты бар. Жаяу өтетін адамдар кітапхана ішінде серуендеуі үшін әйнек туннель салынған. Оның ең ерекше белгісі – арасында мыс тор орналасқан әйнек панельдерден тұратын сыртқы қабырғасы; бұл тор күн сәулесінің сексен пайызын тосып, кітапхана оқырмандарына кітапхана төңірегіндегі саябаққа қарауға мүмкіндік береді. Чипперфилд The New York Times газетінің тілшісі Кристофер Холлға: «Архитектура бейтарап және пішінсіз; тіпті архитектура деуге келмейді, ал мыс тор ғимаратты мүмкіндігінше жасыруға және сыртқы ортаны ішке кіргізуге арналған» деді.

Қазіргі заманғы әдебиет мұражайы, Марбах, Германия (20022006)

Қазіргі заманғы әдебиет мұражайы ақын Шиллердің туған жері – Германияның Марбах қаласында орналасқан. Одан Некар өзенінің панорамалық көрінісі ашылады. Мұражай 1903 жылы салынған ұлттық Шиллер мұражайының сәнді ғимараты мен 1970 жылдардағы неміс әдеби мұрағатының жаңа ғимаратының қасында орналасқан. Келушілер жоғарғы қабаттағы павильон арқылы кіріп, төмендегі оқу залдарына түседі. Ішкі жарық толығымен жасанды, себебі қолжазбаларды қорғау қажет. Бірақ әр қабатта елді мекенге қарап тұрған терраса бар. Конкрет, шыны және ағаштан жасалған фасады беріктік пен қазіргі замандылық әсерін береді. Ғимарат 2007 жылы Стерлинг жүлдесімен марапатталды.

Америка кубогы ғимараты (Велес е Вентс), Валенсия, Испания (20052006)

Чипперфилд 2005 жылы Испанияның Валенсия қаласындағы жағалауда Америка кубогының жаңа штаб-пәтерін салу конкурсында жеңімпаз атанды. Ол тек он бір айда ғана аяқталды. 10 000 шаршы метрлік ғимараттың ерекшелігі – үш көлденең қабат, олар төменгі террасадан он бес метрге дейін сәуле түсірмейтін көлеңке жасап, теңізге толық көрініс береді. Ішкі және сыртқы түсі ақ, төбесі ақ металл панельдермен, едені ақ шайырдан, ал сыртқы жиектері ақ боялған тот баспайтын болаттан жасалған. Сыртқы безендірілісі ағаш тақтайшалармен жасалған.

Нейс мұражайы, Берлин, Германия (19972009)

1997 жылы Чипперфилд Джулиан Харраппен бірге Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зақымдалған Берлиндегі Neues мұражайын қайта жаңарту конкурсында жеңіске жетті. Оның міндеті – мұражайдың бастапқы көлемін, түпнұсқа кеңістіктерді қалпына келтіру арқылы және ғимараттың тарихи құрылымын сақтайтын жаңа кеңістіктерді қосу арқылы қайта құру болды. Жаңа галереялар мен жаңа орталық сатыр үшін темір бетон қолданылды, ал қалған кеңістіктерде, әсіресе солтүстік қанатында және оңтүстік күмбезінде қайта пайдаланған кірпіштер қолданылды. Бұған қоса, ғимарат қабырғаларындағы соғыс іздерінің бір бөлігі оның тарихының маңызды бөлігі ретінде сақталды. Чипперфилд түсіндіргендей, сәулетшілер бұл материалдарды «Жоғалған нәрсені еліктемей, бейнелеу үшін» пайдаланды. 2011 жылы ғимарат Еуропалық Одақтың заманауи сәулет сыйлығына ие болды. 2007 жылы Чипперфилд мұражаймен бірлесіп, ескі мұражайдың колоннадасынан шабыттанған James Simon галереясын салу жобасын бастады. Жаңа бөлімде археологиялық жинақтан он мыңнан астам зат, соның ішінде әйгілі Нефертити патшайымының бюсі орналасады. 2017 жылы аяқталуы жоспарланған галерея 2018 жылдың желтоқсан айында мұражайға тапсырылды. Галерея 2019 жылы жұртшылыққа ашылды.

Хепворт Уэйкфилд галереясы (20032011)

Хепворт Уэйкфилд – мүсінші Барбара Хепворттың туындыларына арналған галерея. Ол он трапеция пішіндес блоктан тұрады; жоғарғы қабаттағы галереялар қабатты шатырлардағы үлкен терезелер арқылы табиғи жарықпен жарықтандырылады. Терезелерден өзен, тарихи су жағасы және қаланың көкжиегі көрінеді. Ғимараттың фасады орнында-ақ жасалған, өзін-өзі тығыздайтын пигменттелген бетонмен қапталған, бұл Ұлыбританиядағы алғашқы мұндай материал. Архитекторлар осы материалды галереяның мүсіндік сыртқы түрін күшейту үшін таңдады. The Guardian газетінен Роуэн Мур 2011 жылы Чипперфилдтің жұмыстарын қарап, Хепворт галереясының дизайнын сынады, оны "бетон бункерге" ұқсас деп есептеді.

Сент-Луис өнер мұражайының кеңейтілуі, Миссури, АҚШ (2005 2013)

Сент-Луис өнер мұражайы жобасы (2005–2013), АҚШ, Миссури штаты, Сент-Луис қаласында американдық сәулет өнерінің ескерткішіне – 1904 жылы көркемсурет стиліндегі сәулетші Кэсс Гилберт салған галереяға жаңа, ірі қанатты қосуды қамтыды. Чипперфилдтің 9 000 шаршы метрлік жаңа ғимараты классикалық ғимаратпен үйлесімді; оның еден деңгейі Гилберт ғимаратының негізгі қабатымен бірдей. Қара бетон қабырғалар тікелей құйылып, жылтыратылды, ал бетон қабырғалардың жабыншасы галереяға түсетін жарықты реттеу үшін арналған. Фасадқа ерекше әрі Гилберт ғимаратына сәйкес келтіретін көрініс беру үшін Чипперфилд қара сұр түсті жылтыратылған бетон қабырғаларын Гилберт ғимаратында қолданылған құмтас сынықтарымен әсемдеді. Financial Times газетінің редакторы Эдвин Хиткотт оны «аң-таң қалдыратын және сырттай қарапайым, бірақ құнды мұражай» деп атады. Бұл ішкі және сыртқы жарықпен жарқыраған, көлемінен гөрі жарықтың сезіміне баса назар аударатын ғимарат.

Тернер заманауи галереясы, Маргейт, Ұлыбритания (2006 2013)

Тернердің қазіргі заманғы галереясы Англияның оңтүстік-шығысындағы Кенттің солтүстік жағалауындағы Маргейт жағажайының қасында орналасқан. Ол суретші Дж. М. В. Тернердің, оның замандастарының және ол ықпал еткен суретшілердің туындыларына арналған. Галерея, суретшінің көбінесе тұратын тарихи пансионатына жақын жерде салынған. Музей бір-бірімен байланысқан, "Кристалиндер" деп аталатын алты бірдей шыны галереядан тұрады. Оңтүстіктен келетін күн сәулесі төбедегі жалюзилер жүйесі арқылы жұмсатылады, ал ғимараттар көрші теңізден болатын су тасқынынан сақтану үшін пилондарға орнатылған. Фриттелген қасбеттер теңізден келген ылғалға, тотқа және желге қарсы тұру үшін жасалған.

Colección Jumex, Мексика қаласы, Мексика (20092013)

Мексика қаласындағы Colección Jumex Мексикадағы заманауи өнердің ең ірі жеке коллекцияларының бірін ұсынады. Театр мен тағы бір мұражайдың жанында, қаланың заманауи ауданында орналасқан. Аймақтық шектеулер қол жетімді кеңістікті шектеді, сондықтан Чипперфилд мұражай әкімшілігін, дүкенін және кітапханасын жақын орналасқан ғимараттарға орналастырып, мұражайдың барлық кеңістігін көрмелерге арнады. Жоғарғы қабаттардағы галереялар батысқа қараған төбе терезелері арқылы табиғи жарық алады. Ғимарат он төрт бағанаға сүйеніп тұрғызылған, және Веракрус штатындағы Халападан алынған травертин тас плиталарымен қапталған бетоннан салынған. Төменгі қабаттардағы еденнен төбеге дейінгі терезелердің жақтаулары тот баспайтын болаттан жасалған.

Стиль және философия

Чипперфилдтің ғимараттарын нақты бір стильде жасалған деп айту қиын, бірақ оның жұмысы кейде Франк Гери, Заха Хадид немесе Сантьяго Калатраваның аса жарқын жобаларына қарсы реакция ретінде қарастырылады. 2005 жылы ол The New York Times газетінің тілшісі Кристофер Холлға: "Мен адамдарға ұнайтын ғимараттар салуға қызығушымын, бірақ әр жобада шекараны кеңейтуге, таныс, бірақ ерекше нәрсе жасауға тырысамын. Мен архитектуралық қауымды өзімнің гений екенімді сендіруге мүдделі емеспін", – деді. 2014 жылы Designboom журналында Энди Батлермен сұхбаттасқанда Чипперфилд: "Архитектурада, кем дегенде менің пікірімше, стильге немесе материалға шектеліп, ойлау қабілетіңді тарылта алмайсың. Әр жобаның жағдайына жауап беруің керек". Ол "архитектураны жаһандануға болмайды" деді, себебі ол қаланың мәдениетіне байланысты өзгереді. "Біз өзімізді қаншалықты заманауи сезінсек те, әртүрлі жерлерде әртүрлі ерекшеліктерді табуға ұмтыламыз. Қалада ғимарат салғанда, қаланың тарихын және ғимараттардың осы қалада неліктен осылай екенін түсіну үшін олармен бірігуіміз керек. Мен архитекторының қаланың тарихы мен мәдениетін елемеуін және "Менің халықаралық стилім бар" деп айтуын әлсіз деп санаймын. Мұның ешқандай негізі жоқ. Бұл – әртүрлі тағамдарды блендерге салып, ақуызға толы коктейль ретінде ішумен бірдей". The Guardian газетінің архитектура сыншысы Роуэн Мур оның жұмысын "серьезді, берік, жарқын немесе радикалды емес, бірақ орналасқан жерінің тарихы мен мәдениетімен үйлесімді" деп сипаттады. Ол "Чипперфилд әлдеқандай сәнділік емес, мысалы, "ғимарат бес немесе он жылдан кейін қалай көрінеді?" сияқты маңыздырақ сұрақтарға назар аударады және қадір-қасиет, естелік және өнермен айналысады" деді. Ол Чипперфилдтің "Ньюс мұражайындағы" жұмысы туралы айтқан сөзін келтіреді, бұл жоба он екі жылға созылған. "Іс-әрекеттеріңнің сапасы өте маңызды. Нейс-музейдің құрылысының сапасы тіпті неміс стандарттарына да сай келеді, және адамдар сапаны сезе алады. Концепция осы сапасыз сенімді болмас еді". Ол сондай-ақ Чипперфилдтің "қалалардың өзіне қатысты заманауи көзқарасын қалыптастыруға көмектесетін жобаларға жиі шақырылатынын, әсіресе бай немесе күрделі тарихқа байланысты" атап өтті.

Оқыту

Чипперфилд Еуропа мен АҚШ-та сәулет өнерінен сабақ берді және кеңінен дәріс оқыды, оның ішінде 1995 жылдан 2001 жылға дейін Штутгарт Мемлекеттік көркемсурет академиясында сәулет профессоры болып жұмыс істеді. Бұған қоса, Чипперфилд Испанияның Барселона қаласындағы Escola Técnica мекемесінде Мис ван дер Рохе атындағы кафедраны және Йель архитектура мектебінде Норман Р. Фостер архитектуралық дизайн профессоры лауазымын атқарды. Қазіргі таңда Лондон өнер университетінің (бұрынғы Лондон институты) қонақ профессоры. Ол The Architecture Foundation мүшелері кеңесінде болды және қазір Лондондағы Сэр Джон Соан мұражайының мүшесі болып табылады.