"Төбе" фильмі (1965)

Кіріспе

1965 жылғы британдық фильм, Сидни Люметтің туындысы

"The Hill" – Сидни Люметтің 1965 жылғы британдық түрме драмасы, соғыс фильмі. Оқиғасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Африкадағы әскери түрмеде өтеді. Басты рөлдерде Шон Коннери, Гарри Эндрюс, Иан Баннен, Осси Дэвис, Иан Хендри, Альфред Линч, Рой Киннер және Майкл Редгрейв ойнаған. Сценарий авторы – Рей Ригби, ол Ригби мен Р. С. Алленнің 1965 жылғы осы аттас пьесасы негізінде жазылған.

Сюжет

Ливия шөліндегі британдық әскердің "шаша үйінде" (әскери түрмеде) қызмет бабындағы тәртіпсіздік, қызмет кезінде мас болу, қашу, ұсақ ұрлық сияқты қылмыстар үшін сотталған тұтқындар шөлдің ыстығында жаза ретінде қайта-қайта жаттығулар жасайды. Бес жаңа тұтқынның келуі лагерь басшыларымен қақтығысқа әкеледі. Жаңадан келген NCO күзетшісі бес жаңа келгенді лагерь ортасындағы жасалма төбеге бірнеше рет көтерілуге мәжбүрлейді. Біреу қайтыс болғанда, бұрынғы азаматтық түрме күзетшісі, штаб-сержант Уильямс, адамгершілік сержант Харрис, полк сержант-майоры Уилсон және лагерьдің медициналық қызметкері арасында билік күресі басталады. Робертс – Корольдік танк полкінің бұрынғы эскадрилья сержант-майоры, өзінің командиріне шабуыл жасады деп айыпталды. Ол өзінің әріптестеріне, оған адамдарын ақылсыздыққа толы қатерлі шабуылға жіберуге бұйрық берілгендіктен, солай істегенін түсіндірді. Робертс Уильямстың қатыгездігін ашық сынап, оның билігіне қарсы тұрады. Робертс сияқты, RSM – мансапты әскері және ол жұмыс істейтін түрмеде билік жүргізеді. Алайда ол өз рөлін нақтылайды: "Бізге ешкім медаль таға қоймас". Ол өзінің міндетін басқалармен салыстырғанда маңызды деп санайды – сәтсіз сарбаздарды құлатып, содан кейін оларды қайта құру, оның сөздерімен айтқанда, "Адамдарға!" Робертстің тобының басқа мүшелері – Макграт, Йоркширдің қатал адамы, мас болу, әскери полицияға шабуыл жасау және ұрыс үшін жазасын өтеп жатыр. Армия кеңсесінің кызметкері Стивенс, қорқынышпен және наивтігімен көзге түсетін, қашу үшін түрмеге қамалған. Бартлетт – әскери қызметтен жалтарып, арабтарға әскери көліктердің дөңгелектерін сатқаны үшін түрмеге жабылған, ал Кинг – сержанттардың асханасынан үш бөтелке виски ұрлап, мас және тәртіпсіз болғаны үшін жазасын өтеп жүрген Батыс Үндістан солдаты. Штаб-сержант Уильямстың амбициясы оның тұтқындарға қатыгездікпен қарауымен тең. Ол олардың азабын өкіметке жол табу үшін пайдалануға тырысады. Робертс қорқынышпен айыпталғанда, ол штаб-сержант Уильямстан: "Сен не деп ойлайсың – тұрақты базадағы батыр ма?" деп сұрайды. RSM сонымен қатар штаб-сержант Уильямстың Лондоннан кету себептерін де күдіктенеді, өйткені ол немістердің Ұлыбританияны бомбалауын (соның ішінде Уильямстың жұмыс істеген азаматтық түрмесін) еске алады, ал Уильямс Африкада түрмеге ерікті болып келген. Штаб-сержант Уильямс RSM-ге өзінің жұмысты атқаруға қабілетті екенін көрсетуге тырысады және кешкі ішімдік жарысы арқылы RSM-ді әлсіретуге тырысады. Штаб-сержант Харрис түрменің ар-ожданы, ол адамдарға көңіл жасайды және оның сол жерде болуын қаламайды. RSM Харристі тым мейірімді деп санайды. Полиция, CO және медициналық офицер де өздерінің міндеттерін жеңілдетеді және Робертс атап өткендей, "мұнда бәрі жазасын өтеп жатыр, тіпті күзетшілер де". Медициналық офицер Стивенстің жазасы тым ауыр екенін мәлімдегенде, RSM оны бұрып, Стивенсті "жазаға лайық" деп таныған MO-ны кінәлайды. Уильямс – бұзақы және қорқақ, Бартлетт пен Стивенс – топтың ең әлсіз мүшелерін, әсіресе Стивенсті мазақтайды. Стивенс ақыры ақыл-есін жоғалтады және Уильямстың қайта-қайта және негізсіз жазалауынан кейін ыстықтан қаза табады, ал бүкіл түрме наразылық білдіреді. Робертс штаб-сержант Уильямсты Стивенсті өлтірген деп айыптайды. Кинг осы оқиғаны растайды. Алайда, бұл екеуіне де жаза тағайындалады. RSM-де потенциалды зорлық-зомбылық жағдаймен күресу тәжірибесі бар. Біріншіден, ол бүлік салуға қатысқандарға өлім жазасы тағайындалады деп мәлімдейді. "Бүлік салудың басшылары кімдер?" – деп айқайлайды бір тұтқын. RSM қатаң түрде: "Бесінші әрбір адам!" – деп жауап береді. Осылайша RSM бақылауға ие болып, тұтқындардың өз еріктерімен көтерілісті тоқтатуына мүмкіндік береді. Осы арада, екі күзетші-капралдың көмегімен штаб-сержант Уильямс Робертсті бос камерада ұрып-салады. Робертс аяғы сынғаннан кейін, Харрис оны медициналық офицерге жеткізеді. RSM араласып, Робертске жарақаттануына қарамастан, шеруге шығуға бұйрық береді. Кинг тағы да наразылық білдіреді және RSM-нің нәсілдік қорлауына ұшырағаннан кейін, әскери киім киюден немесе әскердің кез келген тәртібін мойындаудан бас тартады. MO және штаб-сержант Харрис лагердегі зәбірлерді хабарлауға талап етеді, ал RSM және Уильямс оларды үндеуден қайтаруға тырысады. Жарақат алған Робертс камерада жалғыз қалдырылады, ал Уильямс сонда қалады. Ол Робертске соңғы, мүмкін өлімге әкелетін ұрып-салуды дайындайды, сол кезде Кинг пен Макграт камераға кіріп, Уильямсқа шабуыл жасайды және оны қатты ұрып-салатындары естіледі (камерадан тыс). Робертс олардан тоқтауға өтінеді, өйткені тұтқын күзетшіні ұрып-салу оларға қарсы болған кез келген істі жояды.

In a British Army "glasshouse" (military prison) in the Libyan desert, prisoners convicted of service offences such as insubordination, being drunk while on duty, going AWOL or petty theft are subjected to repetitive drill routines as a punishment in the blazing desert heat. The arrival of five new prisoners slowly leads to a clash with the camp authorities. One new NCO guard who has also just arrived employs excessive punishments, which include forcing the five newcomers to repeatedly climb a man made hill in the centre of the camp. When one dies, a power struggle erupts between brutal ex civilian prison guard Staff Sergeant Williams, humane Staff Sergeant Harris, Regimental Sergeant Major Wilson, and the camp's medical officer (as they struggle to run the camp in conflicting styles. Roberts is a former squadron sergeant major from the Royal Tank Regiment, convicted of assaulting his commanding officer – which he explains to his fellow inmates was because he was ordered to lead his men in a senseless suicidal attack. Roberts openly scorns Williams' brutality and serves as a challenge to his authority. Like Roberts, the RSM is a career soldier and commands authority within the prison in which he is working. However, he is realistic about his role stating, "No one's going to pin a medal on us". He sees his duty to be as important as any other – that of breaking down failed soldiers, then building them back up again, in his words, "Into men!" The other members of Roberts' group are McGrath, a hard Yorkshireman serving a sentence for drunkenness, fighting and assaulting members of the Military Police. Army office clerk Stevens, a timid and naive man jailed for going AWOL. Bartlett, a spiv who shirks active service and has been jailed for selling Army vehicle tyres to the Arabs, and the light hearted King, a West Indian soldier serving a sentence for stealing three bottles of whisky from the sergeants' mess, and being drunk and disorderly. Staff Sergeant Williams' ambition is matched only by his cruel treatment of the prisoners; he seeks to use their suffering as a means for promotion. When Roberts is accused of cowardice, he asks Staff Sergeant Williams, "And what are you supposed to be – a brave man in a permanent base job?" The RSM also questions Staff Sergeant Williams's motives for getting out of London, as in another scene, he slyly mentions the fact that the Germans were bombing the UK (including the civilian prison Williams worked at) just as Williams was volunteering for prison duty in Africa. Staff Sergeant Williams openly admits that he is trying to impress the RSM by showing that he has got what it takes to do the job, and attempts to undermine the RSM with a late night drinking contest. Staff Sergeant Harris is the conscience of the prison who sympathises with the men and really wants no part of his being there. The RSM believes that Harris is far too lenient. The officers, both the CO and the medical officer, take their duties casually and, as Roberts points out, "everyone is doing time here, even the screws" (prison officers). When the medical officer confronts the RSM with the claim that Stevens' punishment is too severe, the RSM turns this around and blames the MO as it was he who passed Stevens as "fit for punishment". Williams is a bully and a coward and singles out Bartlett and Stevens who are the two weakest members of the group, particularly Stevens. Stevens finally loses his mind and dies of heat exhaustion after repeated and unwarranted punishments by Williams, and the whole prison rises in protest. Roberts openly accuses Staff Sergeant Williams of murdering Stevens. King corroborates the story. However, this results in both being punished. The RSM has the experience to deal with a potentially violent situation. Firstly by stating that the ring leaders will be charged with mutiny (an offence punishable by death). "Who are the ring leaders" shouts one prisoner. The RSM replies with a stern "Every fifth man!". The RSM thus gaining control, eases the situation whereby the prisoners willingly break up the revolt. Meanwhile, with the help of two prison guard corporals, Staff Williams beat up Roberts in an empty solitary cell. Roberts suffers a broken foot and Harris gets him carried to see the medical officer. The RSM intervenes and orders Roberts to march despite his injury. King again protests, and after being subjected to racial abuse by the RSM refuses to wear the uniform or acknowledge any form of army discipline. The MO and Staff Sergeant Harris insist on reporting the abuses at the camp whilst the RSM and Williams join forces in an attempt to intimidate them into backing down. The injured Roberts is left alone in the cell and Williams remains behind. He then prepares to administer one final, perhaps fatal, beating to Roberts, when King and McGrath enter the cell, proceed to attack Williams, and are heard to severely beat him (off camera). Roberts pleads with them to stop, knowing that if prisoners beat up a prison officer, any case they may have had against him is lost.

Өндіріс

Фильм теледидар үшін жазған және әскери түрмеде уақыт өткізген Рей Ригбидің сценарийі негізінде түсірілген. Фильм құқықтарын MGM-мен өндіріс келісіміне қол қойған Seven Arts Productions сатып алды. Продюсер Кеннет Хайман Ригбидің сценарийін басқа авторларға қайта жазуды ұйымдастырды, бірақ Сидни Люмет режиссер болып келген соң, Люмет Ригбидің бастапқы нұсқасына қайта оралды. Олар Ригбимен бірге түсірілімге дейін шамамен 100 бет материалды қысқартты. "Шындығында, онда көп оқиға жоқ", - деді Люмет. "Бәрі кейіпкерлер туралы – тұтқындар мен күзетшілердің, бірдей қозғаушы күш, яғни қорқынышпен жетелеуші топтары." Люмет фильм түсірілімі басталар алдында Коннериге: "Мен сені физикалық және эмоционалдық тұрғыдан қатал талаптарға ұшыратамын" деді, және ол менің "жұлдыздарға" аса құрмет көрсетпейтін режиссер екенімді білді. Нәтиже мен күткеннен де жақсы. Ол шынайы, қатал, ешқандай жұмсақтық немесе жақсылық жоқ. Бір жағынан ол "қатаң" жігіт, бірақ шын мәніндегі қатаң күш – әскер." Өндіріс тобының көптеген мүшелері қиын жағдайларға қарамастан, түсірілімді жағымды деп есептеді: температура 46°C (114°F) жоғары көтерілді және мыңдаған литр таза су жеткізілсе де, актерлер мен түсірілім тобының көбі ауырып қалды. Ригби 1965 жылы оқиғаның романына негізделген нұсқасын жариялады.

Қабылдау

The Monthly Film Bulletin жазды: Осси Моррис тар, айқын сызықтармен таңғажайып түсірген бұл фильм, кем дегенде, сюжет толығымен үстемдік құрған, шатастырған соңғы сатыларға дейін, Сидни Люметтің ойлы және ұқыпты талантына өте қолайлы алаң болып көрінеді. Шындығында, барлық көрініс орнату, тек шексіз еңбек ету қабілетінен ғана туындауы мүмкін жарқындыққа ие. Адамдардың бір-біріне және олардың өте фотоға түсірілген ортасына орналасуы дәл және мағыналы, себебі ол тым символдық болмай, бірнеше деңгейде әрекет етеді. Төбе және оның айналасындағы барлық ұйымдастырылған қызмет, табиғи дыбыстардың драмалық қолданылуымен және жетекші актерлердің шеберлігімен күшейтілген, ерекше қызығушылық тудырады: Гарри Эндрюс аяусыз диктатор Уилсон рөлін одан жақсы ойнау мүмкін емес; Иан Хендри садистік құрал Уильямстың қиын рөлін артық ойын көрсетпей сомдайды; ал Шон Коннери мықты Робертсті сенімді стильмен бейнелейді. Иан Баннен, Стивенсті құтқаруға тырысқан актер, және Майкл Редгрейв, ізгі ниетті, бірақ әлсіз Дәрігер ретінде, әлсіздік сезімі біртіндеп бойға сия бастайды. Бұл, Осси Дэвистің соңғы қимылдары сияқты, актерлердің кінәсі емес, фильмнің кінәсі, ол өзінің позициясын теріс бағалайды, оң жақтарын көрсету үшін либералдық клишелер жинағына сүйенеді. Клишелер басынан-ақ көзге түседі, тұтқындарды мұқият таңдауға және олардың уақытын күтуге итермелейді; бірақ Уилсон тұтқындардың Стивенстің өліміне қарсы біріккен наразылығын басып қалғаннан кейін, олар өздеріне келіп, фильмді ешқашан қалпына келмейтін гистериялық бұрылысқа итереді. Иан Банненнің өнері, оның қозғалмайтын сержант-майормен әдептілікпен әңгімелескендегі циникалық күлкісі, фильмнің театрлық жағына жатады. Соңында, Люметтің ұқыптылығы, оның күрделі бола түсетін сюжеттің барлық аяқталмаған тұстарын байланыстырудағы қамқорлығы, айқын қорытындылардан басқа ешқандай болжам жасауға мүмкіндік бермейді. Бұл – қиял, ал төбе – қатал және даусыз факт. Rotten Tomatoes шолулар жинағында фильм 71% «Жаңа» бағасын алды.

The Monthly Film Bulletin wrote: Strikingly shot in clear, clean lines by Ossie Morris, this subject, at least until the frenzied final stages when the plot takes over entirely, seems to provide the ideal outlet for Sidney Lumet's discursive and fastidious talent. All the scene setting, in fact, has the sort of brilliance that can result only from a capacity for taking infinite pains. The placing of the men in relation to each other and to their extremely photogenic environment is precise and meaningful in the sense that, without becoming heavily symbolic, it works on more than one level. The hill, and all the organised activity going on around it, has a visual fascination that is enhanced by the dramatic use of natural sounds and by firmly controlled performances from the leading actors: Harry Andrews, as the ruthlessly dictatorial Wilson, couldn't be bettered; Ian Hendry never overplays the difficult role of his sadistic instrument Williams; and Sean Connery portrays the tough Roberts with convincing style. It is only with Ian Bannen, as the man who tries to save Stevens, and Michael Redgrave, as the well meaning but flaccid Medical Officer, that a feeling of weakness begins to creep in. This, like the final antics of Ossie Davis, is the fault not of the actors but of the film, which presents its case negatively, relying on a collection of liberal clichés to illustrate the positive aspects. The clichés are there from the start, prompting the carefully representative choice of prisoners, and biding their time; but shortly after Wilson silences the prisoners' combined protest about Stevens' death, they come into their own to such an extent that the film takes an hysterical turn from which it never recovers. Ian Bannen's performance, his cynical laugh as he indulges in mock pleasantries with the immovable Sergeant Major, belongs, however enjoyably, to the theatrical side of the film. In the end Lumet's tidy mindedness, his care in tying up all the loose ends of an increasingly involved plot, leaves no room for inferences other than the obvious ones. All this is fiction where the hill itself was hard and undeniable fact. The film holds a 71% "Fresh" rating on the review aggregate site Rotten Tomatoes.

DVD дискісі

The Hill 2007 жылдың 5 маусымында Warner Home Video компаниясымен 1-ші аймаққа арналған кең экранды DVD форматында шығарылды.