Кіріспе

The Password Is Courage – 1962 жылы Metro Goldwyn Mayer студиясы түсірген, Джон Каслдың 1954 жылы жазылған Екінші дүниежүзілік соғыс туралы естеліктеріне негізделген британдық комедиялық драмалық соғыс фильмі. Фильмнің сценарийін жазып, өндірісін жүзеге асырған және режиссерлік еткен – Эндрю Л. Стоун. Басты рөлдерді Дирк Богард, Мария Перши және Альфред Линч сомдады. Бұл Рональд Пэйн мен Джон Уильямс Гарродтың Джон Касл псевдонимімен жазған сержант-майоры Чарльз Ковардтың нағыз оқиғасына жеңіл көзқараспен қараған туынды.

Сюжет

Сержант-майор Чарльз Ковард (Дирк Богард) – Stalag VIII B әскери тұтқын лагерінде қамалған аға британдық НКО. Ол өзінің тұтқындарынан қашып кетуге көмектеседі және неміс күзетшілерін әр мүмкіндікті пайдаланып қорлауға тырысады. Сталаг VIII B-ге ауыстырылғанда, жарақат алған Ковард мәжбүрлі шеруден қашып, француздық ферма үйі мен амбарына паналады, оны жақын арада неміс армиясының бір бөлімі далалық госпиталь құру үшін пайдаланады. Жарақаттанған неміс сарбазы деп есептелген Ковардты госпитальге жеткізеді, онда оның кім екені анықталады, бірақ ол аурухана төсегінде жатқанда Темір крестпен марапатталады. Ковард VIII B сталагына жіберіледі. Лагерьге бара жатқанда, ол жаудың оқ-дәрісіне толы пойызды толығымен жояды: ол және оның тұтқындар серіктері темекісінен тұтандырылған сабан шоғын өтетін вагондарға лақтырады. Лагерьде ол өзінің тұтқыны Билл Поуппен (Альфред Линч) бірге күрделі қашу жоспарына кіріседі. Немістер ескі және тастап кетілген туннельді табады. Содан кейін Ковард лагерь командирі мен Люфтваффе шенеуніктерін алдауға тырысады, одақтастардың құпия бомба нысанасын білетінін көрсетеді. Ол арнайы жеңілдіктер алады, оларды күзетшілерге пара беру үшін пайдаланады, қашу үшін қажетті маңызды материалдарды алуға көмектеседі. Оның алдауы ашылғаннан кейін, Ковард пен оның досы Поуп Польшадағы еңбек лагеріне жіберіледі. Лагерь командирі Ковардты сатқын деп жариялайды, ол басқа тұтқындар оны өлтіреді деп үміттенеді. Схема сәтсіз аяқталады. Тұтқындар Unteroffizier (Регинальд Беквит) -ті алдап, Ковардтың жасаған өртке оның жауапты екенін ойлатады. Осы арқылы Ковард ерекше құқыққа ие болады: көрші қалаға эскортсыз барып-келуге. Ол тартымды поляк қарсылық қызметкерімен (Мария Перши) байланыс жасайды, ол оған карталар мен басқа да ақпарат береді. Ол тұтқындармен бірге саботаж әрекеттеріне де қатысады, соның ішінде үлкен жүк пойыздың бұзылуына. Ол және Коул бұрынғы Stalag-қа жіберіледі, қағаздарды бастапқы тексеруден өтіп, бітелермен зақымдалғандай көрінеді. Қашу жоспары барлық егжей-тегжейлі жоспарланған, жылдамдатылған, және 200 таңдалған адамның кететін күні жетеді. Ковард туннельді ашып, қарағай тоғайына кіреді. Ол ағаштардың тамырларына тиеді. Кешігу 20 адамды туннельде, ал 180 адамды баракада қалдырады. Күзетші жақындап келеді. Адамдар ән шырқап, той болып жатқандай жасырынуға шешім қабылдайды. Концертинамен ойнаушы өз орнын тастап, мас болып жүргендей сыртқа шығады. Күзетші оны қатаң түрде алып кетеді. Батылдық оянады, бірақ олар орманнан алыс. Адамдар іздеу шамдары өткенде ағаштарға қарай жүгіруі керек. Бізге қашудың қалған бөлігі қалай болғаны көрсетілмейді. Пойыз станциясында. Ирена пайда болып, Курейджге Венаға баратын пойызға отыруға көмектеседі. Олар сүйісіп, ол соғыс аяқталғаннан кейін қайта оралуға уәде береді. Ол оның билетін сатып алуға кетеді. Ковард оны қорғау үшін күзетшілерге тапсырады және Попты қоса алғанда, күзетте тұрған бірнеше жолдастарын көреді. Ковард пен Поуп Белсен концлагерінің жанындағы IG Farben еңбек лагеріне жіберіледі, оның аты қазір адамзат тарихындағы ең қатыгез зұлматтың символы болып табылады. Соғыс жалғасады және олар қашып кетеді. Бөлшектерді тазалап жатқан жұмысшылар ретінде олар американдықтарға толы джиппен кездеседі, олар оларға майданның бір шақырым ғана қашықтықта екенін, бірақ олардың жолында "крауттарға толы жол" бар екенін айтады. Олар өрт сөндіру машинасы мен формаларын ұрлап, жолмен асығып, дабыл қағайды. Неміс конвойы жол береді, және олар "Қалада мейрамхана бар" әнін шырқап бостандыққа қадам басады. Әнге ерлердің толық хоры қосылады: "Қош бол, достар, қош бол, қош бол!"

Өндіріс

"Пароль – батылдық" Джон Каслдың сержант-майор Чарльз Ковардтың өмірбаянына негізделген. Ковард фильм түсірілімі кезінде техникалық кеңесші болып жұмыс істеген, сонымен қатар фильмдегі кештің эпизодында эпизодтық рөлде де ойнаған. Фильмнің барлық түсірілімі Англияда жүргізілді; көшелердегі сахналар Чилтерн аймағындағы Амершам және Чешем қалаларында түсірілді. Дирк Богард соғыс кезінде өзгеше көзге түсті және Берген-Бельсен лагері босатылғаннан кейін бірден ол жерде болды. Фильм бұрынғы соғыс тұтқындары арасында пікірталас тудырды. Ковардтың қашқандарының ешқайсысы тірі қалған жоқ, ал Ұлттық бұрынғы соғыс тұтқындары қауымдастығы (2006 жылғы күзгі хабарламасында) оның өмірбаянындағы кейбір оқиғалар лагерьдегі басқа адамдарға да орын алған болуы мүмкін екенін, ал кейбір эпизодтар кітапқа және фильмге "қарызға" алынғанын айтты. 2013 жылы Израильдің сол кездегі президенті Шимон Перес 1932 жылы Польшадан Палестинаға көшіп келген әкесі Ицхак Перскидің 1939 жылы британ армиясына қосылып, 1941 жылы Грекияда немістерге тұтқынға түскенін мәлімдеді. Перски мен Ковард бірге тұтқында болған, ал Перес фильмдегі кейбір эпизодтар сол кездегі әкесінің ерліктеріне негізделгенін мәлімдеді. "Пароль – батылдық" фильмінің түпнұсқа кино нұсқасында Аушвиц концлагеріндегі оқиғалар суреттермен бейнеленген. Бұл эпизод теледидарлық көрсетулерге енгізілмеді, бірақ суреттерге авторлық құқық туралы мәлімет фильмнің титрлерінде көрсетілген.

Қабылдау

"Жолтаңба – Батылдық" фильмі сыншылардан әртүрлі бағалар алды, себебі бұл соғыс тұтқынының нағыз оқиғасы ойнақы көңілмен бейнеленгендіктен, нәтижесінде нағыз емес деп есептелді. Variety журналындағы рецензияда былай делінген: "Джон Кастлдың сержант-майор Чарльз Ковардтың өмірбаянына негізделген Эндрю Л. Стоунның сценарийі, оның 116 минуттық түсірілімін әртүрлі комедиялық элементтермен толтырып жіберді. Соның салдарынан, әрбір соғыс өндіретін қайраттылық пен белсенділікке лайықты құрмет көрсетуге болатын фильмге сенімсіздік сезімі туды". Kinematograph Weekly журналының мәліметінше, 1962 жылы бұл фильм британдық кинотеатрларда "кіріс көзі" болып саналды.