Үшінші тараптың сотқа қатысу құқығы: АҚШ және Ұлыбританиядағы ерекшеліктер

Кіріспе

Үшінші тараптың құқығы – азаматтық процестік құқықтағы термин, бір тараптың сотқа талап арыз беруі немесе үшінші тараптардың құқықтарын қорғайтын қорғаныс ұстануы мүмкін екенін сипаттайды. АҚШ-та мұндайға көбінесе тыйым салынған, себебі тарап тек өзінің құқықтарын ғана қорғай алады және сот алдында жоқ үшінші тараптың құқықтарын көтере алмайды. Дегенмен, осы қағидаға бірнеше ерекшеліктер бар. Мысалы, үшінші тарап зардап шеккен тараппен өзара алмасатын экономикалық мүдделері болған жағдайда сотқа жүгінуі мүмкін, мысалы, кітап сатушы өз дүкенінен белгілі бір кітапты сатып алуға клиенттерінің құқығын қорғау үшін сотқа шағымдануы мүмкін. Үшінші тарап басқа адамның құқықтарын, егер ол адам өзі қорғай алмаса, қорғау мақсатында қолдануға құқылы. Мысалы, АҚШ Жоғарғы Соты, қара нәсілді адамға жылжымайтын мүлікті сатуға тыйым салатын келісімге бағынған ақ нәсілді адам, сот алдында жоқ қара нәсілді адамның Конституцияның бесінші немесе он төртінші түзетулеріндегі құқықтарын қорғай алады деп шешті. Сертификатталған топтық сот ісінде топты өкілдік ететін тарап, тіпті олардың іске қатысу үлесі жойылған жағдайда да, топты өкілдік етуді жалғастыра алады. Ажырасқан адамдардың бір жыл ішінде қайтадан некеге тұруына тыйым салатын заңның конституциялықтығын күдік тудыруға тырысатын әйел, егер бір жыл өткен соң және сот шешім шығарғанға дейін қайтадан некеге тұруға мүмкіндік алса да, осындай жағдайдағы адамдар тобының өкілі болып қала береді.

Ұйымдық мәртебе

Көптеген ұйымдар, мысалы, кәсіподақтар, өз мүшелерін өкілдік ету үшін үшінші тарап ретінде сотқа жүгіну құқығын пайдалана алады. Хант ісі мен Вашингтон штатының Apple Advertising Comm. (1977) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты қауымдастықтың өз мүшелері өздерінің құқығымен сотқа шағымдануға мүмкіндігі болғанда, мүшелерінің мүддесін қорғау мақсаты ұйымның қызметіне сай келіп, талап арыз бен талап етілген өтемақы жеке мүшелердің сот процесіне қатысуын қажет етпеген жағдайда, мүшелері атынан сот ісін қозғауға құқылы екенін мәлімдеді. Үшінші тараптың сотқа жүгіну құқығына қатысты ережелерде, мысалы, шектен тыс кеңдік пен беймәлімдік сияқты ерекшеліктер бар.

Зияткерлік меншік құқығындағы үшінші тараптың өкілеттігі

Патенттік және авторлық құқыққа қатысты істерде соттар кейде үшінші тарапқа – патент немесе авторлық құқық бойынша құқық иелеріне тауар немесе қызмет сатуға ниеттенгендерге, өз құқықтарын іске асыру мүмкіндігі болмаған жағдайда, құқық беруге рұқсат берді. Мысалы, патенттелген жабдықтың (автомобильдің бөлігі сияқты) иесі оны жақсы жағдайда ұстау үшін жөндеуге құқылы. АҚШ Жоғарғы Соты осы мақсатқа қажетті бөлшектерді сатушы, жабдыққа патенттік құқығы бар тұлғаның бұзушылық туралы талабына қарсы осы құқықты қолдана алады деп шешті. Осылайша, АҚШ патенттік заңнамасы үшінші тарапқа осы құқықтардың иесі емес тұлғаның жөндеу құқығын іске асыруға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда мұндай бөлшектердің сызбаларына авторлық құқықпен қорғалатын жағдайларда, Лордтар палатасы гранттардан бас тарту доктринасын қосалқы бөлшектерді сатушының (мысалы, автомобильге арналған қағыс құбыры) пайдалануы мүмкін деген шешім қабылдады. Сол сияқты, патенттік байланыстың заңсыз жағдайларында соттар байланысты тауардың жеткізушілеріне, байланысқа түскен өнімнің сатып алушыларының құқықтарын іске асыруға рұқсат береді, осы арқылы олар байланыстан шығуға көмектеседі. Екінші жағынан, Helferich Patent Licensing, LLC v. New York Times Co. ісінде Федералдық апелляциялық сот екі негізгі себеппен қызметтерді (интернет жаңалықтары) сатушыға – патенттелген жабдықтарды (смартфондарды) сатып алушыларға тозу доктринасын қолдану құқығын жоққа шығарды: Біріншіден, жауапкер сатушы талапкер патент иесінен сатып алушы емес еді. Сот тозу доктринасын тек "уәкілетті алушы" – патент иесінен немесе оның уәкілетті сатушысынан патенттелген тауарды сатып алған тұлға ғана іске асыра алады деп шешті. Осылайша, бұл сот үшінші тарапқа құқық берілмегенін мәлімдеді. Екінші жағынан, жауапкер өзінің бұзды деген айып тағылған талаптардың патенттелген жабдықтарды сатып алушыларға лицензияланғанын және олармен пайдаланылғанын дәлелдемеді. Аталған патенттік талаптардың бір жиыны смартфондарға интернет-жаңалықтарды жіберуді, ал екінші жиыны – жаңалықтарды қабылдауды қамтыды. Жауапкер бірінші жиыны бойынша бұзушылық жасады деп айыпталды, бірақ смартфон сатып алушылар мен оларға лицензияланған смартфон өндірушілері екінші жиынын пайдаланды. Сот жауапкер лицензияланған талаптардың негізінен жауапкерге талап етілген патенттік талаптармен бірдей өнертабысты қамтитынын дәлелдемегенін, сондықтан тозу доктринасы қолданылмайтынын мәлімдеді. Бұл – осы жағдайларда тозу доктринасы қолданылмайды деген шешім, емес, құқық мәселесі бойынша шешім емес.

In patent and copyright cases, courts have at times allowed third party standing to would be sellers of goods or services to possessors of rights under patent or copyright law who were not situated in a way to assert the rights themselves. For example, the owner of patented equipment (such as part of a car) has a right to repair it to keep it in good order. The US Supreme Court has held that a vendor of parts needed for this purpose may assert that right in defense against an infringement claim by the holder of patent rights on the equipment. Thus. US patent law permits a third party to assert the repair rights of the non party owner of those rights. In the UK, where such parts may be protected by a copyright on the drawings for the parts, the House of Lords has held that the doctrine against derogation from grants may be invoked by a seller of spare parts (such as a tailpipe for a car). Similarly, in cases of unlawful patent tying the courts allow interloping would be suppliers of the tied article to assert the rights of purchasers of the product subjected to the tie in order to aid them to escape from the tying. On the other hand, in Helferich Patent Licensing, LLC v. New York Times Co., the Federal Circuit denied standing to assert the exhaustion doctrine to a seller of services (Internet news stories) to purchasers of patented equipment (smartphones) on two principal grounds:

First, the defendant seller was not itself a purchaser from the plaintiff patentee. The court ruled that the exhaustion doctrine may be asserted only by an "authorized acquirer" — one who purchases the patented article from the patentee or its authorized seller. Thus, this court opined that third party standing did not exist. Second, the defendant did not show that the claims it was accused of infringing were licensed to and used by the purchasers of patented equipment. The patent claims in that case had been drafted so that one set of claims covered sending Internet stories to smartphones and a different set covered receiving stories. The defendant was accused of infringing the first set, but the smartphone purchasers and the licensed smartphone manufacturers who sold to them used the second set. The court said that the defendant had not shown that the licensed claims embodied substantially the same invention as the patent claims under which the defendant was sued, so that the exhaustion doctrine did not apply. This is a ruling that the exhaustion doctrine does not apply in these circumstances rather than a ruling on standing.