Кіріспе

Понседегі археология мұражайы, Пуэрто-Рико.

Пуэрто-Рико, Понседегі Тибес бариосы, Ла Вега-де-Тани секторындағы Тибес ежелгі рәсімдер орталығы (lang es) Антиль аралдарында жасалған ең маңызды археологиялық жаңалықтардың бірі. Бұл жаңалықтар Игнари және Тайно тайпаларының Христофор Колумб Жаңа дүниеге келгенге дейін және келгеннен кейін қалай өмір сүргені және қандай ойындар ойнағаны туралы мәлімет береді. Тибес – Пуэрто-Рикода табылмаған ең көне Антиль үнді салтанатты және спорттық кешені. Оның аумағында бүгінгі күнге дейін табылған ең ірі ежелгі зират та орналасқан, онда 186 адамның қаңқасы бар, олардың көпшілігі Игнари тайпасынан, ал қалғаны Тайно тайпасына дейінгі мәдениеттерден. Салтанатты алаңдардың орналасуына сүйене отырып, бұл Антиль аралдарындағы ең көне астрономиялық обсерватория деп саналады. Мұражай 1982 жылы құрылып, 1991 жылы қайта жаңартылды.

Маңыздылығы

Тибес жергілікті салт-дәстүр орталығы – Кариб аралдарындағы ең ірі және маңызды жергілікті ескерткіштердің бірі, сонымен қатар Пуэрто-Рикодағы ең үлкен салт-дәстүрлік орын. Игнериден таино кезеңіне дейінгі үздіксіз қоныстану, ірі тас құрылыстардың болуы, қабық үйінділері мен қабатталған шөгінділердің табылуы Кариб археологиясының маңызды мәселелерін зерттеуге мүмкіндік береді. Мәдениет, тарих және мерзімдемеге қатысты дәстүрлі мәселелермен қатар, бұл орын таино мәдениетіне Игнериден өтуге жауапты мәдени процестерді зерттеу үшін өте қолайлы. Әдебиетте осы екі мәдениет арасында тікелей, бір жолмен, өз орнында ауысу болды ма, әлде олар екі бөлек топты білдіре ме деген пікір қақтығыстары болды. Бұл орындағы деректер осы зерттеу мәселесін шешуге, сондай-ақ материалдық мәдениетте байқалатын өзгерістермен бірге әлеуметтік-саяси құрылымдағы өзгерістерге қатысты басқа да маңызды сұрақтарға үлкен үлес қоса алады. Бұл орын Кариб теңізіне Антиль аймағынан тыс әсерлерге қатысты мәселелерді зерттеуге де мүмкіндік береді. Орындағы дәлелдер Мезоамериканың, мысалы, доп ойынының әсері 700 жылға дейін Пуэрто-Рикода байқалғанын көрсетеді. Орындағы қабық үйінділері мен қоқыс жинағыштарының болуы тіршілік ету жолдарын зерттеуге, сондай-ақ палеоорта туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді. Жерлеу орындары мен олармен байланысты зираттық заттар осы жерде қоныстанған адамдардың әлеуметтік, діни, салт-дәстүрлік/символикалық жүйелерін түсінуге көмектеседі, сонымен қатар тарихқа дейінгі демографиялық үлгілер, тамақтану, аурулар және басқа да тарихқа дейінгі халықтың ерекшеліктері туралы ақпарат береді. Көптеген қалдықтар Игнери мәдениетіне жатады және одан әрі зерттеу үшін қалдықтардан ДНК үлгілері алынды. Рәсімдер, тамақтану әдеттері, керамика стилі және тағы басқа көптеген ақпараттар осы қалдықтар мен қазбалардан алынды.

Дене күшін арттыру ойыны

Испаниялық тарихшы Педро Мартир де Англерияның куәгерлік етуінше, дене күшін сынау ойыны бүкіл ауыл тұрған жерде, "Кацик" (басшы) және кейде шақырылған қонақтардың қатысуымен өтті. Екі команда өз мүліктерін қорғау үшін, жау екендей садақ-жебемен күресті. Англерия куә болған оқиғаның бірінде бір сағаттың ішінде төрт адам қаза болып, көптеген адамдар жарақат алды. Бұл жарыс тек Кацик тоқтату белгісі бергенде ғана аяқталар еді. Алғашқы испан отарлаушылары келген кезде ойын өзгерген. Фрай Бартоломе де лас Касастың сөзіне қарағанда, ойын былай ойналған: "Бір команда допты жіберді, ал екінші команда оны қолдарды пайдаланбастан қайтарды. Егер доп иық деңгейіне жетсе, оны молниядай жылдам қайтаратын. Ал егер доп жерге жақындаса, ойыншы жылдам жерге құлап, жамбасымен соқты. Ойын бір жақтан екінші жаққа қате жасалғанша жалғасты."

Ашылу

Бұл жер 1975 жылы «Элоиз» дауылынан кейін табылған. Көптеген тас қатарларын анықтауға және «қалпына келтіруге» қарамастан, бұрынғы археологиялық жұмыстар өте шектеулі болды. Жердің көп бөлігі әлі зерттелмеген, ал шабылған жерлердің сыртында басқа тас қатарлардың бар екені белгілі. Қоршау аймағынан басқа, бұрынғы қазбалар көбінесе сынап шұңқырларымен шектелді, кең ауданда кеңінен зерттелген жоқ. Бұрынғы жұмыстар этнотарихи деректерде үйлер тұрған болуы мүмкін жерлердің арасында емес, көбінесе батейлерге қатысты. Осы жерлерді мұқият қазу тұғырлар мен үйлердің негіздерін, сондай-ақ қоқыс тастау орындарын ашуға мүмкіндік береді. Жердегі қыш ыдыстар Пуэрто-Риконың дерлік барлық керамикалық тарихын қамтиды, сондықтан Тибесте архаикалық кезеңнің халықтарының іздерін табу да таңқаларлық емес. Мұндай ұзақ материалдық тізбекке ие басқа ешбір орын жоқ. Дәл және егжей-тегжейлі топографиялық карта жасанды террасаларды көрсететін басқа да ерекшеліктерді анықтауы мүмкін.