Кіріспе

Елік, мунджак, елік, бұғы және моос еліктер тұқымдасына жататын сүтқоректілер туысы. Hippocamelus – Cervidae тұқымдасының бір туысы. Оған екі қазіргі Анд және екі қазба түр жатады. Қазіргі тірі өкілдері – хуэмуль (мапуче тілінен алынған атау) және тарука, сондай-ақ солтүстік хуэмуль деп те аталады. Екі түрінің де денесі мықты, қалың және қысқа аяқты. Олар жазда биік тауларда мекендейді. Тарука өмірлік циклын толығымен осы биік жерлерде өткізсе, ал Оңтүстік хуэмуль күзде таудан төмен түсіп, қысты қорғалған орманды аңғарларда өткізеді, әсіресе популяциялар Экваторға жақындағанда. Таза сулы жерлерді ұнатады. Олар шөптесін өсімдіктермен, бұталармен, биік тау шатқалары арасында өсетін қамыстармен, лишайниктермен және шөптермен қоректенеді. Күндіз белсенді және шамамен он жылға дейін өмір сүреді.

Хуэмуль

Түсті Анд бұғысы деп те аталатын гуэмул (Hippocamelus bisulcus) Чили мен Аргентинада таралған. Гуэмулдар әр түрлі сандағы топтарда тіршілік етеді, көбінесе екі немесе үш жекелеме, бірақ кейде он бірге дейін жетеді. Бұрын жүзден астам еліктерден тұратын топтар да кездескен. Топтар әдетте аналық және оның балаларынан құралады, ал аталықтар көбінесе жалғыз болады. Гуэмул Чилидегі бірнеше ұлттық саябақтарда және Аргентинаның көршілес аймақтарында кездеседі және 1996 жылдан бері Құрып кету қаупі төнген жануарлар тізіміне енгізілген. Олардың санының азаюына негізінен адамның қызметі себеп: орманды жою, жолдардың салдарынан ортаның бөлінуі, шаруашылық жануарлары сияқты бөгде сүтқоректілердің енгізілуі және браконьерлік. Олар халық саны азайып, оқшауланған болып бара жатқан "құрып кету спиралі" деп аталатын классикалық жағдайға тап болды. Гуэмул – кондормен бірге Чилидің ұлттық нышаны болып саналады.

Тарука

Тарука (Hippocamelus antisensis), сондай-ақ Солтүстік Хуэмул деп те аталады, негізінен Перуде кездеседі. Боливияның жоғары таулы аймақтарында және аздаған дәрежеде Чили мен Аргентинаның солтүстігінде шашыраңқы популяциялары да таралған, ағашсыз Пуна жайлауларында мекендейді. Олар теңіз деңгейінен 3500-ден 5200 метрге дейінгі биіктікте өмір сүреді. Әлеуметтік мінез-құлқына бір немесе екі ата және бірнеше анадан тұратын, триццаға дейінгі жануарлардың икемді топтарында жайылу кіреді.

Таксономия және эволюция

2008 жылы жүргізілген генетикалық зерттеулер хуэмул мен таруканың тығыз байланыста емес екенін көрсетті, сондықтан таруканы жеке туысқа жатқызу қажеттігі айтылды. Алайда, кейінгі зерттеулер бұл тұжырымды жоққа шығарды. Қазір құрып кеткен Hippocamelus sulcatus түліне жататын қазба қалдықтары Бразилия, Уругвай және Аргентинадан табылды. Бұл түр таулы жерлер емес, жазық далаларда мекендеген және плейстоценнің ортасы мен соңында, яғни 1,5 және 0,5 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Оның қазіргі түрлермен байланысы әлі анық емес. Тағы бір қазба түрі, Hippocamelus percultus, Боливияның Анд тауларынан белгілі және шамамен 40 000 – 20 000 жыл бұрын өмір сүрген; ол қазіргі таруканың тікелей атасы болуы мүмкін.

Қорғау

IUCN мәліметінше, екі түрдің де қорғалуы қажет. Оңтүстік гуамул жойылуға жақын, ал тарука осал түр ретінде тізілген.