Кіріспе
Елік, мунджак, елік, бұғы және моос еліктер тұқымдасына жататын сүтқоректілер туысы. Hippocamelus – Cervidae тұқымдасының бір туысы. Оған екі қазіргі Анд және екі қазба түр жатады. Қазіргі тірі өкілдері – хуэмуль (мапуче тілінен алынған атау) және тарука, сондай-ақ солтүстік хуэмуль деп те аталады. Екі түрінің де денесі мықты, қалың және қысқа аяқты. Олар жазда биік тауларда мекендейді. Тарука өмірлік циклын толығымен осы биік жерлерде өткізсе, ал Оңтүстік хуэмуль күзде таудан төмен түсіп, қысты қорғалған орманды аңғарларда өткізеді, әсіресе популяциялар Экваторға жақындағанда. Таза сулы жерлерді ұнатады. Олар шөптесін өсімдіктермен, бұталармен, биік тау шатқалары арасында өсетін қамыстармен, лишайниктермен және шөптермен қоректенеді. Күндіз белсенді және шамамен он жылға дейін өмір сүреді.
Hippocamelus is a genus of Cervidae, the deer family. It comprises two extant Andean and two fossil species. The living members are commonly known as the huemul (from the Mapuche language), and the taruca, also known as northern huemul. Both species have a stocky, thick, and short legged body. They live at high altitudes in the summer. Though Taruca spends their whole life cycle at these high altitudes, especially as populations get nearer the Ecuator line, Southern Huemul, moves down the mountains in the fall and spend the winter in sheltered forested valleys. Areas with fresh water are preferred. They are herbivores that feed primarily on herbaceous plants and shrubs as well as sedges, lichens, and grasses found between the rocks on high peaks. They are active during daytime and have a lifespan of about ten years.
Хуэмуль
Түсті Анд бұғысы деп те аталатын гуэмул (Hippocamelus bisulcus) Чили мен Аргентинада таралған. Гуэмулдар әр түрлі сандағы топтарда тіршілік етеді, көбінесе екі немесе үш жекелеме, бірақ кейде он бірге дейін жетеді. Бұрын жүзден астам еліктерден тұратын топтар да кездескен. Топтар әдетте аналық және оның балаларынан құралады, ал аталықтар көбінесе жалғыз болады. Гуэмул Чилидегі бірнеше ұлттық саябақтарда және Аргентинаның көршілес аймақтарында кездеседі және 1996 жылдан бері Құрып кету қаупі төнген жануарлар тізіміне енгізілген. Олардың санының азаюына негізінен адамның қызметі себеп: орманды жою, жолдардың салдарынан ортаның бөлінуі, шаруашылық жануарлары сияқты бөгде сүтқоректілердің енгізілуі және браконьерлік. Олар халық саны азайып, оқшауланған болып бара жатқан "құрып кету спиралі" деп аталатын классикалық жағдайға тап болды. Гуэмул – кондормен бірге Чилидің ұлттық нышаны болып саналады.
Тарука
Тарука (Hippocamelus antisensis), сондай-ақ Солтүстік Хуэмул деп те аталады, негізінен Перуде кездеседі. Боливияның жоғары таулы аймақтарында және аздаған дәрежеде Чили мен Аргентинаның солтүстігінде шашыраңқы популяциялары да таралған, ағашсыз Пуна жайлауларында мекендейді. Олар теңіз деңгейінен 3500-ден 5200 метрге дейінгі биіктікте өмір сүреді. Әлеуметтік мінез-құлқына бір немесе екі ата және бірнеше анадан тұратын, триццаға дейінгі жануарлардың икемді топтарында жайылу кіреді.
Таксономия және эволюция
2008 жылы жүргізілген генетикалық зерттеулер хуэмул мен таруканың тығыз байланыста емес екенін көрсетті, сондықтан таруканы жеке туысқа жатқызу қажеттігі айтылды. Алайда, кейінгі зерттеулер бұл тұжырымды жоққа шығарды. Қазір құрып кеткен Hippocamelus sulcatus түліне жататын қазба қалдықтары Бразилия, Уругвай және Аргентинадан табылды. Бұл түр таулы жерлер емес, жазық далаларда мекендеген және плейстоценнің ортасы мен соңында, яғни 1,5 және 0,5 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Оның қазіргі түрлермен байланысы әлі анық емес. Тағы бір қазба түрі, Hippocamelus percultus, Боливияның Анд тауларынан белгілі және шамамен 40 000 – 20 000 жыл бұрын өмір сүрген; ол қазіргі таруканың тікелей атасы болуы мүмкін.
Қорғау
IUCN мәліметінше, екі түрдің де қорғалуы қажет. Оңтүстік гуамул жойылуға жақын, ал тарука осал түр ретінде тізілген.