Кіріспе

Оңтүстік Африканың зулу тіліне негізделген Фанагало пиджинінің толыққанды тіл мәртебесіне ие болуына екі фактор кедергі келтірді: Фанагалоның тек жұмыс орындарында қолданылуы және күнделікті өмірде пайдаланылмауы. Екіншіден, әйелдер мен балаларға Фанагалода сөйлеуге тыйым салынғандықтан, отбасы ішінде тілді қолдану болмады, соның салдарынан пиджиннің қолданылу аясын кеңейту мүмкіндігі де шектеулі болды. 20-шы ғасырдың екінші жартысында Родезиядан демалысқа келгендер Мозамбиктің Луренсо Маркес қаласына (қазіргі Мапуто) жиі баратын. Бұл қалада көптеген адам португал тілінде сөйлейтін болса да, көпшілігі Фанагалоның бір түрін білген. Фанагало туралы шағын кітаптар, грамматикалық еңбектер мен сөздіктер жарық көрген. Көбінесе, бұл материалдарды ақ басшылар қолданған, ал қара жұмысшылардың көпшілігі тілді жұмыста үйренген және олардың көпшілігі сауатсыз болғандықтан, баңту тілінде сөйлейтін жұмысшыларға қарағанда олардың қолдануы аз болды.

Қосындылар

Фанагалоның сөздігі мен сөз тіркестері (ас үйдегі кафыр) Ж.Д. Болдтың айтуынша, грамматикалық уақытАнглизшеФанагало
ПрезентI go. Мина хамба.
Өткенде бардым. Мина хамбиле.
Алыс өткенде бардым. Мина нгахамба.
Жақында бардым. Мина бехамба.
Болашақ мен барамын. Мина зо хамба.
Қазіргі прогрессивті мен барамын. Мина хамбва.
Қазіргі толық мен бардым. Мина хамбиве.
Себептік (баруға мәжбүрлеу). Мина хамбиса.
Болашақ толық мен барған болармын. Мина зо хамбиле.
Қазіргі мүмкіндік мен бара аламын. Мина язи хамба.
Өткендегі мүмкіндік мен бара алған болармын. Мина язи хамбиле.
Қазіргі рұқсат мен барамын. Мина вена хамба.
Мүмкіндік мен бармасқа дайынмын. Мхламбе мина зо хамба.
Тілек мен баруымды қалаймын. Мина фуна хамба.
Ықылас мен баруды жақсы көремін. Мина танда хамба.
Тілек (формальды) Мен баруды қалаймын. Мина зо танда хамба.
Күту мен баруым керек. Мухле мина хамба.
Дайындық мен баруға асығып тұрмын. Мина зо хамба конаманже.

Грамматикалық уақытАнглизшеФанагало
ПрезентI know. Мина ази.
Өткенде білдім. Мина азиле.
Алыс өткенде білдім. Мина нгаази.
Жақында білдім. Мина беази.
Болашақ мен білемін. Мина зо ази.
Қазіргі прогрессивті мен біліп жатырмын. Мина азива.
Қазіргі толық мен білдім. Мина азииве.
Себептік (білуге үйрету). Мина азиса.
Болашақ толық мен білген болармын. Мина зо азиле.
Қазіргі мүмкіндік мен біле аламын. Мина язи ази.
Өткендегі мүмкіндік мен білген болармын. Мина язи азиле.
Қазіргі рұқсат мен білуі мүмкін. Мина вена ази.
Мүмкіндік мен білмеске дайынмын. Мхламбе мина зо ази.
Тілек мен білуімді қалаймын. Мина фуна ази.
Ықылас мен білуді жақсы көремін. Мина танда ази.
Тілек (формальды) Мен білуімді қалаймын. Мина зо танда ази.
Күту мен білуім керек. Мухле мина ази.
Дайындық мен білуге асығып тұрмын. Мина зо ази конаманже.