Кіріспе

Киелі кітаптағы тұлға

Шығу 31:1-6 және 36-39 тарауларда Бесалел, Безалел немесе Бетсалел (Bəṣalʼēl) киелі шатырдың бас шебері болды және Охолиабтың көмегімен Келісім сандығын салуға жауапты болды. 31-тарауда Мұса пайғамбардың киелі шатырдың қалай салынуы керектігі туралы алған көрінісі баяндалған. 36-39 тарауларда Бесалел, Охолиаб және басқа дарынды шеберлер мен ерікті жұмысшылардың сол көрініс бойынша шатырды салу процесі суреттеледі. Киелі кітаптың басқа жерлерінде бұл есім тек Тарих кітабындағы шежірелік тізімдерде кездеседі, бірақ клинопись жазуларына сәйкес, осы есімнің «Сил Бэл» түрі Езекия мен Манасаның замандасы болған Газа патшасына тиесілі болған. «Бесалел» есімі «Құдайдың қорғауында» деген мағынаны білдіреді. Шежірелерде Бесалел Яһуда тайпасынан шыққан Ұридің (Шығу 31:1) және Хурдың ұлы деп көрсетілген (1 Тарих 2:18, 19, 20, 50). Ол өте дарынды шебер, құнды металдар мен тастарды кесу, ағаштан ою өнерінде шеберлік танытқан және жаңашыл болған. Ол сондай-ақ көптеген шәкірттері бар шебер қолөнерші болды, оларды өнерге үйреткен (Шығу 35:30-35). Шығу кітабындағы баяндама бойынша, ол Құдай тарапынан шақырылып, кездесу шатырын және оның қасиетті жиһаздарын салуға басшылық етуге, сондай-ақ дін қызметкерлерінің киімдерін, майды және құрбан шалу үшін қажетті хош иістерді дайындауға қабілеттер берілген. Ол сондай-ақ қасиетті майлар, хош иістер және дін қызметкерлерінің киімдеріне де жауапты болған. Кейлеб оның әкесінің әкесі болған.

Рабби әдебиетінде

Раввиндер дәстүрі бойынша, Құдай елсіз даладағы киелі шатырды салуға Безалелді тағайындағанда, Мұсадан: «Егер ол Сенің қалауыңа сай болса, әрине, ол мен үшін де лайықты болар» деп сұрады. Бірақ Құдай бұл таңдауды халыққа жүктеді, және олар оны мақұлдады. Содан кейін Мұса Безалелге киелі шатырды, киелі табыншықты және қасиетті ыдыстарды жасауды бұйырды. Бірақ Мұса бұл нәрселерді сәл өзгеше ретпен атағанын ескеру керек, шатырды соңына қойды (салыстырыңыз, Шығу кітабы 25:10, 26:1 және келесі аяттар, Шығу кітабы 31:1–10). Безалел оған адамдар әдетте үйді бірінші салып, содан кейін жиһаздайтынын айтты; бірақ Мұса шатырды соңынан салуды бұйырғандықтан, мұнда қате болуы мүмкін және Құдайдың бұйрығы басқаша болған шығар. Безалелдің даналығы соншалық, ол аспан мен жерді жаратқан әріптерді біріктіре алды; осының мағынасы (Шығу кітабы 31:3): «Мен оны даналық пен білімге толы қылдым», – осылар Құдайдың әлемді жарату құралдары болды, Проverbтер кітабы 3:19, 20 айтқандай (Берахот 55а). Өз терең даналығының арқасында Безалел Құдайға лайықты орын болатын киелі орынды тұрғыза алды, Құдай уақыт пен кеңістікте осылай ұлы (Шығу кітабына қатысты 34:1; Сандар кітабына қатысты 12:3; Техилдерге қатысты 91). Киелі шатырдың шамданы өте күрделі болғандықтан, Мұса оны түсіне алмады, тіпті Құдай оған екі рет көктегі үлгіні көрсеткенімен де; бірақ ол оны Безалелге сипаттағанда, ол бірден түсінді және бірден жасады; сонда Мұса Безалелдің шапшаң ойына таң қалды, ол оған көктегі үлгілер көрсетілген кезде оның «Құдайдың көлеңкесінде» (ивритше «безель Эль») болғанын қайта айтты (Сандар кітабына қатысты 15:10; салыстырыңыз, Шығу кітабына қатысты 1. 2; Берахот қ.л.). Безалел өзінің ұлы ісін орындағанда он үш жасқа толған болуы керек (Санхедрин 69б); ол өзінің даналығын ізгі ата-анасының еңбегіне қарыздар; оның әкесі Хур, ал әжесі Мириам болғандықтан, ол Мұсаның шөбересі болды (Шығу кітабына қатысты 48:3, 4).

Мұра

Израильдегі Безалел өнер және дизайн академиясы мен Безалел мектебінің өнер бағыты екеуі де оның құрметіне аталған.