Кіріспе

Жақ хирургиясы (ортогнатикалық хирургия), сондай-ақ түзетуші жақ хирургиясы немесе жай ғана жақ хирургиясы деп аталады, бұл жақ пен төменгі бет құрылымы, өсуі, тыныс жолдарының мәселелері, соның ішінде ұйқыдағы дем тоқтауы, ТМЖ бұзылыстары, негізінен сүйек дисгармониясынан туындайтын тіс тістеудің бұрыс орналасуы және тіс қатарының басқа да проблемаларын, сондай-ақ бет симметриясының бұзылуы, дисгармония, асимметрия және пропорциясыздықтарды түзетуге арналған хирургиялық араласу. Ортогнатикалық хирургияның бастауы ауыз хирургиясына жатады, ал негізгі операциялар әсер еткен немесе орнынан жылжыған тістерді хирургиялық жолмен алып тастаумен байланысты, әсіресе ортодонтиялық емдеу үшін тіс бұзылыстарын және тіс қатарының тығыздығын түзету мақсатында. Ортогнатикалық хирургияның алғашқы жарияланған жағдайының бірі 1849 жылы доктор Саймон П. Хулигеннің жағдайы болды. Бастапқыда Гарольд Харгис ұсынған, ол алдымен Германияда, содан кейін екі жақты сагиттальді остеотомияны (BSSO) жасаған Хьюго Обвегезердің арқасында кеңінен танымал болды. Бұл хирургия туа біткен жағдайларды, мысалы, қосылған тінді емдеу үшін де қолданылады. Әдетте, операция ауыз арқылы жасалады, онда жақ сүйегі кесіліп, жылжытылып, өзгертіліп, тіс тістеудің бұрыс орналасуын немесе дентофациалдық деформацияны түзету үшін қайта орналастырылады. "Остеотомия" сөзі хирургиялық кесу арқылы сүйектің бөлінуін білдіреді. "Жақ остеотомиясы" жоғарғы немесе төменгі жаққа (немесе әдетте екеуіне де) жасалады, бұл жақ-бет хирургіне тіс қатарының доғасын немесе тіс доғасының сегментін оның сүйегімен бірге басқа сегменттерге қатысты хирургиялық түрде орналастыруға мүмкіндік береді. Ортодонттармен бірлесіп жұмыс істеу барысында тіс доғаларын үйлестірудің басты мақсаты жұмыс істейтін тістеуді қамтамасыз ету болып табылады. Осылайша, ортогнатикалық хирургия ортодонтиялық мақсатты қолдайтын қосымша процедура ретінде қарастырылады. Жақында ғана, әсіресе ауыз және жақ-бет хирургиясының жеке медициналық мамандық ретінде қалыптасуымен (бұрынғы тіс медицинасы саласынан өзгеше), ортогнатикалық хирургия обструктивті ұйқыдағы дем тоқтауын емдеуде, сондай-ақ бет пропорцияларын немесе симметриясын түзетуде маңызды емдеу түріне айналды. Көптеген елдерде жеке медициналық сақтандыру және мемлекеттік ауруханалардың қаржыландыру мәселелеріне байланысты жақ диспропорциясын немесе тіс тістеудің бұрыс орналасуын түзету үшін хирургияны қолдану сирек кездеседі. Аз ғана елдерде жақ түзету процедуралары жалпы халықтың шамамен 5%-ында жүзеге асырылады, бірақ бұл көрсеткіш жоғарғы жақтың дамуы, төменгі жақтың дамуы, ашық тістеу, шайнау және жұту қиындықтары, жақ буынының дисфункциясы, тістердің тез тозуы және мойынның артқа шегінуі сияқты дентофациалдық деформациясы бар пациенттерде кездеседі. Адамдар операцияны өз қаражатымен қаржыландыра алатын болғандықтан, 3D бет диагностикасы және жобалау жүйелері, сондай-ақ жақ түзету процедураларының кең ауқымын қамтитын жаңа операциялар пайда болды, әсіресе жеке жақ-бет хирургиялық практикасында. Бұл процедураларға IMDO, SARME, GenioPaully, бейімделген BIMAX және бейімделген PEEK процедуралары кіреді. Бұл процедуралар ондаған жылдар бойы тек ортодонтиялық немесе стоматологиялық мақсаттарға қызмет еткен белгілі бір ортогнатикалық хирургиялық операциялардың дәстүрлі рөлін алмастыруда. Бұл саладағы тағы бір жаңалық – ортогнатикалық функционалдық емдеу қажеттілігінің индексі (IOFTN), ол кешенді емдеуінің бір бөлігі ретінде ортогнатикалық хирургияға ең көп мұқтаж пациенттерді анықтайды. IOFTN халықаралық деңгейде расталды және ортогнатикалық хирургияға ең көп мұқтаж пациенттердің 90%-дан астамын анықтады.

Қауіптері

Сирек болғанымен, қан кету, ісіну, инфекция, жүрек ауруы және құсу сияқты асқынулар болуы мүмкін. Ортгогнатикалық операциядан кейін 7%-ға дейін инфекция кездесетіні хабарланған; антибиотиктерді операция кезінде беру және операциядан кейін бір күннен астам уақытқа жалғастыру антибиотиктік профилактика хирургиялық жердегі инфекция қаупін азайтады. Нервтер зақымдануына байланысты операциядан кейін бетке сезімсіздік пайда болуы мүмкін. Нервтер зақымдануын диагностикалау үшін келесілер қолданылады: щеткамен сырғу бағытын ажырату (BSD), сезіну шегі (TD), жылы/суық (W/C) және өткір/дөңгелек (S/B) ажырату, электрофизиологиялық тесттер (беттік нервтің жымырылу рефлексі (BR), нерв өткізгіштігін зерттеу (NCS), суық (CDT) және жылы (WDT) сезіну шегі). Төменгі альвеолярлық нерв, мандибулярлық нервтің тармағы болатын, операция кезінде анықталып, нервтерге зақым келтірмеу үшін сақтықпен жұмыс істеу керек. Сезімсіздік уақытша немесе, сирек жағдайларда, тұрақты болуы мүмкін. Нервтер зақымдануынан жазылу әдетте жөндеуден кейін үш ай ішінде жүреді. Кейбір 3D қозғалыстар, мысалы, жоғарғы жақ сүйегінің ығысуы, басқаларына қарағанда тәуекелді деп есептеледі.

Хирургиялық операция

Ортогнатикалық хирургияны жақ-бет сүйек хирургы немесе ауыз хирургы немесе пластикалық хирург ортодонтпен бірлесіп жасайды. Ол көбінесе операцияға дейін және кейін тістік дугалар (брекеттер), ал тістік дугалар (брекеттер) толығымен алынғаннан кейін тіс сақтағыштарды қолдануды қамтиды. Ортогнатикалық хирургия көбінесе ауыз қуысының жарылуын немесе басқа да ірі бас-бет аномалияларын жақсартудан кейін қажет болады. Операциядан кейін тістердің дұрыс түсуін қамтамасыз ету үшін хирург пен ортодонттың тығыз үйлесімділігі маңызды.

Жоспарлау

Операцияны жоспарлау әдетте ауыз және жақ-бет хирургиясы мамандары, ортодонт дәрігерлер және кейде тіл және сөз терапевтінен тұратын көп салалы команданың қатысуын қамтиды. Операция жасату себебіне қарамастан, алдын ала тіл және сөз терапевтімен жұмыс істеу мүмкін қайта оралмауды азайтуға көмектеседі. Операция көбінесе науқастың бет пішінінде айқын өзгерістерге алып келеді; науқастың операцияға қажеттілігін және оның күтілетін әсерін бағалау үшін кейде психологиялық сараптама қажет болуы мүмкін. Жоспарлау үшін рентген суреттері мен фотосуреттер түсіріледі. Сонымен қатар, операциядан кейін науқастың бет пішінін болжауға мүмкіндік беретін жетілдірілген бағдарламалық құралдар бар, бұл жоспарлауға және науқасқа және оның отбасына операцияны түсіндіруге пайдалы. Жоспарлау кезеңінде тыныс жолдарының толық ашық болуын қамтамасыз ету үшін ерекше күтім қажет. Ортодонтия – ортогнатикалық хирургияның маңызды бөлігі. Дәстүрлі түрде хирургияға дейінгі ортодонттық кезең бір жылға дейін созылуы мүмкін және ол әдетте металл брекеттермен жүзеге асырылады. Дегенмен, қазіргі таңда жаңа тәсілдер мен бағыттар бар, оның ішінде ең алдымен хирургия жасау және ашық туралаушы ортодонтия (Invisalign сияқты) қолдану.

Сагитталық остеотомия

Бұл процедура төменгі жақ сүйегінің артқа қарай ығысуын және төменгі жақ сүйегінің прогнатизмін (тіс қабысу бұзылысын – астыда және үстіде) түзету үшін қолданылады. Біріншіден, жамбас жамбас сүйегінің ішкі бетінде көлденең тілік жасалады, ол жоғары қарайтын жамбас сүйегінің алдыңғы бөлігіне дейін созылады. Содан кейін тілік жоғары қарайтын жамбас сүйегінен төменгі жамбасқа дейін жасалады, бірінші және екінші молярлар арасындағы аймақта төменгі жақ сүйегінің шетіне дейін жалғасады. Осы кезде төменгі жамбас денесінен төменгі жақ сүйегінің шетіне дейін тік тілік жасалады. Барлық тіліктер сүйектің ортасына, сүйек миы орналасқан жерге дейін жасалады. Содан кейін, бұрын жасалған тіліктерге кескіш енгізіліп, сол және оң жақ жамбас бөліктерін бөлу үшін барлық аймақтарда ақырып соғылады. Осыдан кейін төменгі жақ сүйегін алға немесе артқа жылжытуға болады. Егер артқа жылжыту қажет болса, төменгі жақ сүйегін артқа жылжыту үшін орын жасау мақсатында дистальді сегментті кесу қажет. Соңында, жақ сүйегі сырттан енгізілген бекіту бұрандаларымен бекітіледі. Содан кейін жақ шамамен 4-5 аптаға дейін сыммен тігіліп жабылады.

Гениопластикалық остеотомия (интраоральды)

Бұл процедура подбородкты алға жылжыту (қозғалту) немесе артқа жылжыту (қозғалту) үшін қолданылады. Бірінші кезекте, бірінші премолярдан бірінші премолярға дейін тіліктер жасалады, соның нәтижесінде төменгі жақ ашылады. Содан кейін, төменгі жақтың жұмсақ тіндері сүйектен ажыратылады; бұл тіндерді қабылдау арқылы жүзеге асырылады. Содан кейін, екі жақта, бірінші премолярлардың астында көлденең тіліктер жасалады, онда тік төмен бағытталған сүйек кесіктері (остеотомиялар) жасалады, төменгі жақ сүйегінің төменгі жиегіне дейін созылады, осылайша төменгі жақ сүйегінің сүйекті сегменттері бөлінеді. Сүйекті сегменттер титан пластиналарымен бекітіледі; қосымша бекіту (жақты байланыстыру) қажет емес. Егер подбородқты алға жылжыту қажет болса, сүйек кесіктерін айналып өтіп, титан бұрандаларын қолдана отырып, төменгі жақ сүйегіне имплантацияланатын инертті материалдар бар.

Жедел ауыз кеңістігі остеотомиясы

Пациенттің жоғарғы жақ сүйегі тар (овал пішінді) болса, ал төменгі жақ сүйегі қалыпты болған жағдайда, көптеген ортодонттар жылдам жоғарғы жақ кеңейтуін қалайды. Бұл процедурада хирург жоғарғы жақ сүйегінің бүйірлік бөлігінде көлденең кесіктер жасап, оларды мұрын қуысының төменгі жиегіне дейін созады. Осы кезде, мұрын қыртысы үшін арналған шапқыш мұрын қыртысын бас сүйегінен ажырату үшін қолданылады. Содан кейін, иісті шапқыш, яғни қисық шапқыш, жоғарғы жақ сүйегінің сол және оң жағындағы қанатты тізелерді ажырату үшін қолданылады. Төменгі тіл артериясын жарақаттамау үшін сақ болу қажет. Процедурадан бұрын ортодонт жоғарғы жақ тістеріне екі жақты ортопедиялық құрылғыны бекітеді, ол тізектен мұрынға дейін созылып, хирургқа алдыңғыдан артқа қарай сүйек сегменттерін кеңейту үшін гексагон тәрізді бұранданы пайдалануға мүмкіндік беретін бекіткішке ие болады.

Тарих

Жақ пен жоғарғы жақ сүйектерін остеотомиялау 1940 жылдардан бастау алады. Олар нашар тіс жағдайы, прогнатизм сияқты дентофациалдық деформацияларды түзету үшін қолданылды. Процедуралар мен қолданылатын анестезияда үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. 1985 жылы жақ пен жоғарғы жақ сүйектерін остеотомиялау арқылы иекенің артқа қарай шегінуі сияқты ауыр деформацияларды түзету және жақ-бет буынының (ЖББ) дисфункциясынан туындаған ауырсынды жеңілдету мүмкін болды. 1991 жылға дейін дентофациалдық остеотомиядан өткен кейбір пациенттерде үшінші молярлар (ақыл тістері) болды және олар операция кезінде алынып тасталды. Доктор М. Лейси мен доктор Р. Колклеудің бірнеше операцияны біріктірудің қаупін анықтау мақсатында жүргізген зерттеулері 1987 мен 1991 жылдар аралығында 83 пациентті қамтыды. Пациенттер тексеріліп, екі топқа бөлінді: дентофациалдық остеотомия кезінде үшінші молярлары алынғандар және алынбағандар. Зерттеу көрсеткендей, үшінші молярларын остеотомия кезінде алып тастаған пациенттердің 73%-ында жақ сүйегіне орнатылған аппараттың жұқпалануы анықталды. Алынған деректер остеотомия мен үшінші молярды бір уақытта алу жұқпалану қаупін едәуір арттыратынын көрсетті. Хирургиялық техниканың жетістіктері хирургтарға операцияны жергілікті анестезиямен және тамыр ішілік седацияның көмегімен жүргізуге мүмкіндік берді. Д-р Раффани бұл әдісті 2002 жылы жергілікті анестезиямен және тамыр ішілік седацияның көмегімен жүргізілген төрт жылдық зерттеуден кейін енгізді. Бұрын хирургтар пациенттерді толық седациялап, операциядан кейін 2-3 күнге ауруханаға жатқызатын, негізді анестезиядан қалпына келтіру үшін. Жаңа жетістіктер хирургтарға жақтың көбірек бөліктерінде остеотомия жасауға, қалпына келтіру уақытын қысқартуға, ауырсынды азайтуға және ауруханаға жатқызу қажеттілігін жоюға мүмкіндік береді, бұл операцияны уақыт және қалпына келтіру жағынан тиімді етеді. Бұл процедура жақ (бауыры) деформациясын түзету және жақты жылжыту үшін ғана қолданылады және 1985 жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан ұқсас, өте тиімді процедуралардан дамыды. Түпнұсқа жақ пен жоғарғы жақ сүйектерін остеотомиялау процедурасы дентофациалдық деформацияны түзетудегі ең қарапайым және ең тиімді әдіс ретінде өзгеріссіз қалпында.