Канада азаматтығының серті және оның тарихы

Кіріспе

Азаматтық серт, немесе Азаматтық анты – Канада азаматы болуға үміткерлер оқитын және қол қоятын мәлімдеме. Белгілі бір лауазымды тұлғаның төрағалығымен өткізілетін рәсімде берілетін ант – бұл Канада монархына адалдық пен бағыныштылықты білдіру және Канада заңдарын сақтауға, Канада азаматының міндеттерін орындауға берілген уәде; антқа қол қойғаннан кейін үміткерге азаматтық беріледі. Бұл серттің бастауы Ұлыбританиядағы адалдық сертінде, оның қазіргі нысаны 1689 жылы король Уильям II және III және королева Мэри II қолданған және 1947 жылға дейін Канадада қолданылған. Сол жылы Азаматтық туралы заң қабылданысымен Канаданың Азаматтық серті орнатылды. Антты өзгерту туралы ұсыныстар уақыт өте келе айтылып келді, оның ішінде монархқа сілтемелерді жою, қоғамдық принциптерге адалдық қосу және/немесе Канаданы нақты атау. Дегенмен, Канаданың заң жүйесінде монархқа берілген ант – «іс жүзінде теңдік пен заң үстемдігін көрсететін ішкі институтқа берілген ант» деп есептеледі. Осы себепті, ол екі рет ғана өзгертілді, біріншісі 1977 жылы, екіншісі 2021 жылы.

Анттың заңдылығы

Адвокат Чарльз Роуч, Канаданың тұрақты тұрғыны және «Канада Республикасы үшін азаматтар» (CCR) ұйымының атқарушы кеңесінің мүшесі, азаматтық ант беруден бас тартты және азаматтық алу үшін монархқа адалдық ант беру талабын сот арқылы жоюға тырысты. Өзінің заң фирмасы мен CCR-дің қолдауымен Роуч 1994 жылы федералды сотқа ант беруге мәжбүрлеудің Канаданың Құқықтар және бостандықтар хартасының 2(b), 2(d) және 15-баптарын бұзу екенін дәлелдегеннен кейін, тәжге қарсы бірнеше сот ісін бастады. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, соттың көпшілігі «аңттың белгілі бір конституциялық ережеге «жекеленуі» конституциялық маңызы жоқ, өйткені бұл жекелендірудің өзі Конституциядан туындайды. Осылайша жекелендірілгенімен, Патшайымға қатысты Конституцияның бұл бөлігі өзгертілуге жатады, сондықтан оны түзетуге адалдық антқа сәйкес, сөзбен, бейбіт жиналыспен немесе қауымдастық арқылы бостандықпен қолдау көрсетуге болады» деп шешті. Бұл шешімге қатысты Жоғарғы Сотқа шағым беруден бас тартты. 2007 жылы Роуч үш адаммен бірге – «республикалық мұра» иесі ирланд иммигранты Майкл МакАтир, индо-канадтық кәсіби фотограф Ашок Чарльз және АҚШ-тан келген кәсіби актер және орындаушы Говард Гомберг – Онтарионың Жоғары сотында топтық іс қозғады, азаматтық ант беру талабы жоғарыда аталған хартаның бөлімдерін ғана емес, сонымен қатар ар-ождан бостандығына қатысты 2(a) бабын да бұзады деп мәлімдеді. Ол бұқаралық ақпарат құралдарында қара нәсілді адамдардан Канаданың азаматтығын алу үшін оның билігіне адалдық ант беруді талап ету, Адольф Гитлердің ұрпағына ант беруге мәжбүрлеумен тең екенін айтты және өзінің әріптестеріне жазған хатында: «Егер біз осы топтық іс-шараны жеңсек, онда ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрдің негізі шайқалуы мүмкін» деді. Федералды сот екі рет істі қараудан бас тартуға тырысқанымен, 2008 жылдың 20 ақпанында Онтарио апелляциялық соты істі Онтарионың Жоғары сотына жіберуге келісім берді. Сондай-ақ, Роучтың наразылықтарын айыптайтын бірнеше пікір мақалалары жарияланды. Роучтың ісі 2009 жылдың қаңтарында Онтарионың Жоғары сотында қарастырылды. 2013 жылдың қыркүйегінде судья Эдвард Морган істі жоққа шығарды, ант беру «мәжбүрлеп сөйлеудің бір түрі» екенін, бірақ «еркін және демократиялық қоғамда ақталуға болатын сөз бостандығына» шектеу екенін және талапкерлердің анттың мақсатын дұрыс түсінбегенін көрсетті, тіпті ант бергеннен кейін де «монархқа қарсы тұруға немесе оны жоюды қолдауға» еркіндігін сақтайды. Ол сондай-ақ анттың діни немесе теңдік құқығын бұзбайтынын шешті. Іс қайтадан Онтарио апелляциялық сотына жіберілді, ол 2014 жылдың тамызында Жоғары соттың шешімін қолдады, судья Карен Вайлер «аңттың мақсаты – сөз сөйлеуді мәжбүрлеу емес, бірақ Канада азаматы болғысы келетіндерден біздің үкімет түріне деген міндеттемелерді алу. Егер талапкерлердің сөз бостандығына қатысты құқықтары бұзылса, онда ол ақталады» деді. Үкімнен кейін талапкерлер Канаданың Жоғарғы сотына шағымдануға рұқсат сұрады. Ал «Глоб энд Мейл», «Нэшнл Пост» және «Кальгари Геральд» газеттері ант беруді қорғады. 2015 жылдың ақпан айында Канаданың Жоғарғы соты арыздарды қараудан бас тартты.

Lawyer Charles Roach, a permanent resident of Canada and executive board member of Citizens for a Canadian Republic (CCR) who refused to swear the Oath of Citizenship, attempted through the courts to have struck down the requirement to pledge allegiance to the monarch to obtain citizenship. With the support of his own law firm and CCR, Roach launched a number of suits against the Crown, beginning in 1994, when he argued to the federal court that being forced to take the oath was a violation of clauses 2(b), 2(d), and 15 of the Canadian Charter of Rights and Freedoms. This attempt was unsuccessful, with the majority of the court ruling that "[t]he fact that the oath 'personalizes' one particular constitutional provision has no constitutional relevance, since that personalization is derived from the Constitution itself Even thus personalized, that part of the Constitution relating to the Queen is amendable, and so its amendment may be freely advocated, consistently with the oath of allegiance, either by expression, by peaceful assembly or by association." Further appeal of this decision to the Supreme Court was denied. In 2007, Roach, along with three others—Michael McAteer, an Irish immigrant with "republican heritage"; Ashok Charles, an Indo Canadian professional photographer; and Howard Gomberg, a professional actor and performer from the United States—filed a class action lawsuit in the Ontario Superior Court of Justice, claiming that the requirement to take the Oath of Citizenship not only violated the aforementioned sections of the charter, but also clause 2(a), that relating to freedom of conscience. He stated in the media that requiring black people to swear allegiance to the Canadian sovereign to receive citizenship was akin to forcing Jews to swear an oath to a descendant of Adolf Hitler and said in a letter to his fellow litigants: "If we win this class action, a centuries old tradition would begin to unravel." Though the federal Crown made two attempts to have the case dismissed as frivolous and vexatious, on 20 February 2008, the Ontario Court of Appeal approved the proceeding of the case to the Ontario Superior Court. and media reaction was also negative, with a number of op ed pieces denouncing Roach's challenges. Roach's case was dismissed by the Ontario Superior Court in January 2009. though Roach died on 2 October of that year. In September 2013, Justice Edward Morgan dismissed the case, stating the oath is "a form of compelled speech", but a limit "on the right of expression that is justifiable in a free and democratic society" and the applicants, who he said showed a misunderstanding of the oath's purpose, would, even after taking the oath, remain "free to oppose the monarch or advocate for its abolition". He further ruled that the oath does not contravene either religious or equality rights. The case was taken again to the Ontario Court of Appeal, which, in August 2014, upheld the decision of the Superior Court, Justice Karen Weiler stating "[t]he purpose of the oath is not to compel expression but to obtain a commitment to our form of government from those wishing to become Canadian citizens. If there is a violation of the appellants' rights to freedom of expression, it is justified. Following the ruling, the plaintiffs stated they would seek leave to appeal to the Supreme Court of Canada. whereas The Globe and Mail, National Post, and Calgary Herald defended the oath as it is. In February 2015, the Supreme Court of Canada refused to hear any further appeal.

Ниқап кию

2014 жылы Торонто тұрғыны, ниқап киетін Зунера Исхақ 2011 жылы сол кездегі азаматтық және иммиграция министрі Джейсон Кеннидің ант қабылдау кезінде бетін жабуға тыйым салатын ережесіне наразылық білдірді. Ол жеке жағдайда бетін ашып, ант беруге дайын екенін айтты, бірақ қоғамдық шарада ниқабын шешу талабына қарсылық танытты. Кеннидің сөзіне қарағанда, жамылғылар мен маскалар азаматтық рәсімдердегі қызметкерлерге заң бойынша талап етілетіндей, әрбір үміткердің ант беруін растауға кедергі келтіреді, ал ант беру – «Канада отбасына қосылып жатқаныңызды ашық жариялау және оны еркін және ашық түрде қабылдау» болып табылады. Бұл саясатқа Мұсылман Канада Конгресі қолдау көрсетті және оның салдарынан жыл сайын шамамен 100 адамға әсер етеді. 2015 жылдың 11 ақпанында Федералды сот Исхақтың пайдасына шешім шығарды. Судья Кит Босуэлл ережелер азаматтық судьяларға антты «діни салтанатты жариялау немесе оны салтанатты түрде растау үшін барынша еркіндік беруді» талап ететінін айтты және егер ереже үміткерлерден «өз дінінің негізгі қағидаларын бұзуды немесе одан бас тартуды» талап етсе, мұның қалай мүмкін болатынын сұрады. Премьер-министр Стивен Харпер келесі күні «Корона кеңесі» сот шешіміне шағымданатынын мәлімдеді. Бірақ Федералды апелляциялық сот бұрынғы шешімді күшінде қалдырып, іс жүргізуді тоқтату туралы өтінішті қабылдамады. Бұл Консервативтік партияны ағымдағы федералды сайлау кезінде (ниқаб мәселесі «бөлісшіл» мәселеге айналған кезде) жақында парламентке ниқап киюге тыйым салатын заң жобасын ұсыну туралы баспасөз хабарлама жасауға итермеледі. Дегенмен, үкімет бұл мәселені Жоғарғы сотқа дейін жеткізді. Либералдық партия жеңіске жеткен сайлаудан кейін жаңа кабинет бұл шағымды кері тартып алды.