Кіріспе
Бертран Расселдің 1946 жылғы кітабы «Батыс философиясының тарихы» – британдық философ Бертран Расселдің (1872–1970) 1946 жылғы еңбегі. Бұл кітап Сократтан бұрынғы философтардан бастап 20 ғасырдың басына дейінгі Батыс философиясын қамтиды. Кітаптың әр бөлімі, оның сипаттайтын ой-пікір ағымдарын түсіну үшін қажетті тарихи аянысты ұсынады. 1950 жылы Расселге әдебиет бойынша Нобель сыйлығы табысталғанда, «Батыс философиясының тарихы» оған сыйлық әкелген кітаптардың бірі ретінде көрсетілді. Кітаптың сәтті болуы Расселге өмірінің соңғы жылдарында қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етті. Дегенмен, кітап, әсіресе Картезианнан кейінгі кезеңде, тым жалпыламалау және кейбір мәліметтерді жіберуі үшін сынға ұшырады. Бірақ бәріне қарамастан, ол кең танылып, коммерциялық сәттілікке жетіп, алғашқы басылымынан бері жарық көріп келеді.
A History of Western Philosophy is a 1946 book by British philosopher Bertrand Russell (1872–1970). A survey of Western philosophy from the pre Socratic philosophers to the early 20th century, each major division of the book is prefaced by an account of the historical background necessary to understand the currents of thought it describes. When Russell was awarded the Nobel Prize for Literature in 1950, A History of Western Philosophy was cited as one of the books that won him the award. Its success provided Russell with financial security for the last part of his life. The book was criticised, however, for over generalizations and omissions, particularly from the post Cartesian period, but nevertheless became a popular and commercial success, and has remained in print from its first publication.
Өмірбаян
Кітап Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазылды, оның бастауы 1941 және 1942 жылдары Расселлдің Филадельфиядағы Барнс қорында философия тарихы бойынша оқыған лекциялар сериясынан бастау алды. Тарихи зерттеулердің көп бөлігін Расселдің үшінші әйелі Патриция жасады. 1943 жылы Расселл баспадан 3000 доллар көлемінде аванс алды, ал 1944-1945 жылдары ол Брин-Мор колледжінде тұрып кітапты жазды. Кітап 1946 жылы Ұлыбританияда, ал бір жылдан кейін АҚШ-та жарық көрді. 1961 жылы «жаңа басылым» ретінде қайта басылды, бірақ жаңа материал қосылмады. Британдық алғашқы басылымның және 1961 жылғы жаңа басылымның басылымдарына түзетулер мен шағын өзгерістер енгізілді; америкалық басылымға ешқандай түзету енгізілмеген сияқты (тіпті Спинозаның туған жылы да қате болып қалған).
Қорытынды
Бұл еңбек үш кітапқа бөлінген, олардың әрқайсысы тарауларға жіктелген; әр тарау көбінесе бір философ, философия мектебі немесе уақыт аралығы туралы баяндайды.
Қазіргі заманғы шолулар
Британдық философ А. К. Грейлингтің айтуынша, "Расселдің қазір танымал болған Батыс философиясы тарихы 1945 жылы алғаш жарық көрген кезде оны қарастырғандардың көпшілігі екі нәрседе келісті: біріншіден, ол көркем жазылған, тапқыр, айқын, түсінікті және салмақты туынды; екіншіден, ол қарастырған ойшылдар туралы айтқанда әрқашан дәл болмайды және оларға әділдік танытпайды". Рассел, әсіресе академиялық сыншылардың аралас пікірлеріне қынжылды. Ол бұл мәтінді әлеуметтік тарих еңбегі деп сипаттап, оны солай қарастыруды өтінді. Рассел былай деді: "Мен Батыс философиясы тарихының алғашқы бөлігін мәдениет тарихы ретінде қарастырдым, бірақ кейінгі бөлімдерінде, ғылым маңызға ие бола бастағанда, оны осы шеңберге сыйғызу қиын болды. Мен бар күшімді салдым, бірақ сәттілікке жеттім бе екеніне көзім жетпейді. Кейде сыншылар мені нағыз тарих емес, тек мен таңдаған оқиғалардың жартылай шындығын жаздым деп айыптады. Бірақ менің ойымша, ешқандай көзқарасы жоқ адам қызықты тарих жаза алмайды – егер мұндай адам болса". 1948 жылы Лео Робертс "Изис" журналында Расселдің шебер және тапқыр жазушы екенін, бірақ "Батыс философиясы тарихы" Расселдің ең нашар кітабы болуы мүмкін деп жазды. Оның пікірінше, Рассел заманауи философиямен айналысқанда ең жақсы нәтижелерге қол жеткізді, ал оның ескі және орта ғасырлық ілімдерге қатысты талқылаулары "дегенге келмейді". Осыған қарамастан, "Батыс философиясы тарихы" физиктер Альберт Эйнштейн мен Эрвин Шрёдингер тарапынан жоғары бағаланды. Философ Фредерик Коплстон "Философия тарихы" (1946–75 жж.) еңбегінде Расселдің кітабын "көтеріңкі және қызықты" деп сипаттады, бірақ Расселдің "кейбір маңызды философтарды қарастыруы жеткіліксіз және жаңылыстырады" деп қосты. Ол Расселдің Лейбництің философиясының логикалық жағына назар аударғанын мойындады, бірақ Расселдің Лейбництің "халыққа арналған философиясы" мен оның "сырлы ілімі" арасында нақты айырмашылық бар деген пікіріне күмәнданды.
Кейінгі бағалаулар
Сыншы Джордж Штайнер «Хайдеггер» (1991) еңбегінде «Батыс философиясының тарихы» кітабын «вульгарлық» деп сипаттап, Расселдің Мартин Хайдегер туралы ешбір сөз қозғамағанын атап өтті. Джон Стюарттың «Гегель мифтері мен аңыздары» (1996) антологиясында Расселдің еңбегі Гегель туралы «мифтерді» таратуға себеп болған кітап ретінде тізілген. Стивен Хоулгейт Расселдің Гегельдің мемлекет туралы доктринасының кез келген тирандықты ақталайтыны туралы пікірінің білімсіздік екенін жазады. Философ Роджер Скрутон «Заманауи философияның қысқаша тарихы» (2001) еңбегінде «Батыс философиясының тарихы» кітабын көркем жазылған және өткір тілді деп сипаттады, бірақ Расселдің Декартқа дейінгі философияға ден қоюы, Иммануил Кантты түсінбеуі және шектен тыс жалпылаулар жасауы мен маңызды мәліметтерді жіберуі үшін оны сынға алды. Британдық философ А.К. Грейлинг 2002 жылы былай деп жазды: «Бұл танымал кітаптың кейбір бөліктері сыртымнан қарағанда толық емес, бірақ басқа жағынан ол Батыс ойын керемет оқылатын, кең көлемді зерттеу болып табылады, оны тарихи контекстке нақты орналастыруымен ерекшеленеді. Рассел оны жазудан ләззат алған, және бұл оның жазбаларынан көрінеді; кейінірек айтқан сөздері оның кемшіліктерінің де мәнін білгенін көрсетеді». 2004 жылы Грейлинг бұл жұмысты кеңінен түсіндіріп, қорытындылады: «Оның көзқарастарының партиялық сипаты және олардың жылдам, өткір стильде ұсынылуы оны академиялық оқулық ретінде кеңінен қолдануға мүмкіндік бермеді. Оның орнына ол философияны жақсы көретіндерге, сондай-ақ оны өздерінің білімі үшін оқитындарға тиесілі болды. Философия мен логика ғылымына үлкен үлес қосқан, сонымен қатар терең және берік либералды қағидаларға ие болған адамның өмірінің соңында жазылған бұл кітап ерекше. Оқылуы оңай, өте қызықты, көптеген нәрселерге үйретеді, тіпті оған жақын зерттеулердің түзетулері қажет болса да, ол 20 ғасыр философиясы мен әдебиетінің ескерткіштерінің бірі болып табылады».