Кіріспе

1968 жылғы британдық «Доктор Кто» ғылыми-фантастикалық телесериалы

«Қорық желісі» – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Кто»-ның бесінші маусымының жартылай жоғалған бесінші сериясы, алғаш рет 1968 жылдың 3 ақпанынан 9 наурызына дейін апта сайын алты бөлімде көрсетілді. Оқиға Лондон метросында 1967 жылғы «Қорқынышты қар адамдары» сериалынан кейін қырық жылдан астам уақыт өткен соң өтеді. Сюжет уақытқа саяхаттайтын Екінші Докторды (Патрик Траутон) тұзаққа түсіретін денесіз Ұлы Зиялылыққа қатысты, ол Доктордың санасынан білімін ала алады. Бұл серия Йетидің соңғы ресми пайда болуын көрсетеді, бірақ олар «Бес дәрігер» және Reeltime Pictures-тың «Downtime» фильмінде эпизодтық рөлдерде қайта оралады. «Қорық желісі» Николас Кортнидің полковник Алистер Летбридж Стюарт рөлінде алғаш рет пайда болғанын көрсетеді және UNIT ұйымына қатысты келесі сериалдарға бастау болды. BBC мұрағатында алты эпизодтың бесеуі ғана сақталған; біреуі жоғалған. Он жылдар бойы бірінші эпизодтан басқасының бәрі жойылған деп есептелді, бірақ 2013 жылдың 11 қазанында BBC екінші және төртінші-алтыншы эпизодтар Нигериядан табылғанын хабарлады. Үшінші эпизод Ұлыбританияға қайтып келе жатқанда ұрланғандықтан, 2014 жылы шыққан алғашқы DVD-де фотореконструкция ретінде пайда болды. 2021 жылдың 16 тамызында сериалдың Blu-ray және DVD арнайы басылымында жоғалған эпизод 3D қозғалыс түсіру анимациясы арқылы қайта құрылды, бұл жоғалған эпизодтарды қалпына келтірудегі алғашқы тәжірибе болды.

Сюжет

"Әлемнің жауы" оқиғасынан кейін Джейми ТАРДИС есіктерін жауып, оның ұшуын тұрақтандыруға үкім етеді. Бірақ ТАРДИС ұшу кезінде тоқтап қалады, себебі оны тор тәрізді зат орап алады. Тор мүлдем жоғалып, кеме Ковент-Гарденнің құлайған метро станциясына қонады. Сырттағы қала толығымен тастап кетілгендей көрінеді. "Қырағы жоқ қар адамдары" фильмінен шамамен 40 жыл өткен соң, қарт профессор Траверс кездейсоқ басқару сферасын қайта іске қосып, оны Лондондағы жеке коллекциядағы Тибеттен келген Ети роботына енгізеді де, қашып кетеді. Келесі күндері Лондонды қалың тұман мен өлімге әкелетін, саңырауқұлақ сияқты желі жайлайды. Траверс екінші дүниежүзілік соғыстың тереңдегі Гудж-стрит метро станциясының бомбобегішіне әкелінеді, онда оның қызы Энн одан осы қауіпті жеңуге көмектесуін сұрайды. Жер асты тоннельдерімен өтетін Доктор мен серіктері әскерилерге кездеседі, олар туннельдерді жарылыс арқылы қиратып, саңырауқұлақтың таралуын тоқтатуға тырысады. Етидің қайта пайда болуы Докторға Ұлы Зиялылықтың оралғанын көрсетеді. Бомбобегіштегілер Доктор мен серіктеріне күдікпен қараса, Траверс оларды Тибеттегі кездесуден танып, капитан Найтқа Доктордың Йетиді жеңудің кілті болатынына сендіреді. Топқа лейтенант-полковник Летбридж Стюарт пен Эванс жүргізушісі қосылады, олар Йети шабуылдаған оқ-дәрі қоймасының жалғыз құтқарылғандары. Летбридж Стюарт басқаруды өз қолына алады. Желінің таралуы күрт жеделдеп, бірнеше минут ішінде бүкіл Circle Line-ды қамтиды. Жарылыс арқылы желіні тоқтатуға жасалған келесі әрекеттер Йети шабуылдарымен тоқтатылады, ал әскери жарылыс заттары саңырауқұлаққа сіңіп кетеді. Доктор оқиға орнында Йети шақыру маяғын табады, яғни штабтағы біреу Зиялылықпен байланыста екенін көрсетеді. Кризис туралы хабарлауға рұқсат етілген жалғыз журналист Харольд Чорли Викториядан ТАРДИС туралы естіп, оны табу үшін Ковент-Гарденге асығады. Базаға Йети шабуыл жасап, бірнеше сарбазды өлтіріп, Энн мен Траверсті есінен айырады. Йетилер Траверстің ессіз денесін алып кетеді. Доктор Летбридж Стюарт пен Найтқа Зиялылық пен ТАРДИС туралы хабарлайды; полковник ТАРДИС-ті Ковент-Гарден станциясынан қайтарып алуға шешім қабылдайды, бұл оларға қашуға көмектеседі деп үміттенеді. Полковник қалған әскерлерді жер үстінен Ковент-Гарденге жеткізе алмайды; шайқаста бірнеше роботты құлатқанмен, Летбридж Стюарттан басқалары қаза табады. Артқы сержант Арнольд полковникке жүк арбасын жеткізген кезде саңырауқұлақтың ішіне сіңіп кетеді. Доктор мен Энн Зиялылықтың басқару сигналын бұғаттау үшін басқару қорабын жасауды жоспарлайды, бірақ компоненттердің жетіспеуін анықтайды және көбірек табу үшін Найт оларды жер бетіне шығарады. Найт Йетидің қолынан қаза табады, бірақ роботтар Докторды жалғыз қалдырады. Ол Найттың қалтасынан Йети маяғын табады. Полковник штабқа жалғыз оралады, онда Доктор оның қалтасынан Йетидің үлгісін де табады. Осыған сүйенсек, Доктор сатқынның штабта әлі де белсенді екенін түсінеді. Сол сәтте екі Йети профессор Траверспен бірге кіріп келеді, ол Ұлы Зиялылықпен баулы. Ұлы Зиялылық Докторды оның барлық білімін ақыл-ойынан шығару үшін Лондонға әкелгенін түсіндіреді. Оған 20 минут уақыт беріледі, әйтпесе ол Джейми мен Викторияның ақыл-ойынан да шығарады. Траверс пен Виктория Йетимен бірге тұтқынға алынып, бақылаудан босатылады. Доктор мен Энн басқару қорабында жұмысты жалғастырып, басқару сферасын сәтті қайта бағдарламалайды, оны дауыспен басқарылатын жасырын одақтас жасау үшін бұзылған Йетиге жүктейді. Қанға толы артқы сержант Арнольд полковник пен Джеймиді тоннельде кездестіреді. Олар Докторды қолдау үшін штабқа оралуға келіседі, бірақ ол мен Энннің кеткенін біледі. Саңырауқұлақ штабтың қабырғаларын бұзып, Гудж-стрит бомбобегішін басады. Олар қашып, Доктор мен Эннмен кездеседі, бірақ топты Йети шабады және Пикадилли метро станциясына жинап әкеледі. Арнольд жасырын қашып, түтік желісінде адасқан және қорқыныштан сасқан Чорлимен кездеседі. Пикадилли станциясының билет залында топ Траверс пен Викториямен қайта қосылады. Чорли мен Арнольд пайда болады және Арнольд сатқын екені анықталады, ол өлтіріліп, оның денесі Зиялылықтың ықпалымен қайта тірілген. Доктор Зиялылыққа мойынсұнып, өзін Зиялылықтың оның ақыл-ойынан шығару үшін пайдалануға ниеттенген пирамида пішіндес машинаға орналастырады. Доктордың ақыл-ойы шығарыла жатқанда, Джейми Йетиге Арнольдқа шабуылдауға шақырады; Джейми, Энн және профессор Траверс оның қалауына қарсы Докторды машинадан тартып алуға тырысады. Джейми сымдарын жұлып алғаннан кейін пирамида жарылып, Йети мен Арнольд есінен айырылып құлайды, Ұлы Зиялылықтың ықпалынан босап, ғарышқа таратылады. Барлығы қуанышты, бірақ Доктор ғана емес. Ол өзгерту гарнитурасын саботаж жасағанын және егер құрылғы қолданылса, Зиялылықты өзі шығара алатынын түсіндіреді, бірақ қазір Зиялылық қайтадан бос. Қоштасып, Доктор, Джейми және Виктория ТАРДИС-ке қайта оралады.

Қалыптастыру жазбалары

Дэвид Лэнгтон бастапқыда Леттбридж Стюарт рөліне бекітілген еді, бірақ репетициялар басталмас бұрын ол бас тартып, оның орнына Николас Кортниге (бастапқыда Капитан Найт рөліне тағайындалған) бұл рөл берілді. Николас Селби де осы рөлге үміткер болды, бірақ ол оған қызығушылық танытпады. Дегенмен, рөлде алғаш рет Морис Брукс атымен белгілі қосымша актер көрінеді, оның бут киген аяқтары Екінші эпизодтың соңында қысқа ғана уақытқа көрінеді. Актер Николас Кортни бұрын "Далектердің бас жоспары" (1965–66) фильмінде Брет Вьон рөлінде ойнаған. Актер Ричардсон Морган кейін Төртінші Доктордың "Ғарыштағы кеме" атты сериясында пайда болды.

Жоғалған эпизодтар

Қырық жылдан астам уақыт бойы BBC мұрағатында тек оқиғаның 1-ші бөлімі және басқа эпизодтардың бірнеше фрагменттері сақталды, ал қалғандары жоғалған деп есептелді. Бұл фрагменттер Жаңа Зеландия билігі оқиғаны көрсету құқығын сатып алғанда цензураланып, фильмнен физикалық түрде қиылып алынған. 2013 жылдың қазан айында BBC 2, 4, 5 және 6-шы эпизодтардың көшірмелері Нигерияда Television International Enterprises Archive/Philip Morris арқылы табылып, BBC мұрағатына қайтарылғанын хабарлады. "Қорқыныш желісі" сериясының 3-ші бөлімі бастапқыда табылған эпизодтардың арасында болды, бірақ фильмдер табылғаннан кейін және олардың BBC-ге қайтып келгенге дейін аралық айларда жоғалып кетті. Моррис кейіннен эпизодты қызметкердің біреуі коллекционерге сатқан болуы мүмкін екенін айтты. 2020 жылдың 23 қарашасында BBC 2021 жылы DVD және Blu-ray нұсқасы үшін эпизод анимацияланғанын растайтын арнайы трейлер жариялады. Оқиғаның түпнұсқа DVD нұсқасында 3-ші эпизод теле-снап форматында, эфирден тыс дыбыр жолымен ұсынылған. Жоғалған үшінші эпизод жаңа нұсқасы үшін анимация арқылы қайта жаңартылды. Арнайы басылым 2021 жылдың 16 тамызында шықты.

Жарнама

1-ші эпизод көрсетілуге бір апта қалғанда, BBC1 "Әлемнің жауы" атты сериалдың 6-шы эпизодынан кейін арнайы трейлер көрсетті. Трейлерде Доктор (Патрик Траутон) көрермендерді жаңа, одан да қорқынышты Йетилер туралы ескертті. Осы трейлердің тек дыбысы ғана сақталды. Кейіннен BBC осы трейлерді 3-ші эпизодтың анимациялық нұсқасын жарнамалау үшін анимация арқылы қайта құрастырды.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1976 жылғы тамыз айында Target Books баспасынан "Доктор Ху және Қорқыныш желісі" деген атпен жарық көрді.

Аудио

Аудио саундтрек, Фрейзер Хайнстың қосымша түсіндірулерімен бірге MP3 CD форматында жарық көрді.

Видео

2003 жылы осы оқиғаның 1-бөлімі және "Бетсіздер" сериясының 1- және 3-бөлімдері BBC Worldwide компаниясынан "Доктор кім" сериалының VHS форматында шыққан соңғы эпизодтары болды. 1-бөлім және сақталған фрагменттер 2004 жылдың қараша айында Ұлыбританияда "Lost in Time" жинағының үш дискісінде DVD форматында жарық көрді. 2013 жылдың 11 қазанында жаңадан табылып, қалпына келтірілген эпизодтар iTunes платформасында, сондай-ақ бастапқы 1-бөліммен және телефотосуреттер мен түпнұсқа дыбырақабатынан құрастырылған 3-бөлімнің реконструкциясымен бірге қолжетімді болды. Бұл нұсқа шоудың 50 жылдығына арналған көптеген басқа оқиғалармен бірге Virgin Media сервисінде де қолжетімді болды. Оқиғаның DVD-і 2014 жылдың 24 ақпанында шықты және ол "Классикалық Доктор кім" сериалының ең көп сатылған DVD-і атанды. 2020 жылдың 23 қарашасында "Қорық желісі" сериалы 2021 жылы DVD және Blu-ray форматында шығатыны, ал жоғалған 3-бөлімнің анимацияланғаны туралы хабарланды. Арнайы басылым 2021 жылдың 16 тамызында жарық көрді.