Кіріспе

Австралиялық саясаткер Джордж Флетчер Мур (10 желтоқсан 1798 – 30 желтоқсан 1886) – колониялық Батыс Австралияға ерте қоныс аударған көрнекті тұлға және «Батыс Австралияның алғашқы билеуші элитасының кілтті тұлғаларының бірі» (Камерон, 2000). Ол бірнеше зерттеу экспедицияларын ұйымдастырды; Перт аймағындағы Австралияның аборигендер тілінің ең алғашқы жарияланған тіркелімдерінің бірін жасады; сонымен қатар «Батыс Австралиядағы ерте қоныс аударған адамның он жылдық оқиғалы өмірінің күнделігі» атты кітаптың авторы болды.

Ерте өмір

Мур 1798 жылдың 17 желтоқсанында Ирландияның Тайрон графтығындағы Донемана қаласының Бондс Гленінде дүниеге келген. Ол Дерридегі Фойл колледжінде және Дублиндегі Тринити колледжінде білім алған. 1820 жылы заң бойынша бітірген, ал келесі алты жылды Ирландиядағы адвокаттық практикада өткізді. Бірақ, мансаптық өсудің мүмкіндігі аз екенін көріп, колонияларда сот қызметін жалғастыруға шешім қабылдады. Мур Колониялық кеңсеге Батыс Австралиядағы жаңадан құрылған Суан өзені колониясына ресми түрде тағайындалу туралы сұраныс жасады, бірақ мұндай тағайындамалар Батыс Австралияның губернаторы, сэр Джеймс Стирлингтің жауапкершілігінде екенін және Колониялық кеңсе оны кепілдікке ала алмайтынын хабарлады. Дегенмен, Колониялық кеңсе оған көшіп кетсе, таныстыру хатын беруге уәде берді.

Австралияда

Мур Дублиннен «Клеопатра» кемесімен Батыс Австралияға қарай жүзіп, 1830 жылғы 30 қазанда Суан өзенінің колониясына келді. Содан кейін ол Уильям Маккидің өткен желтоқсанда Кіші және тоқсандық соттардың төрағасы болып тағайындалғанын біліп, Мурдың ресми сотқа тағайындалу мүмкіндігін жойды. Сондықтан ол жер грантын алу және ферма құру мәселесіне көңіл бөлді. Қарашаның соңында Мур Авон аңғарындағы үлкен жерді иеленді, оны әлі көрген жоқ, бірақ оны шілдеде аймақты зерттеген Роберт Дейл жоғары бағалады. Мур сондай-ақ Уильям Лэмбтің Жоғарғы Суандағы грантының жартысын бүкіл атақты қамтамасыз ету үшін қажетті жақсартуларды жасауға келісіп алды. 1831 жылғы қыркүйекте Роберт Дейл Гилдфордтан Авон аңғарына дейінгі жолды кесуде үлкен топты басқарды. Алғаш рет грантын көруге құштар болған Мур топқа қосылды. Йорк қаласына арналған жерге жеткенде Мур мен Дейл Авон өзенінің көп бөлігін зерттеді, Авон мен Суан шын мәнінде бір өзен деп дұрыс болжады. Бұл экспедицияда жинаған ақпарат Мурға өзінің ішкі грантын әлдеқайда жақсы жайылым жеріне көшіруге көмектесті. 1832 жылғы ақпанда Мур ақыры өзі үміттенген сот қызметіне ие болды, ол Азаматтық соттың комиссары болып тағайындалды. Жақсы жері мен тұрақты жалақысы болған Мур тез арада өзінің жетекші фермерлік позициясын нығайта бастады. 1833 жылы оның колониядағы ең ірі қой қораларының бірі болды. Мур замандастары арасында ерекше болды, өйткені ол сол аймақтың жергілікті австралиялықтарымен достық, тұрақты қарым-қатынас орнатты. Олардың мәдениеті туралы көбірек білген сайын, оның қызығушылығы тереңдеді, ал олардың тілі мен әдет-ғұрыптарына ғылыми қызығушылық таныта бастады. 1833 жылдың ортасында Мур Перт газетіне сол аймақтағы аборигендердің әдет-ғұрыптары туралы алғашқы жазбасын жариялады. Ол жерлестерге жерлерін жоғалтып алғандары үшін өтемақы төлеуді ұсынды, сондай-ақ оларды христиандыққа айналдыру идеясын да алға тартты. Бір кездері ол Роберт Лионға олардың тілін үйренуге көмектесіп, кейін оны өзі үйренуге кірісті. 1834 - 1836 жылдары Мур бірнеше рет барлауға шықты. 1834 жылғы қаңтарда ол Суан өзенінің жолын зерттеді, ақыры Суан мен Авон бір өзен екендігіне сенуді растады. 1835 жылы сәуірде ол Гарбан өзенінің маңында кең жайылымдық жерлерді тапты, кейіннен бұл өзен Мур өзені деп аталды. 1836 жылы наурыз айында ол Мур өзені мен Авон өзенінің солтүстік шетіндегі жерлерді зерттеді. 1836 жылы қазанда ол Джон Септимус Роудың командасына қосылды, ол ішкі теңізді табу үмітімен ішкі жерлерді зерттеді, бірақ оның орнына өте құрғақ жерді тапты. 1834 жылы Мурдың Англиядағы отбасыға жазған хаттарының жинағы «George Fletcher Moore Esq. хаттары мен журналдарының үзінділері» деген атпен жарық көрді. Басылым Мурдың әкесі Джозеф Мурдың өтініші бойынша жарық көрген, ал Джордж Флетчер Мур кейіннен біраз уақыт бойы басылым туралы білмеуі мүмкін. Сол жылдың шілдесінде Мурдың сот қызметі Маккиге берілді, ал Мур оның орнына Бас адвокатты тағайындалды. Мур бастапқыда судьядан адвокатқа ауысу арқылы әлеуметтік мәртебесін жоғалтудан қайта тағайындалуына қатты ренжіді. Алайда оның жаңа лауазымы оған колонияның заң шығарушы кеңесінде орын берді, сондықтан ол үлкен ықпалға ие болды. Мур губернатор Стерлингтің көптеген саясатына қарсылық білдірді және оған бірқатар шаралар бойынша қарсылық білдірді. Атап айтқанда, 1835 жылдың наурыз айынан бастап ол жерлестердің шабуылынан қорғану үшін атты полиция әскерін көтеру туралы Стерлингтің ұсынысына үнемі қарсылық білдірді. 1839 жылдың басында Джон Хатт губернатор болып тағайындалды. Ол Мурдың аборигендер тіліне деген қызығушылығын бөлісті, және ол келгеннен кейін көп ұзамай екеуі абориген тілінің сөздігін шығару жобасын бастады. 1840 жылдың тамызына қарай сөздіктің көп бөлігі жасалып бітті. Мур 1841 жылғы наурызда ұзақ демалыс алып, Лондонға екі жылға оралды. 1842 жылы Мурдың сөздігі «Батыс Австралия аборигендерінің ортақ тіліндегі сөздіктің сипаттамалық сөздігі» деген атпен жарық көрді. Мур Батыс Австралияға 1843 жылы, Суан өзені колониясы қатты дағдарысқа ұшыраған кезде оралды. Келесі бірнеше жылда ол рецессияның негізгі жер иелеріне әсерін жұмсартуға бағытталған бірқатар ұсыныстарға қарсы болды. Мурдің айтуынша, экономикалық күйреуге ұшыраған ірі жер иелерінің көпшілігі дұрыс басқарудан осы жағдайға келді. Оның қатал ұстанымы көптеген ықпалды жауларды жаратты, ал оның танымалдылығы күрт төмендеді. Оның көзқарастары заң шығарушы кеңесте де, баспасөзde де қысымға ұшырады, бірақ ол Джон Хатт пен Эндрю Кларк басшылығымен үнемі қолдау тапқандықтан ықпалды болып қала берді. 1846 жылғы 29 қазанда Мур губернатор Кларкның келіні Фанниге үйленді. 1846 жылғы соңғы айларда губернатор мен Колония хатшысы Питер Браун ауыр сырқатқа шалдықты. Губернатордың күйеу баласы болғандықтан Мур губернаторға дәрігерлердің рұқсатымен кіретін бірнеше адамның бірі болды. Осы себепті Мур 1846 жылғы қарашада колония хатшысының міндетін атқаруға тағайындалды. Браун сол айда қайтыс болды, ал Кларк 1847 жылғы ақпанда қайтыс болды, бірақ Мур жаңа колония хатшысы Ричард Мэдден келгенге дейін 1848 жылғы наурызға дейін міндетін атқаруын жалғастырды. Фредерик Ирвиннің әкімшілігі кезінде Мурдың танымалдылығы одан әрі төмендеді. Ирвин мен Мурдың үкіметі өте танылмады; Батти (1924) «әрбір әкімшілік акті күдікпен қарастырылды. Ұзақ жылдар бойына созылған депрессия мен күрес колонистерді пессимистікке түсірді және олар күнәні сол кездегі үкіметке талады» деп жазды. Мэдден мен жаңа губернатор Чарльз Фитцджеральдтың тағайындалуы Мурды жаңа үкіметте дерлік ешқандай ықпалсыз қалдырды.

Кейінгі өмір және өлім

1852 жылдың басында Мур демалысқа шығып, Ирландияға оралды. Оның демалыс алу себебі ауру әкесіне бару болған, бірақ Камерон (2000) оның басты себебі – әйелінің психикалық денсаулығына алаңдауы екенін айтады. Оның жағдайы Ирландияда нашарлап, ол Батыс Австралияға қайтудан бас тартты. Мур лауазымынан кетуге мәжбүр болды; оның зейнетақы туралы өтініші қабылданбады. Фанни Мур 1863 жылы қайтыс болды, бірақ Мур Батыс Австралияға оралмады. Шамамен 1878 жылы "The West Australian" газетінің редакторы, сэр Томас Кокберн Кэмпбелл, Мурдың хаттарын бөлім-бөлім жариялауға рұқсат сұрады және ол рұқсат алды. Хаттар 1881 және 1882 жылдары "West Australian" газетінде жарияланды. Оларды басылып шыққаннан кейін Мур оларды кітап түрінде қайта басып шығаруға шешім қабылдады. Олар 1884 жылы "Батыс Австралиядағы алғашқы қоныс иесінің он жылдық оқиғалы өмірінің күнделігі" деген атпен жарық көрді. Мур 1886 жылдың 30 желтоқсанында Лондондағы пәтерінде қайтыс болды. Станнедж (1978) оның "көрінеу, досы жоқ күйде өлгенін" жазса, Камерон (2000) "ол құнды отарлық мансабының қасіретті соңы болды" деп қосты.