Бірінші Митридат соғысы (б.з.д. 89-85 жж.): Рим Республикасы мен Понт патшалығы арасындағы қақтығыс. Митридат VI жеңіліске ұшырады, Рим билігі сақталды. Тарих, соғыс, Понт.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.б. 1-ғасырдағы Рим Республикасы мен Понт патшалығы арасындағы әскери қақтығыс – Бірінші Митридат соғысы (б.з.б. 89–85 ж.) Рим Республикасының кеңейіп келе жатқан империясына және грек әлеміндегі үстемдігіне қарсы күрес болды. Бұл қақтығыста Понт патшалығы мен Рим үстемдігіне қарсы көтерілген көптеген грек қалаларын Митридат VI басқарды. Соғыс бес жылға созылды және Римнің жеңісімен аяқталды, осының нәтижесінде Митридат барлық бағындырған жерлерін тастап, Понтқа қайта оралуға мәжбүр болды. Митридат VI-мен болған қақтығыс кейін тағы екі Митридат соғысында жаңғырды.
1st century BC military conflict between the Roman Republic and the Kingdom of Pontus
The First Mithridatic War (89–85 BC) was a war challenging the Roman Republic's expanding empire and rule over the Greek world. In this conflict, the Kingdom of Pontus and many Greek cities rebelling against Roman rule were led by Mithridates VI of Pontus against Rome and the allied Kingdom of Bithynia. The war lasted five years and ended in a Roman victory, which forced Mithridates to abandon all of his conquests and return to Pontus. The conflict with Mithridates VI later resumed in two further Mithridatic Wars.
Кіріспе
Понт патшалығының тағына отырғаннан кейін Понт патшасы Митридат VI өз патшалығын кеңейтуге ұмтылды. Алайда Митридаттың көршілері Римнің тәуелді мемлекеттері болды, ал олардың есебінен кеңею оны Риммен қақтығысқа ұшырататыны анық еді. Қара теңіздің жағалауының көп бөлігін патшалығына қосып алғаннан кейін, ол Кіші Азияға (әсіресе Каппадокия патшалығына) көңіл бөлді, онда оның әпкесі Лаодика патшайым билік етіп отырды. Митридаттың одақтасы Гордийдің қолынан оның қайын ағасы, VI Ариарат өлтірілді. Осылайша патшалық Лаодиканың қолына көшті, ол ұлы Ариарат VII Каппадокия үшін регент ретінде билікті жалғастырды. Лаодика Понттың дәстүрлі жауы Вифинияның Никомед III-іне үйленді. Никомед Каппадокияны басып алды, ал Митридат оны Каппадокиядан қуды және өзінің немере інісінің таққа отыруына демеушілік етті. Ариарат Гордийді қайта қабылдамағандықтан, Митридат тағы да Каппадокияға шапқындап, Ариаратты өлтірді. Ол өз ұлын, сондай-ақ Ариаратты, Гордийдің қамқорлығымен Каппадокия тағына отырғызды. Никомед Рим Сенатына шағымданды, Сенат Митридатты Каппадокиядан, Никомедті Пафлагониядан қууға бұйрық берді және Ариобарзан I-ді Каппадокия патшасы етіп тағайындады. Митридат Арменияның Тигран Ұлынан Каппадокияға шапқындап, Ариобарзанды тақтан түсіруді сұрады. Сенат Киликияда (Каппадокияның оңтүстігінде) қарақшылықпен күресіп жатқан пропратор Люций Корнелий Суллаға арнайы бұйрық жіберіп, Митридаттың жақтастарын және армяндарды қууды тапсырды. Бастапқы қиындықтардан кейін Сулла жеңіске жетіп, Ариобарзан тағына қайта оралды. Вифинияда Никомед III қайтыс болды, оның орнын ұлы Никомед IV басты. Алайда Никомед IV-тің заңды емес ағасы Сократ Крест Митридаттың қолдауымен патшалықтан қуылды. Никомед Римге қашып, римдіктерден қолдау алып, олар оны таққа қайтаруге уәде берді. Митридаттың басты одақтасы, күйеу баласы Тигран тағы да Каппадокияға шапқындап, Ариобарзанды тақтан түсірді.
Following his ascension to the throne of Kingdom of Pontus, Mithridates VI of Pontus focused on expanding his kingdom. Mithridates' neighbors, however, were Roman client states, and expansion at their expense would inevitably lead him to conflict with Rome. After successfully incorporating most of the coast around the Black Sea into his kingdom, he turned his attention towards Asia Minor (in particular, the Kingdom of Cappadocia) where his sister Laodice was Queen. He had his brother in law, Ariarathes VI, assassinated by a Cappadocian nobleman, Gordius, who had been an ally of Mithradates. The kingdom was thus left in the hands of Laodice, who continued the rule as regent for her son Ariarathes VII of Cappadocia. Laodice married Nicomedes III of Bithynia, whose country was Pontus' traditional enemy. Nicomedes occupied Cappadocia and Mithridates retaliated by driving him out of Cappadocia and establishing himself as patron of his nephew's kingship on the throne. When Ariarathes refused to welcome Gordius back, Mithridates invaded Cappadocia again and killed Ariarathes. He proceeded to place his son, also called Ariarathes, on the throne of Cappadocia under the guardianship of Gordius. Nicomedes appealed to the Roman Senate, which decreed that Mithridates be removed from Cappadocia and Nicomedes be removed from Paphlagonia and the Senate appointed Ariobarzanes I of Cappadocia as King of Cappadocia. Mithridates prompted his son in law Tigranes the Great of Armenia to invade Cappadocia and remove Ariobarzanes. The Senate sent special orders to Lucius Cornelius Sulla, the propraetor who was in charge of reducing the pirates infesting Cilicia (south of Cappadocia), and charged him with driving out Mithridates's adherents and the Armenians. After initial difficulties Sulla succeeded and Ariobarzanes was restored to his throne. In Bithynia Nicomedes III had died. He was succeeded by his son Nicomedes IV. Unfortunately for Nicomedes IV, his bastard half brother, Socrates Chrestus, supported by Mithridates drove him from his kingdom. Nicomedes fled to Rome and got the support of the Romans who promised to restore him to his throne. Mithridates main ally, his son in law Tigranes, had once again invaded Cappadocia and driven Ariobarzanes from his throne.
Аквилиялық легация, 9089 б.з.д.
Көктемнің соңында 90 ж.б.д. Маний Аквилий мен Маний Мальтин басшылығымен сенаторлық делегация шығысқа жіберілді, Никомед пен Ариобарзанды тәждеріне қайта орнату үшін. Сенат Азия провинциясының римдік уәкілі Кассиусқа (вероятно, пропратор) және Митридат Эвпаторға да осы мәселеде көмектесу жөнінде нұсқаулар жіберді. Кассиустың шағын әскері, әдеттегідей, бір және жарты легионнан (5-10 когорта) және бірнеше жергілікті қосымша жасақтан тұрды – барлығы 5000 сарбаздан аспады. Аквилийлік делегация оларды Галатия және Фригияның қосымша полктерімен күшейтті де, екі патшаны да қайта орнатуға кірісті. Митридат римдіктерге ашуланып, ынтымақтастықтан бас тартты, бірақ қарсылық көрсетпеді, және екі патша да 90 ж.б.д. күзінде соғыссыз қайта орнатылды. Міндеті орындалғаннан кейін, Аквилийлік делегация 90/89 ж.б.д. қысында үйіне қайтуға тиіс болды. Бірақ, Митридатты бақылауда ұстау сылтауымен, олар Понт патшасын соғысқа провокациялауды бастады. Бұл Италия соғысының нәтижесі әлі белгісіз болғандықтан, өте тәуекелді және тіпті бейхабарлық саясат деп есептелді. Патшалар, әсіресе Никомед, Сенаттың өздерін қайта орнату үшін дауыс беруіне ықпал ету үшін Римде үлкен қарыздар алды (бұл шешім аймақтағы ұзақ мерзімді саясатқа сәйкес келеді, бірақ Сенаттың сыртқы істерде шетелдіктерден төлемдерсіз ештеңе жасамайтыны белгілі болды). Аквилийдің жанындағылардың арасында қарыз берушілердің өкілдері де болды. Аквилийдің қолдауымен олар екі патшаны Понт патшалығын басып алып, пара үшін қажетті қарыздарды өтеу үшін қаражат алуға шақырды. Митридаттың күшінен қорқып (және Сенаттың мұндай бұйрық бермегенін білген болса керек), екі патша да тартынды. Бірақ Никомедтің қарыз берушілері оның келісуіне дейін қысым көрсетті. 90 ж.б.д. күзінің соңында Никомед Тракия Босфорына қайта ие болды, ал жаңа желкендеу маусымында (89 ж.б.д. көктемнің ортасынан бастап) Понт кемелерінің Эвксиннен шығуына кедергі келтірді. 89 ж.б.д. көктемнің ортасында Никомед Мариандинияның ежелгі Митридат әулетінің жерлеріне шабуыл жасады, қарсылыққа ұшырамастан Амастриске дейін тонады. Митридат Рим билігіне қарсы күреске ұзақ уақыт дайындалып келген еді, енді уақыт жетті. Анатолияда мүмкіндігінше көп қолдау табу үшін ол Битиниялық шабуылға қарсылық көрсетпеді, Римнің қуыршақтары мен өкілдері ретінде қаралатын жандардың жасаған әділетсіздігін көрсетуді жөн көрді. Битиниялықтар үлкен олжалармен үйлеріне оралды – бұл Никомедке қарыздарын өтеуге жеткілікті болды. Шабуылдан кейін Митридат өзінің өкілі Пелопиданы римдік легаттар мен қолбасшыларға Пергамға қарсы шағымдану үшін жіберді. Сонымен қатар Митридат соғысқа дайындықтарын жалғастырды, әсіресе Арменияның Тигранмен болған одағына сенім білдірді, бірақ Парфиямен байланыс жойылды, өйткені оның одақтасы Митридат II 91 ж.б.д. жазында шығыстан шабуыл жасаған қарсыласы Санатрукпен өлтірілді, ал Санатрук пен Митридаттың үлкен ұлы және мұрагері Готарз I арасында ауыр ішкі соғыс жалғасты. Ақырында парфяндық ішкі жанжал Тигранның да назарын аударатын болды, бірақ бұл әлі белгілі емес еді. Понт патшасы сондай-ақ тракийлер мен скифтер арасында мұқият дайындалған қолдау және жауынгерлік желілерді пайдаланды, сондай-ақ Сириядағы патшалардан және Птолемей Александр I мен криттіктерден көмек пен одақ сұрады. Понт елшісі Пелопида Аквилий мен оның серіктерінің Битинияға шабуыл жасағанын ақылмен елемеді. Оның орнына ол римдіктердің Митридатқа төзімсіздік танытуы туралы үгіт-насихатты жариялады және Рим мен Митридат арасындағы келісімге жүгінумен аяқтады, римдіктерді достар мен одақтастар ретінде Битиниялық басқыншыны жазалауға немесе ұстап тұруға шақырды. Битиния елшілері бірінші болып жауап берді, Понттың Битинияға және оның қазіргі патшасына жасаған агрессиясы, Понттың қару-жарақ, аумақ және ресурстарды жинауы, Армениядан Тракияға дейінгі одақтары, Птолемей империясы және Селевкид империясымен келіссөздер әлі жалғасып жатқан кездегі жағдайды айтты. Битиниялықтар мұндай үлкен дайындықтар Битинияға емес, Римге қарсы жасалғанын мәлімдеді. Пелопида өткенді өткенге қалдыруға келісіп, Шығыстағы барлық Рим актілерін қабылдады. Бірақ ол соңғы битиниялық шабуылдарға: Эвксиннің жабылуына, Понтия аумағын басып алу мен тонауға қатысты бірдеңе істеу керек деп талап етті. Ол римдіктерді келісімнің мәтінін құрметтеуге және Митридатқа шабуылдаушыларды жазалауға көмектесуге, немесе кем дегенде оның рухын сақтауға және Митридат өзі кек алуына рұқсат беруге шақырды. Пелопиданың шеберлігімен жағдайды ұсынуының арқасында Митридаттың римдік өкілдерін ұялттырып, олардың беделін түсіру әрекеті сәтті аяқталды. Соңғылары екі тараптың да сөзін әділ тыңдағандай болды және енді номиналды дос пен одақтасқа жасалған әділетсіздік оларды ұялтып жіберді. Ұзақ келісімдерден кейін олар көпшілікке қабылданған мәлімдеме жасады: римдіктер өз одақтасы Митридатқа зиян келтіргісі келмейді, бірақ Никомедке қарсы соғыс жасауға да рұқсат бермейді, өйткені ол әлсіресе, Римге зиян келтіреді. Пелопида бұл жауаптың жеткіліксіздігін көрсетуге тырысты, бірақ оны шығарып жіберді.
In the late summer 90 BC a Senatorial legation was sent east, under Manius Aquillius and Manlius Maltinus, to restore Nicomedes and Ariobarzanes to their kingdoms. The Senate also sent instructions to Cassius, the Roman governor (probably a propraetor) of the Roman province of Asia, who had a small army and to Mithridates Eupator himself to assist the restorations. Cassius' small army was probably the standard peacetime garrison force of between a whole and half legion (5 to 10 cohorts) and a few local auxiliary units – certainly no more than 5,000 troops in all. The Aquillian legation soon augmented it with a large force of Galatian and Phrygian auxiliary regiments and with these troops proceeded to restore both monarchs. Mithridates, angry with the Romans, refused to cooperate but neither did he offer opposition and both kings were restored without any fighting in autumn 90 BC. Its mandate achieved, the Aquillian legation ought to have gone home in winter 90/89 BC. Instead, no doubt on the excuse of keeping Mithridates under observation, it began provoking the Pontic King to war. This was considered to be a very risky and even reckless policy with the Italian War still in the balance. The kings, Nicomedes in particular, had taken out big loans in Rome to bribe the Senators to vote for their restoration (this decision was a given in accordance with long term policy in the region, but it appears that by now nothing much was done by the Senate in foreign affairs without accompanying payments from the foreigners with something to gain by Roman intervention). Aquillius' retinue included representatives of the lenders. With Aquillius' support they now urged the two kings to invade the Pontic kingdom to secure the funds with which to repay the loans that had been needed for the bribes. Fearing the power of Mithridates (and probably aware that the Senate had given no such orders), both kings demurred. But Nicomedes' creditors persisted with their pressure until he at last consented. It was probably at the end of autumn, 90 BC, that Nicomedes regained control of the Thracian Bosporos and in the new sailing season (from mid March, 89 BC) he prevented egress from the Euxine to Pontic ships. Around the middle of spring, 89 BC, Nicomedes invaded the ancient Mithridateian dynastic lands of Mariandynia, plundering as far east as Amastris without encountering resistance. Mithridates had long been preparing a challenge to Roman power and the time was now ripe. As a final means of enlisting as much sympathy as possible in Anatolia, he offered no opposition to the Bithynian raid, preferring to appear as manifestly wronged by what was seen as the puppets and representatives of Rome. The Bithynians returned home with a great deal of plunder – presumably sufficient for Nicomedes to repay his debts. After the raid Mithridates sent his spokesman Pelopidas to the Roman legates and commanders to make a complaint, apparently against Pergamon. At the same time Mithridates continued with his war preparations, trusting especially in his existing alliance with Tigranes of Armenia, although the more distant connection with Parthia was now without use because his ally Mithridates II had been slain by his rival Sanatruk attacking from the east in summer 91 BC, and a serious internal war persisted between Sanatruk and Mithridates' eldest son and heir Gotarzes I. Eventually the Parthian internal conflict was to seize the entire attention of Tigranes too, but this could not yet be known. The Pontic king was also exploiting carefully prepared networks of support and recruitment among the Thracians and the Scythians, and now solicited help and alliances from the kings in Syria and from Ptolemy Alexander I and the Cretans. The Pontic envoy Pelopidas cleverly ignored the fact that Aquillius and his suite had induced the Bithynian raid. Instead he let out propaganda about Roman intolerance towards Mithridates and concluded by appealing to the Treaty between Mithridates and Rome, calling upon the Romans, as friends and allies, to punish or restrain the Bithynian aggressor. Bithynian envoys replied first, citing Pontic aggression against Bithynia and her present king, the ominous Pontic build up of arms, territory and resources, and alliances – from Armenia to Thrace – while negotiations were still in progress with the Ptolemaic Empire and Seleucid Empire. Such vast preparations, the Bithynians insisted, were aimed not at Bithynia but at Rome herself. Pelopidas countered by agreeing to let bygones be bygones, and accepting all Roman acta in the East. But he insisted that something must be done about the most recent Bithynian acts of aggression: the closing of the Euxine and the invasion and plunder of Pontic territory. He once again called upon the Romans to honour the letter of the Treaty and help Mithridates punish his attackers, or at least honour its spirit and to stand aside while Mithridates himself took his revenge. Through Pelopidas' skill in presenting the case, Mithridates' attempt to embarrass and even discredit the Roman representatives succeeded. The latter had made a show of listening fairly to both sides and were now embarrassed by the obvious injustice done to a nominal friend and ally. After a lengthy delay they finally came up with a publicly acceptable pronouncement: the Romans did not wish harm done to their ally Mithridates, nor could they allow war to be made against Nicomedes because it was against the interests of Rome that he be weakened. Pelopidas wished to make something of the insufficiency of this answer, but was ushered out.
Понт Каппадокияны қайтадан басып алуы, б. з. б. 89 жылы жаз
Митридат рим саясатының қалай жұмыс істейтінін жеткілікті білгендіктен, егер ол шынымен қызығушылық танытса, Сенаттан зардап ақысын өндіруге тырыса алатын еді. Бірақ ол өзінің аумағына жасалған соңғы шабуылдың құрметтілігімен әрекет етуді қалаған. Пелопида қайтып келгеннен кейін, ол ұлы Ариаратты күшті әскермен Каппадокияға жіберді. (Жаз 89 ж.б.д.) жаулау жылдам болды және Ариобарзан I Филоромей тағы да (төртінші рет) қуылды, ал Митридаттың ұлының үстемдігі орнатылды. Бұл Аквилийдің миссиясын бекіткен Сенаттың қаулыларын және келісімді бұзды. Бұл римдіктермен қақтығысқа түсуді көздеген стратегиялық қадам болды: Никомедтен айырмашылығы, Ариобарзан ешқандай кінә жасаған жоқ. Осылайша, бұл де-факто соғыс жариялау болды. Басты ежелгі дереккөз – Аппиан, екі тарап та толыққанды соғыс үшін үлкен күштер жинағанын айтады және Понт патшасының асығыс әрекеттерін көрсетеді. Бірақ Понт елшілігі Римге жіберілді, ал Анатолиядағы әскерлерді жинау жылдың қалған бөлігін алды. Понт елшілігі 89 ж.б.д. күзінде және қыстың басында болды. Соғыстың басталуына қатысты мәліметтер Аквилийдің өзінің асығыс әрекет еткенін көрсетеді, ол Понт делегациясы оралмас бұрын соғысты бастауға құштар болды (Каппадокияны қайта басып алудан кейін оның сәттілік мүмкіндігі аз болса да, Италия соғысындағы ауыр шығындарды ескеретін Сенат келісімге келіп, Аквилийді алмастыру үшін жаңа делегация жіберуі мүмкін еді). Мариус Аквилийге соғысты асықтыру және Сенатқа дайын фактіні ұсынуды бұйырған болуы мүмкін. Бірақ қазіргі жағдай Мариус үшін одан да жақсы болды, өйткені соғыс енді болмай қалмайтын, бірақ әлі де жақын болды: бұл оған соғыс басталмас бұрын Азия провинциясына жетуге уақыт берді, егер ол асықса. Алайда, Митридатқа қарсы қолбасшылықты (89 ж.б.д. күзінде, мүмкін желтоқсанда) Мариус емес, жаңадан сайланған консул Сулла алды. Митридаттың Ариобарзанды екінші рет қуғандығы туралы жаңалық (шамамен 89 ж.б.д. шілдесінде) қыркүйек айында Римге жеткен болуы керек, Сулла Помпей Руфпен консулдыққа сайланғанға дейін бір-екі ай бұрын. Плутарх оның кеңсеге кірген кезде былай деп жазды:
Mithridates knew enough about the workings of Roman politics to seek redress from the Senate, were he really interested. Instead he wanted to act under the éclat of the recent violation of his territory. After Pelopidas' return he sent his son Ariarathes into Cappadocia with a strong army. The occupation (summer 89 BC) was rapid and once again (now for a fourth time) Ariobarzanes I the philoromaios was expelled and the rule of Mithridates' son enforced. This violated both of the Senatus consulta authorising Aquillius' mission, and the Treaty. It was a strategic move with a view to serious conflict with the Romans: unlike Nicomedes, Ariobarzanes had done naught to offend. It was thus a de facto declaration of war. The main ancient source, Appian, now states that both sides began to assemble large forces for all out war, and implies precipitate action by the Pontic King. Instead a Pontic delegation was sent to Rome, and the marshalling of the armies in Anatolia must have taken up the remainder of the year. The Pontic embassy dates to the autumn and early winter 89 BC. The details of the beginning of the war show that the precipitate action was taken by Aquillius himself, who was clearly keen to begin the war before the Pontic legation returned (even though its chances of success were slim following the reoccupation of Cappadocia, the possibility remained, in the context of the disastrous Italic War losses, that the Senate might prefer to negotiate a settlement and send a new legation to replace the provocative Aquillius). Marius' instructions to Aquillius had probably been to precipitate war and thus present the Senate with a fait accompli. But the present situation was even better from Marius' viewpoint, since the war was now inevitable but still impending: which gave him time to get out to Asia province before it began, if he hurried. However, it was not Marius but Sulla, the newly elected consul, who received the command against Mithridates (autumn 89 BC, probably calendar December). News of Mithridates' second expulsion of Ariobarzanes (c. July 89 BC) must have reached Rome in September, a month or two before Sulla was elected consul with Pompeius Rufus, for Plutarch records at the time of his entry into office:
Римде кең таралған пікір Каппадокияны қайта басып алу – соңғы шек болды және Понт патшасына шабуыл жасап, оны тақтан түсіру керек болды. Одан да маңыздысы, Италия соғысының аяқталуы осы мақсатқа қажетті әскерді босатты. Сулла Италия соғысында қолбасшы ретінде жақсы көрсеткендіктен, қайтадан халық назарына түсті. Ол жақында қайтыс болған princeps senatus M. Aemilius Scaurus-тың жесірі Метеллаға үйленді және претор Метелл Пий мен жас Лукулл ағайындыларының туысы болды. Ол сонымен қатар әріптесі Помпей Руфқа жақын болды, оның ұлы оның қызы Корнелияға үйленген, кем дегенде бір баласы бар еді.
Clearly the prevalent view at Rome was that the reoccupation of Cappadocia was the last straw and that the Pontic king should be attacked and deposed. Even more importantly, the winding down of the Italic War now released the troops necessary to effect this. As for Sulla, he had put himself back in the public eye by a good showing as a commander in the Italic War. He had recently married Metella, widow of the recently deceased princeps senatus M. Aemilius Scaurus and cousin of the praetor Metellus Pius and the young Luculli brothers. He was also close to his colleague, Pompeius Rufus, whose son was already married, with at least one child, to his daughter Cornelia.
Азиядағы римдіктер мен итальяндықтардың қырғыны, шамамен б. з. б. 88 жылдың мамыр айы
Митридат Битинияда өзінің сарайындағы көрнекті грек философы, Скепсистік Метродордан, Римге қарсы сезімдерінің шектен тыс болғаны үшін "ho misoromaios" (Римді жек көретін) деп аталатын, радикалды және таңғажайып кеңес алды. Метродор римдік провинцияның қауымдастықтарын Понт ісіне байлау үшін, патша провинциядағы барлық римдіктерді жасы мен жынысына қарамастан жоюды ұйымдастырып, барлық грек азаматтық билік органдарының қатысуын міндеттеу керек деп ұсынды, осылайша Рим билігін тұрақты және қайтарып алмайтын түрде шайқап тастауға болады. 88 жылдың көктемінде провинцияны басып алғаннан кейін Митридат жоспарын жүзеге асыруға кірісті. Қырғын мұқият жоспарланып, құрбандарды барлық қауымдастықтарда бірден алаңдату үшін үйлестірілді. Патша провинцияның барлық билік өкілдеріне хат жолдап, қолдануға тиіс шараларды егжей-тегжейлі түсіндірді, сондай-ақ кісі өлтірулер оның хатының күнінен бір ай өткен соң жүргізілуі керек екенін қатаң түрде белгіледі. Бұл күн туралы жазба қалмаған, бірақ ол шамамен б.з.б. 88 жылдың мамыр айының басында болды. Сол күні болған оқиғалар римдік-эллинистік қарым-қатынасқа терең әсер етті. Аппиан бұл "Азия кештерінде" 80 000 римдік пен итальяндық қаза тапқанын, ал Плутарх одан да көп санды атады.
In Bithynia Mithridates received a radical and strange piece of advice from a prominent Greek philosopher at his court, Metrodoros of Skepsis, who was known as ho misoromaios (the Roman hater) on account of the extremity of his anti Roman sentiments. Metrodoros suggested that in order to bind the communities of the Roman province to the Pontic cause, the king should arrange for the extermination of all Romans in the province without regard to age or sex, and force the participation of all the Greek civic authorities, thus shaking off Roman rule permanently and irrevocably. Soon after securing control of the province in spring 88 BC, Mithridates proceeded with his plans. The massacre was carefully planned and co ordinated to take the victims by surprise, in every community and all at once. In writing to all the civic authorities of the province, detailing the measures to be taken, the king stipulated that the killings were to be carried out exactly one month after the date of his letter. The date in question is not recorded but fell around early May 88 BC. What took place on that day profoundly affected Roman/Hellenistic relations. Appian states that 80,000 Romans and Italians were killed in these "Asiatic Vespers", while Plutarch gives a much higher number.
Митридат Римге қарсы
Осы кезде Митридат Кіші Азияны жаулап алып, Грекияда бекінді. Архелай Грекияға жіберілді, онда ол Аристонды Афинада тиран ретінде орнатып қойды. Римдіктер дереу соғыс жариялады. Б.з.д. 87 жылы проконсул Луций Корнелий Сулла Эпирге (Батыс Грекия) қонды және Афинаға қарай жорық жасады. Сулланың жорығының барысы жазулар арқылы анықталды (қараңыз: Бірінші Митридат соғысы кезіндегі римдік басқару құрылымы). Беотия арқылы Аттикаға енген Сулла көптеген қалалардың, ең алдымен Тебаның, бірден қолдауын алды. Паузаний (1.20.5) және Мемнон (22.11) айтқан жеңістен кейін Пелопоннес аймағының көп бөлігі де осы жолға түсті. Дегенмен, Афина Митридатқа адал болды, 87/86 жылдардың қысындағы қатал қоршауға қарамастан. Сулла б.з.д. 86 жылдың 1 наурызында Афинаны басып алды, бірақ Архелай Пирейден қашып, Беотияға жетті, онда ол Херонея шайқасында жеңілді.
At this point, Mithridates finished capturing Asia Minor and established a presence in Greece. Archelaus was sent to Greece, where he established Aristion as a tyrant in Athens. The Romans quickly declared war. In 87 BC, the proconsul Lucius Cornelius Sulla landed in Epirus (western Greece) and marched on Athens. The course of Sulla's expedition has been pieced together through inscriptions (see: Roman Command Structure during First Mithridatic War). Marching into Attica through Boeotia, Sulla found the immediate allegiance of most of its cities, foremost among them Thebes. Most of the Peloponnese would soon follow after a victory mentioned by Pausanias (1.20.5) and Memnon (22.11). Athens, nevertheless, remained loyal to Mithridates, despite a bitter siege throughout the winter of 87/6. Sulla captured Athens on March 1, 86 BC, but Archelaus evacuated Piraeus, and landed in Boeotia, where he was defeated at the Battle of Chaeronea.
Сулланың Афинаны қоршауы, 87 жылы жаз 86 жылының басында
Сулла әскері Афинаны Март айының календтерінде, Гай Мариус пен Люций Корнелий Цинна консулдығында, б.з.д. 86 жылдың 12 ақпанында алды. Афинаны қоршау ұзақ және қатыгез науқан болды, Сулланың қатал шайқастарда шыныққан легиондары, Социалдық соғыстың ардагерлері, Афинаны толықтай қоршап, шабуылдады. Одан немесекей ол Афинаның Пирей портын басып алып, тонады және қиратты, оның көп бөлігі өртпен жойылды, соның ішінде сәулетші Филонның әйгілі арсеналы да қирады. Афина Акрополын қоршауға Каиус Скрибониус Курио Бурбулийді тағайындады, Аристон мен оның ізбасарлары су таусылғанда (көктемнің соңында болса керек) біршама уақыттан кейін ғана бағынды. Афина қатаң жазаланды, бұл кек алу ісі Грекияның кейінгі азаматтық және Митридат соғыстары кезінде бағынышты болатынын қамтамасыз етті.
Sulla's army took Athens on the Kalends of March, in the consulship of Gaius Marius and Lucius Cornelius Cinna, February 12, 86 BC. The siege of Athens was a long and brutal campaign, and Sulla's rough battle hardened legions, veterans of the Social War, thoroughly besieged and stormed Athens. Soon afterwards he captured Athens' harbor of Piraeus, looting and demolishing this area, most of which was destroyed by fire, including architect Philon's famous arsenal. Caius Scribonius Curio Burbulieus was put in charge of the siege of the Acropolis of Athens, and it was "some time" before Aristion and his followers surrendered when their water ran out (perhaps the late spring). Athens was punished severely, in a show of vengeance that ensured Greece would remain docile during later civil wars and Mithridatic wars.
Хаеронея жорығы
Сулла Пирейді басып алғаннан кейін де Архелай теңіз жолдарындағы бақылауын пайдалануын жалғастырды, Моуникьядағы флотымен бекініп, теңіз арқылы қалаға немесе рим әскеріне азық-түлік пен жабдық жеткізілуіне кедергі келтірді. Көктемнің басында Архелайдың стратегиясы айқын әсерін тигізді. Таулы Аттика Македонияда шоғырланған үлкен Понт атты әскеріне қарсы операциялар үшін жақсы қорғаныс ұсынып тұрды, бірақ ол өнімсіз болды және тіпті асту халқының өзін толыққанды қамтамасыз ете алмады, сонымен қатар теңіз арқылы әкелінетін тауарлар болмағандықтан, үлкен рим әскерін де ұстау мүмкін емес еді. 86 жылдың көктем басында Таксил көп бөлігін әскерін жинап, Архелайға Магниттік портына қосылу туралы бұйрық беріп, Македониядан Тесалияға қарай оңтүстікке қарай жорық жасады. Архелай бұл ұсыныстан бас тартты. Ол жоғары шенді офицер болғандықтан, Аттиканы қоршауды жалғастыруды жөн көрді. Тесалияны тек легат Луций Хортенсий басқаратын шағын римдік бақылау тобы ұстап тұрды, ол сөз сапасымен әйгілі Квинт Хортенсийдің ағасы еді. Бірақ өте белсенді және тәжірибелі әскери адам ретіндегі беделіне қарамастан, Хортенсий өзіне қарсы келе жатқан күштердің үлкен айырмашылығына қарсы ештеңе жасай алмады, тек өзіне тапсырылған тесалиялық қосымша жасақтарды жинап, оңтүстікке шегінді. Шамамен 86 жылдың сәуір айында, көтерек азық-түлік жетіспей бастағанда және Луций Хортенсийдің қауіпсіздігі туралы алаңдаушылық күшейгенде, Сулла Аттиканы тастап, әскерін азықтандыру үшін Беотияның құнарлы жазықтарына аттану туралы батыл шешім қабылдады, бірақ сонымен бірге оны Понт әскерінің үлкен атты күштеріне де ұшыратуға мәжбүр болды. Бұл Архелайға солтүстікке қарай жүзіп, Таксилмен қосылудан басқа амал қалдырмады. Беотияда Сулла Архелаймен кездесіп, Хайронея шайқасында (86 ж.) жеңді. Архелай қалған күштерін Эвбея аралында жинады, онда Митридат Кіші Азиядан 80 000 адаммен күшін арттырды. Содан кейін ол материктік Грекияға оралды, онда Сулладан тағы да жеңілді, бұл жолы Орхомен шайқасында. Грекия толыққанды түрде рим үкіметіне қайтадан ие болды.
Even after Sulla seized Piraeus, Archelaeus persisted in exploiting his command of the sea lanes, holding position off Mounychia with his fleet and preventing any food or materiel reaching the city or the Roman army by sea. By the early spring Archelaos' strategy was biting hard. Rocky Attica provided good security for operations against the large Pontic cavalry forces massed in Macedonia, but it was infertile and notoriously incapable even of fully supporting the population of the astu, let alone the large Roman army in addition, with no imports coming in by sea. Early in the spring of 86 BC, Taxiles concentrated most of his troops, sent word to Archelaos to join him in the Magnetic ports, and marched south from Macedonia into Thessaly. Archelaos rejected the suggestion. He was the senior officer and preferred to persist with his blockade of Attica. Thessaly was only held by a modest Roman observation force under the legatus Lucius Hortensius, elder brother of Quintus Hortensius the orator. But despite his great energy and reputation as an experienced vir militaris, there was little Hortensius could do against the enormous disproportion of the forces descending upon him, other than gather together some Thessalian auxiliary units he had been commissioned to recruit, and fall back southwards. In about April 86 BC, beginning to run short of supplies and increasingly anxious about Lucius Hortensius' safety, Sulla took the bold decision to quit Attica and march into the fertile plains of Boeotia to feed his army, but also expose it to the great cavalry strength of the Pontic army. This move gave Archelaeus little choice but to sail northward and link up with Taxiles. In Boeotia, Sulla met and defeated Archelaeus in the Battle of Chaeronea (86 BC). Archelaeus gathered his remaining forces on the island of Euboea where he was reinforced by Mithridates with 80,000 men from Asia Minor. He then returned to mainland Greece where he was again defeated by Sulla, this time at the Battle of Orchomenus. Greece was fully restored to Roman rule.
Флакус миссиясы
Осы уақытқа дейін Рим Сулланы тұтқындап, Митридатпен күресу үшін Люций Валериус Флакк басқаратын әскерін жіберді. Флакк әскері Македония арқылы өтіп, Геллеспонтты кешіп Азияға жетті, онда көптеген грек қалалары Митридатқа қарсы көтеріліс көтерді. Бұл көтеріліске Митридаттың Хиос аралының тұрғындарына жасаған қатыгездігі ықпал етті, өйткені ол бұрын қаза тапқан римдіктерден жиналған олжаны жасырды деген айыппен оларды құлдыққа салды. Геллеспонтты кешіп өткеннен кейін Флакк Флавий Фимбрия бастаған бүлікте қаза тапты, ол Митридатты жеңіп, Пергамды қайта басып алды. Бірақ, оның теңіз күші болмағандықтан Митридат теңіз арқылы қауіптен қашуға мүмкіндік алды, себебі Сулланың адмиралы Лукулл Митридаттың порттан кетуіне кедергі келтіру үшін Фимбриямен ынтымақтасудан бас тартты. Митридат 85 жылғы Дарданда Сулламен кездесіп, Азия, Каппадокия және Вифиниядағы барлық басып алған жерлерін бұрынғы билеушілеріне қайтару туралы шарттарды қабылдады, бірақ өзінің патшалығын сақтап қалды, оның орнына үлкен өтемақы төледі және Суллаға 70 кемені қарыз ретінде берді, ол Римге оралып, өз жауларымен күрессе. Осыдан кейін Суллаға қарсы тұра алмайтынын түсінген Фимбрия өз өлімін өзіне келтірді. Бұл Суллаға Азияны тәртіпке келтіруге мүмкіндік берді, ол грек қалаларынан үлкен өтемақы талап етіп, сонымен қатар бес жылдық артқы салықты төлеуді міндеттеді, осылайша Азия қалалары ұзақ мерзімге қарызға батып қалды.
By now, Rome had also sent a force under Lucius Valerius Flaccus, to apprehend Sulla and deal with Mithridates. Flaccus' army passed through Macedonia, crossed the Hellespont and landed in Asia, where many of the Greek cities were in rebellion against Mithridates. This rebellion was prompted in no small part by Mithridates' harsh treatment of the islanders of Chios, whom he ordered into slavery after they allegedly kept back loot collected from the previously massacred Romans of the island. After crossing the Hellespont, Flaccus was killed in a mutiny led by Flavius Fimbria, who went on to defeat Mithridates and recapture Pergamum. However, his lack of a navy allowed Mithridates to escape immediate danger by sea, as Lucullus, Sulla's admiral, refused to collaborate with Fimbria to prevent Mithridates sailing away from the port. Mithridates met with Sulla at Dardanus later in 85 BC, and accepted terms which restored all his gains in Asia, Cappadocia and Bithynia to their original rulers, but left him his own kingdom, in return for a huge indemnity and the loan of 70 ships to Sulla to return to Rome and face his enemies. Following this and realizing that he could not face Sulla, Fimbria fell on his sword. This left Sulla to settle Asia, which he did by imposing a huge indemnity on the Greek cities there, along with demands for five years of back taxes, thus leaving the Asian cities heavily in debt for a long time to come.