Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темір жолдар арасындағы келісімдерге шолу. Темір жол компаниялары басқа компаниялармен өзара әрекеттесе және оларды көптеген тәсілдермен бақылай алады. Мұндай қарым-қатынастар банкроттық жағдайлармен күрделенуі мүмкін.
Overview of the arrangement between railroads
Railway companies can interact with and control others in many ways. These relationships can be complicated by bankruptcies.
Жұмыс істеу
Көбінесе, темір жол алғаш ашылғанда, ол негізгі желінің қысқа тармағы болып табылады. Осы тармақ желінің иесі негізгі желінің иесімен келісімшарт жасасып, оның пойыздарын жеке желі ретінде немесе толық қызмет көрсететін тармақ ретінде пайдалануға келісе алады. Бұл келісім бұрынғы темір жол кеңейген кезде жалғасуы мүмкін, немесе желі толық аяқталғанға дейін уақытша болуы да мүмкін. Егер операциялық компания банкротқа ұшыраса, келісімшарт тоқтатылады, ал басқарылатын компания өзі жұмыс істеуге міндетті.
Often, when a railroad first opens, it is only a short spur of a main line. The owner of the spur line may contract with the owner of the main line for operation of the contractee's trains, either as a separate line or as a branch with through service. This agreement may continue as the former railroad expands, or it may be temporary until the line is completed. If the operating company goes bankrupt, the contract ends, and the operated company must operate itself.
Лизинг
Ірі теміржол компаниясы басқа компаниядан байланыс желісін жалға алуы мүмкін, әдетте соңғы компанияның толық жүйесін. Типик жалға алу келісімі бойынша бұрынғы теміржол (жалға алушы) соңғы компанияға (жалға берушіге) жылдық белгілі бір төлем жасайды, ол техникалық қызмет көрсету, пайда немесе жалпы шығындарға негізделген, жалға берушінің желілерін, оның ішінде оларды пайдалану құқығын толық бақылауға алу мақсатында. Егер жалға алушы банкрот болса, жалға беруші жалға алу шартынан босатылады.
A major railroad may lease a connecting line from another company, usually the latter company's full system. A typical lease results in the former railroad (the lessee) paying the latter company (the lessor) a certain yearly rate, based on maintenance, profit, or overhead, in order to have full control of the lessor's lines, including operation. If the lessee goes bankrupt, the lessor is released from the lease.
Акциялардың меншігі
Теміржол компанияларының көпшілігі акциялармен ашық саудаланады. Акционерлер компанияны басқаратындықтан, бір теміржол компаниясы екінші компанияның акцияларының көп бөлігін сатып алып, оны бақылай алады. Кейде көпірлік желі, яғни өзінің желісінде емес, басқа нүктелерден келетін көліктің басым бөлігіне қызмет ететін теміржол, оны пайдаланатын компанияларға теңдей тиесілі болады (жол пайдалану құқығы арқылы). Акцияларға ие болу операцияларды автоматты түрде біріктірмейді, тек бір-біріне қатысты жақсы қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді. Операциялық және лизингтік келісімдерді бекіту үшін реттеуші орган арқылы қатаң процедурадан өту қажет. Егер меншік иесі банкротқа ұшыраса, оның акциялары құндылығын жояды және иесі оны енді бақылай алмайды (егер ол оны аукционда қайта сатып алмаса).
Most railroad companies are publicly traded with stocks. As the stockholders control the company, one railroad company can buy a majority of stock of another to control it. Sometimes, a bridge line, a railroad that has most traffic come from points not on its line, is owned equally by the companies that use it (via trackage rights). Stock ownership does not automatically cause a merger of operations, merely friendly policies towards each other. Operating and leasing agreements typically require a more stringent approval process through the regulating body. If the owned company goes bankrupt, its stock is worthless, and the owner no longer controls it (unless it buys it back at auction).
Консолидациялау
Консолидация – екі теміржол компаниясы біріктірілген кезде болатын процесс, көбінесе екі теміржол арасындағы келісімнің соңғы қадамы. Оны кері қайтару қиын, бірақ банкроттық жағдайында теміржолдың әртүрлі бөліктері аукционда әртүрлі сатып алушыларға сатылуы мүмкін.
Consolidation happens when two railroad companies are consolidated, often the last step in an arrangement between two railroads. It is difficult to undo except in the case of bankruptcy, when different parts of the railroad may be sold to different buyers at auction.
Тасымалдау келісім-шарты
Тасымалдау шарты жол пайдалану құқығы шартына ұқсас, бірақ желінің иесі басқа компанияның вагондары үшін локомотивті өзі пайдаланады.
A haulage agreement is similar to one of trackage rights, but the railroad that owns the line operates the power for the cars of the latter company.
Шахта қақпасы
BC Iron – темір кенін өндіретін шағын компания, ол өзінің кенін портқа жеткізу үшін ірі Fortescue Metals Group компаниясының темір жолын пайдаланады. Екі компания "кен қақпасы" деген бірлескен кәсіпорын құрды, онда Fortescue BC Iron-ның кенін темір жолмен портқа тасымалдау үшін кен қорының 50 пайызын алады.
BC Iron is a small iron ore mining company that uses the railway of the larger Fortescue Metals Group to move its ore to port. The two companies have created a "mine gate" joint venture in which Fortescue will take BC's iron by rail to port in exchange for 50% of the deposit.
Тарих
Бастапқыда, кем дегенде АҚШ-та, темір жолдар ақы төлеген кез келген адамға жолды пайдалануға мүмкіндік беретін автокөлік жолдары сияқты жұмыс істейтіні белгісіз болды. 1836 жылы Род-Айленд штатының Шығыс Провиденс қаласындағы (бұрын Массачусетс штатының Секонк қаласының бір бөлігі болған) Секонк тармағы темір жолы Бостон және Провиденс темір жолының қысқа тармағын өз догына дейін салып, B&P желісінің толық ұзындығын пайдалану арқылы бұл мүмкіндікті сынап көрді. Массачусетс штатының Бас ассамблеясы мұны тыйымдайтын заң қабылдағаннан кейін, B&P 1839 жылы бұл тармақты сатып алды.
Originally, at least in the United States, it was not clear whether railroads were going to be run like turnpikes, in which any paying customer could use the road. The Seekonk Branch Railroad in East Providence, Rhode Island (then part of Seekonk, Massachusetts) tested that in 1836 by building a short branch of the Boston and Providence Railroad to its own dock and by using the full line of the B&P. After the Massachusetts General Court had enacted a law prohibiting that, the B&P bought the branch in 1839.
Ең алғашқы темір жолдар
Суонси мен Мэмблс темір жолы – әлемдегі алғашқы жолаушылар темір жолы, ол автокөлік жолдары сияқты жұмыс істеді. 1807 жылы ашылғанда, атпен жегілетін қолайлы арбасы бар кез келген адам жол төлемін төлеп, осы жолды пайдалана алатын болды. Темір жол 1826 немесе 1827 жылға дейін, темір жолға параллель автокөлік жолының салынуына байланысты жолаушылар тасымалын тоқтатқанға дейін осылай жұмыс істеді. 1825 жылы Стоктон және Дарлингтон темір жолы көбінесе аттармен жегілетін пойыздармен ашылды, олардың барлығы автокөлік жолы негізінде өз пойыздарын жүргізе алды. 1830 жылы Ливерпуль мен Манчестер темір жолы таза бу локомотивтерімен ашылды, ал жақсы үйлестіру қажеттілігі темір жолдың пойыздарды басқаруын талап етті. Компания пойыздарымен тасылатын жеке вагондарға рұқсат берілді. Осылайша, келесі ғасырға арналған үлгі қалыптасты.
The Swansea and Mumbles Railway, the world's first passenger railway service operated in the same manner as turnpike roads. When it opened in 1807, anyone with a suitable horse drawn waggon could use the line in exchange for paying a toll. The railway operated in this manner until passenger services ceased in 1826 or 1827 because of the construction of a turnpike road parallel to the railway. The Stockton and Darlington Railway of 1825 opened with mostly horse drawn trains, with all able to operate their own trains on a turnpike basis. The Liverpool and Manchester Railway of 1830 opened with purely steam locomotive haulage, and the need for greater co ordination meant that the railway had to operate the trains. Private wagons hauled by company trains were tolerated. That set the pattern for the next century or more.
Құбырлар
Канал компаниясына монополияға қарсы себептермен каналда қайықтарды пайдалануға тыйым салынған жағдайда, каналдар автокөлік жолдары сияқты пайдаланылды.
Canals have been operated like turnpikes if the canal company was prohibited for anti monopoly reasons from operating boats on the canal.
Британдық теміржол
1948 жылдан кейін Ұлыбритания темір жол желісінің көп бөлігі саяси және практикалық себептермен «British Rail» деп ұлттандырылды. Ішкі өндірістік операциялар мен кейбір шағын желілер осы процестен тыс қалды. Егер өндірістік желілер негізгі темір жол желісімен қосылса, пойыздар өндірістік оператордан «British Rail» бақылауына берілетін болды, ал «British Rail» желісіне британдық емес локомотивтер мен инженерлерге рұқсат берілмейтін. «British Rail» емес операторлардың жылжымалы құрамға ие болуына мүмкіндік беретін келісімдер де болды. Бұл 1986 жылы өте өзгеше саяси ахуалда өзгерді, сол кезде «Foster Yeoman» «British Rail» локомотив инженерлерін пайдаланған жағдайда «British Rail» желісіне өз пойыздарын жүргізу құқығын алды. 1997 жылы «British Rail» желісі «Railtrack» компаниясы ретінде жекешелендірілді, кейіннен ол коммерциялық емес «Network Rail» компаниясына айналды. Бірнеше компания ұлттық желіде пойыздарды пайдалану құқығына ие, олар коммерциялық операторлар немесе мемлекеттік қолдау алатын жолаушылар франшизалары болып табылады. Желіге қол жеткізу үшін ресми қауіпсіздік процедурасы, жүргізушілер мен жабдықтарға қойылатын талаптар және тарифтік схема бар. Барлық талаптарға сәйкес келетін кез келген ұйым темір жол операторы болып, ұлттық желіге қол жеткізе алады. Ұлттық желіге және кейде халықаралық «Channel Tunnel» арқылы қол жеткізу құқығына ие болған көптеген жүк операторлары өнеркәсіп және порттар басқаратын жеке желілерге, сондай-ақ кейбір мұралық темір жолдарға кіруге мүмкіндік беретін келісімдерге ие, олардың кейбіреулері қазір аз көлемде коммерциялық жүк тасымалын жүзеге асырады. Жолаушылар операторлары да кейбір мұралық темір жолдармен келісімдер жасап, мұралық темір жол шараларымен байланысты арнайы пойыздарды жүргізуге мүмкіндік алады. Сол сияқты, мұралық темір жол операторлары мен тур операторлары ұлттық желіге кіру және мұралық пойыздарды (көбінесе бумен жүретін) ұлттық темір жол желісіне және одан қайтару үшін келісімдерге келді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Мидлендс аймағындағы Стратфорд-на-Авон желісінде және Солтүстік Йоркширдегі Гросмонт қаласынан Солтүстік Йоркшир Мурс темір жолы арқылы Ұлттық темір жол желісіндегі Уитбиге дейін жүзеге асырылатын жазғы кестелі қызметтерге дейін кеңейді.
After 1948, most the United Kingdom railway network was nationalized as British Rail for both political and practical reasons. Internal industrial operations and some minor lines were excluded from the process. Where industrial lines met the railway network proper, trains would be transferred from the industrial operator to British Rail control, with non British Rail locomotives and engineers never being permitted onto the British Rail network. Arrangements existed whereby non British Rail operators could own rolling stock. This changed in 1986, when in a very different political climate, Foster Yeoman obtained the right to run its own trains onto the British Rail network if British Rail locomotive engineers were used. In 1997, the British Railways network was privatised as a single company Railtrack, which later became the non profit company Network Rail. Multiple companies hold rights to operate trains on the national network either as for profit operators or government aided passenger franchises. A formal safety process exists for gaining access, along with driver and equipment requirements and a pricing scheme. Any organisation meeting all of the requirements can become a railway operator and access the national network. As well as holding access rights to the national network and, in some cases, internationally via the Channel Tunnel, many of the freight operators have agreements that permit them to access private networks operated by industries and ports and, in some cases, also onto heritage railways, several of which now also carry small amounts of commercial freight traffic. Passenger operators also have agreements with some of the heritage railways to allow them to run special trains to connect with heritage railway events. Similarly, heritage railway operators and railtour operators have reached arrangements to access the national network and run heritage trains, often steam powered, to and from the national rail network. As of 2007, that has extended to regular summer timetabled services on both the Stratford upon Avon line in the Midlands and from Grosmont, North Yorkshire, on the North Yorkshire Moors Railway to Whitby on the national rail network.