Эрик Роберт Рассел Линклейтер: Шотландиялық жазушы, тарихшы және саяхатшы

Кіріспе

Шотландтық көркем әдебиет, тарих және саяхат жазушысы, 1899–1974

Эрик Роберт Рассел Линклейтер CBE (8 наурыз 1899 – 7 қараша 1974) – Уэльсте туған шотланд ақыны, көркем әдебиет жазушысы, әскери тарихшы және саяхат жазушысы. Ол «Айдағы жел» балаларға арналған фантастикалық романы үшін 1944 жылы Кітапханалар қауымдастығының Карнеги медалін жеңіп алды, бұл британдық автордың сол жылғы ең үздік балалар кітабы деп танылды. Ол Абердин университетінің дебат клубының төрағасы болған. Линклейтер көп жылдар бойы Оркней аралдарында өмір сүрді және олармен байланысын сезінді, өйткені оның әкесі сол аралдарда туған. Оның анасының әкесі швед теңіз капитаны болғандықтан, оның екі ата-анасы арқылы скандинавиялық тегі бар. Линклейтер – ежегі скандинав тілінен шыққан Оркадиялық есім; өмірі бойы ол Скандинавияға деген ықыласын сақтап келді.

Мансап

Линклейтер 1917–1918 жылдары «Қара күзетте» қызмет етті, кейін оқтан жарақат алды, содан кейін снайпер болды. Оның окоп соғысының тәжірибесі «Fanfare for a Tin Hat» (1970) мемуарында және 1938 жылғы «The Impregnable Women» романында, Францияға қарсы қиялданған соғысты сипаттайды. 1922 жылы Абердин университетінде оқыған кезінде Линклейтер J. S. Тейлордың музыкасына «Стелла, Баджанелла» атты алғашқы музыкалық комедиясын жазды, ол Абердин студенттік шоуы үшін арналған еді. Жиырма төрт жыл өткен соң, Абердин университетінің ректоры болып қызмет еткен кезінде оның «Макгрегорлармен кездесу» пьесасы 1946 жылғы студенттік шоу ретінде қойылды. Абердиндегі медициналық білімін тоқтатқан Линклейтер 1925–1927 жылдары Үндістанның Бомбей қаласында «The Times of India» газетінің редакторының көмекшісі болып жұмыс істеді, содан кейін Абердинге оралғанға дейін көп саяхаттады және 1928–1930 жылдары Корнелл және Берклиде Комонвелл стипендиясын таңдады. Жазушы ретінде Линклейтердің мансабы 1929 жылы бастау алды. Оның жетістігі мансабының алғашқы жылдарынан бастау алды. Ол барлығы 23 роман, үш әңгімелер жинағы, екі өлеңдер жинағы, он пьеса, үш автобиографиялық шығарма, 23 эссе мен тарих жинағы жариялады. Оның үшінші романы «Хуан Америкада» – тыйым салу дәуірінің абсурдтығына негізделген, Байронның «Дон Хуан» романының кейбір әсемдігімен ұқсас, өте танымал пикареск роман. Онда: «Мен алты ай болды үйленгенім. Ол миллион долларға ұқсайды, бірақ ол тек 120 сөз біледі және оның басында екі ғана ой бар. Екіншісі – шляпалар». Персонаж «Хуан Қытайда» (1937) романында қайта пайда болады. Линклейтер сонымен қатар үш балалар романы жазды: «Айдағы жел» (1944), «Терең жасыл теңіздегі қарақшылар» (1949) және «Карина махаббатпен» (1958). Біріншісі екі қарындас туралы, олардың оқиғалары кенгуруға айналып, әкесін Гитлерлік тираннан құтқару және антропоморфтық көмекке ие болуды қамтиды. Оның әңгімелеу шеберлігі және бас бостандығы сияқты кең тақырыптарды қарастырғаны үшін Карнеги медалін жеңіп алды. Линклейтердің Оркадия мен Шотландияға деген симпатиясы оны Шотландияның қайта жаңаруына әдеби және саяси қатысуға итермеледі, бұл 1933 жылы Шығыс Файф сайлауында Шотландияның Ұлттық партиясының сәтсіз кандидаттығына әкелді. «Магнус Мерриман» (1934) – бұл оқиғаның қиялданған сипаттамасы. Ол 1933 жылы жаңа әйелімен бірге Оркни аралдарына көшті. Автордың соғысқа және дипломатияның моральдық салдарына деген көзқарасы «Иуда» (1939) романында айқын көрінеді. Ол Чехословакияны Англия мен Францияның татуластыру мақсатымен тастап кетуіне қатысты адалдық және сатқындық ұғымдарын зерттейді. Халықаралық жағдайдың нашарлауы Аумақтық армияның (АА) кеңейтуіне әкелді. Scapa Flow әскери базасын қорғау үшін Оркниде жаңа әуе шабуылына қарсы және жағалау артиллериясы бөлімшелерін құру туралы шешім қабылданды, оларды қолдау үшін Корольдік инженерлердің бекініс компаниясы құрылды. Оркни мен Шетландтың лорд-лейтенанты Линклейтерден, әлі де резервтегі офицерден, осы бөлімшелердің бірін құруды сұрады, ол «Сапперлерді» таңдады. Ол 1938 жылдың 16 қыркүйегінде Оркни бекінісінің Корольдік инженерлерінің капитаны және екінші қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ ол тиімді қолбасшы болды. Бөлімше штаб-пәтері Кирквалл қаласында орналасқан бір компаниядан тұрады, негізінен Scapa Flow қорғанысының электр генераторларын басқару және қарулардың іздеу шамдарын басқару үшін. Ерлер Екінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында фермалардан және ауылдардан шақырылды және 1939–1940 жылдардың қысында, Оркни Люфтваффе шабуылдарына ұшырады. 1940 жылдың ортасына қарай Оркни мен Шетланд қорғанысына күшейтулер келді және Линклейтердің командасы таратылды. Белгілі жазушы ретінде Линклейтер көп ұзамай Соғыс кеңсесінің қоғамдық қатынастар бөліміне соғыстың ресми «тұрақты тарихын» жазуға жұмысқа орналасты, мысалы «Кале қорғанысы» (1941) және «Солтүстік гарнизондары» (1941), ол Оркниді қоса алғанда, шалғай жерлерде орналасқан британдық әскерлердің өмірін сипаттады. Бұл 1944–1945 жылдары Италиядағы қызметімен аяқталды, бұл оның итальяндық солдат туралы романына, «Жеке Анжелоға» (1946) әкелді, ол ұлтшылдықты ұлттық бірлестік сезімімен салыстырады: «Сіз бізді өмірден азат етуді үміттенбеймін», – деді Анжело. Бір анықтамалық кітапта айтылғандай, Анжело «қаһарлылықтың «үлкен және керемет сыйынан» айырылып, жаман солдат болып табылады, әсіресе қашуға тырысқандықтан». 1951 жылы Линклейтер Италиядағы науқан туралы жартылай ресми есеп жариялады және сонымен қатар Соғыс кеңсесі үшін уақытша полковник-лейтенант ретінде Корей соғысына барды. Линклейтер 1947 жылы Питкалзеан үйіне, Росс-Ширдегі Хилл оф Фернге жақын жерге қайта көшті. Оның романшы ретіндегі қабілеті мен беделі азайып, бірақ ол тарихи жазуға және автобиографияға бұрылды.

Linklater served in the Black Watch in 1917–1918 before receiving a bullet wound, then became a sniper. His experience of trench warfare is described in his memoir Fanfare for a Tin Hat (1970), and at one remove in his 1938 novel The Impregnable Women, describing an imaginary war against France. As an undergraduate at Aberdeen University in 1922, Linklater wrote the first musical comedy for the Aberdeen Student Show, Stella, the Bajanella, with music by J. S. Taylor. Twenty four years later, during his tenure as Rector of the University of Aberdeen, his play To Meet the Macgregors was performed as the 1946 Student Show. Abandoning medical studies in Aberdeen, Linklater spent 1925–1927 in Bombay, India as an assistant editor of The Times of India, then travelled extensively before returning to Aberdeen as an assistant to the Professor of English and spending 1928–1930 as a Commonwealth fellow at Cornell and Berkeley. As a writer, Linklater's career took off in 1929. His success began in his early career years. Altogether he published 23 novels, three volumes of stories, two of verse, ten plays, three works of autobiography and 23 of essays and histories. His third novel, Juan in America, was a hugely popular picaresque, with some of the extravagance of Byron's Don Juan, based on experiences of the absurdity of the Prohibition era, with its resulting gangsterism. It is sprinkled with memorable remarks: "I've been married six months. She looks like a million dollars, but she only knows a hundred and twenty words and she's only got two ideas in her head. The other one's hats." The character returns in Juan in China (1937). Linklater also wrote three children's novels: The Wind on the Moon (1944), The Pirates in the Deep Green Sea (1949) and Karina With Love (1958). The first is about two sisters, whose adventures include becoming kangaroos and rescuing their father from a Hitlerian tyrant, enlisting the anthropomorphic help of a puma and a falcon. Its storytelling skill and treatment of wider themes such as imprisonment and freedom won it a Carnegie Medal. Linklater's Orcadian and Scottish sympathies led him to literary and political involvement in the Scottish Renaissance, culminating in his unsuccessful National Party of Scotland candidacy at the 1933 East Fife by election. Magnus Merriman (1934) was an acerbic fictionalised description of the debacle. He settled in Orkney with his new wife in 1933. The author's attitude to war and the moral implications of diplomacy became sharper in Judas (1939), which explores the concepts of loyalty and treachery amid a strong indictment of the desertion of Czechoslovakia by Britain and France in the name of appeasement. The worsening international situation led to expansion of the Territorial Army (TA). It was decided to raise new units of anti aircraft and coastal artillery in Orkney to defend the Scapa Flow naval base, with a fortress company of the Royal Engineers to support them. The Lord Lieutenant of Orkney and Shetland asked Linklater, still a Reserve officer, to raise one of these units, and he chose the 'Sappers'. He was commissioned as captain and second in command of the Orkney Fortress Royal Engineers on 16 September 1938, but was effective commander. The unit consisted of a single company headquartered at Kirkwall, mainly to operate the electrical generators for the Scapa Flow defences and man the searchlights for the guns. The men were called out from farms and villages shortly before the outbreak of World War II and served through the winter of 1939/1940, when Orkney received a number of Luftwaffe raids. By mid 1940 reinforcements were pouring into the Orkney and Shetland defences and Linklater's command was broken up. As a well known author, Linklater was soon employed by the War Office Public Relations department to write official "instant histories" of the war, such as The Defence of Calais (1941) and The Northern Garrisons (1941), which described the life of British troops stationed in remote locations, including Orkney. This culminated in service in Italy in 1944–1945, which led to his novel about an equivocal Italian soldier, Private Angelo (1946), which contrasts nationalism with a sense of national community: "I hope you will not liberate us out of existence", is a remark Angelo makes. As one reference work puts it, Angelo "lacks 'the great and splendid gift' of courage, and consequently makes a poor soldier, although he is especially assiduous in retreating, and ultimately deserts." In 1951 Linklater published a semi official account of The Campaign in Italy and also visited the Korean War for the War Office as a temporary lieutenant colonel. Linklater moved back to the Scottish mainland in 1947 to Pitcalzean House, near Hill of Fearn in Ross shire. His abilities and reputation as a novelist waned somewhat, but he turned to historical writing, and with great effect to autobiography.