Кіріспе

Шығыс Сирия христиандығындағы Евхаристия

Шығыс Сирия христиандығындағы Евхаристия Құрбанна (Шығыс Сирия тілінде Құрбан Қадиша, ал Шығыс Сирия тілінің үнді нұсқасында Құрбан Қандиша, ағылшын тілінде «Қасиетті құрбан» немесе «Қасиетті шала») – Шығыс Сирия христиандығында тойланатын Евхаристиялық литургияны және оны өткізу ережелерін қамтитын литургиялық кітаптарды білдіреді. Бұл литургияны тойлайтын шіркеулердің арасында Шығыс шіркеуінің әртүрлі ұрпақтары бар. Шығыс Сирия христиандығы – Эдесса литургиялық дәстүрінен тұратын Шығыс Сирия дәстүрі (сондай-ақ Эдесса дәстүрі, Ассирия дәстүрі, Вавилон дәстүрі, Халдей дәстүрі немесе Парсы дәстүрі деп те аталады). Шығыс Сирия дәстүрінің негізгі анафорасы – Әулие Адай мен Маридің қасиетті Құрбаннасы; Адай – апостол Томаның шәкірті, ал Мари – Адайдың шәкірті. Бұл шіркеулер негізінен Таяу Шығыста және Үндістанда орналасқан, ал диаспоралық қауымдар Батыс әлемінде қоныстанған. Шығыс Сирия дәстүрін Ирактағы Шығыс Ассирия шіркеуі (оның архиепископтық бөлімі – Үндістанның Халдей Сирия шіркеуі) және Ирактағы Шығыс Ежелгі шіркеуі қолданады. Бұған қоса, бұл дәстүрді Үндістандағы Сиро-Малабар шіркеуі мен Ирактағы Халдей Католик шіркеуі қолданады, екеуі де sui iuris Шығыс Католик шіркеулері.

Этимология

Шығыс сирия тіліндегі Qurbana сөзі сирия тіліндегі qurbānā сөзінен туындаған, ол Евхаристия мағынасымен қатар құрбан, шала, немесе сыйлық дегенді де білдіреді. Бұл Q R B түбірінен шыққан, жақындаумен байланысты. Бұл еврей тіліндегі קרבן және араб тіліндегі قربان сөздерімен туыс. Иерусалимде ғибадатхана тұрғанда және құрбандықтар шалынғанда, "qorban" – сол жерге әкелінген кейбір құрбандықтарды білдіретін арнайы еврей термині болған. Бұл сөз еврейше "қараб" түбірінен шыққан, яғни "жақындату" немесе "жақын келтіру" дегенді білдіреді. Күнделікті таңертең және кешке, сондай-ақ мереке күндері міндетті түрде құрбан шалынған (кей уақытта қосымша құрбан шалынған), одан бөлек жеке адамдар өз еркімен жеке құрбандық әкелуге мүмкіндік алған. Қасиетті Qurbana – шіркеудің барлық мүшелерінің игілігі үшін жасалатын толық құлшылық деп есептеледі. Басқа қасиетті рәсімдер жеке мүшелер үшін орындалады. Осылайша, Қасиетті Qurbana – барлық басқа қасиетті рәсімдерді толықтыратын қасиетті рәсім деп саналады. Сондықтан ол "жетілдіру қасиеті" немесе "қасиетті рәсімдердің патшайымы" деп аталады.

Қолданылуы

Шығыс сириялық немесе халдейлік ритуалы тарихи Шығыс шіркеуімен байланысты болды, оның орталығы парсы астанасы Селеукия-Ктесифон қаласында орналасқан. Бүгінде Мар Адай және Мари литургиясы Ежелгі Шығыс шіркеуінде, Ассириялық Шығыс шіркеуінде, Халдейлік католик шіркеуінде, сондай-ақ Сиро-Малабар шіркеуінде және Үндістанның Керала штатындағы Халдейлік Сириялық шіркеуінде қолданылады.

Эдессаның литургиялық рәсімі

Әдей және Мари әулиелерінің литургиясы Эдесса ритуалына (шығыс сириялық) жатады, бұл литургияның бөлігі болып табылатын анафора немесе Евхаристиялық дұға, бұл 3 ғасырдың Эдессасына қатысты болуы мүмкін және христиандықтағы ең ежелгісі саналады. Бұл литургия дәстүрлі түрде әулие Аддайға (әулие Тома елшісінің шәкірті) және әулие Мариге (әулие Аддайдың шәкірті) жатқызылады. Ең көне қолжазбалардағы және жоғары орта ғасырлардағы түрінде, бұл анафорада ғибадаттың сөздері жоқ, бұл мәселе экуменикалық алаңдаушылық тудырды.

Мар Несториус құдашасы

Несториус Кудашасы – бұрынғы Шығыс шіркеуі қолданған евхаристиялық литургиялардың бірі. Қазіргі таңда Халдей католик шіркеуінің қасиетті Құрбанында, Ассириялық Шығыс шіркеуінде, Ежелгі Шығыс шіркеуінде және Шығыс шіркеуінің ұрпақтары болып табылатын Сиро-Малабар шіркеуінде қолданылады. Бұл Шығыс Сириялық ғибадаттың бір бөлігі, ресми түрде Константинополь патриархы Несторийге жатқызылады және дәстүрлі түрде Епифания мерекесінде, Әулие Иоанн Баптистті еске алуда, грек ұстаздарын еске алуда: Мар Диодор, Мар Теодор – аудармашы және Мар Несторий, сондай-ақ Ниневиялықтардың жалбарылысының сәрсенбілік литургиясы мен Пасха мерекесінде (Қасиетті бейсенбі күні) тойланады.

Қасиетті Малка

Дәстүр бойынша Шығыс Сирия шіркеулері, Шығыс христиандығының көптеген шіркеулері сияқты, Евхаристия үшін ашытқылы нан қолданады, бірақ олар ғана Киелі Малканы (немесе Киелі Ашытқыны) қосымша ингредиент ретінде пайдаланады. Киелі Ашытқы – нан пісірілмес бұрын қосылатын ұнтақ зат. Атауына қарамастан, Киелі Ашытқыда ашытуға арналған ешқандай құрауыш жоқ. Оның орнына, бұрын қолданылған қасиетті наннан алынған ашыған қамыр – хмира қосылады, ол ашытқының қызметін атқарады. Киелі Ашытқының құрамында бастапқы Киелі Ашытқының қалдығы болады, ол жыл сайын жаңартылып, қарапайым ингредиенттермен араластырылады.