Кіріспе

2001 жылы Роберт Сапольскийдің кітабы "Приматтың естелігі: бабиондар арасындағы нейробиологтың дәстүрлі емес өмірі" – американдық биолог Роберт Сапольскийдің 2001 жылы жазған кітабы. Кітапта Сапольскийдің Кенияда бабиондарды зерттеген аспирант кезіндегі жылдары баяндалған. Бөлімдер бабиондар тобының байқауларын және Африкадағы оның көріне бастаған ерекше мәдениетін кезекпен сипаттайды. Кітапта стрестің өмір сүру ұзақтығына тигізетін әсерін анықтау үшін нейрофизиологияны зерттеудің дәстүрден тыс жолы көрсетілген. Кітап 2002 жылы "Авентис" ғылыми кітаптар сыйлығына үміткер болды.

Өмірбаян

Балалық шағында Роберт Сапольский күміс арқалы гориллалармен бірге өмір сүруді армандаған. 12 жасында ол приматологтарға жанкүйер хаттар жаза бастады. Ол Джон Дьюи орта мектебінде оқыды, сол кезде ол осы саладағы оқулықтарды оқып, суахили тілін өзі үйренді. 1978 жылы Сапольский Гарвард университетінің биологиялық антропология мамандығы бойынша B.A. summa cum laude дәрежесін алды. Содан кейін ол Кенияға бабуиндардың табиғаттағы әлеуметтік мінез-құлқын зерттеу үшін барды. Уганда мен Танзания арасындағы соғыс көршілес елдерде басталғанда, Сапольский соғысты жақыннан көру үшін Угандаға баруға шешім қабылдады, кейін ол былай деді: "Мен жиырма бір жаста едім және шытырман оқиғаларға құмар едім. [ ] Мен жасөспірім еркек примат сияқты әрекет еттім". Африкадағы алғашқы бір жарым жылдық экспедициядан кейін ол 70-ші жылдардың соңынан 90-шы жылдардың басына дейін 25 жыл бойы әр жазда сол бабуиндар тобын бақылау үшін қайта оралды. Ол жыл сайын шамамен төрт ай бойы күніне 8-10 сағат осы приматтардың мінез-құлқын жазып отырды.

Қабылдау

Кітап көбінесе оң пікірлер алды. Боб Никсон Нью-Йорк Таймс газетіне жазған шолуында: «Сапольскийдің "Неге зебралар жара болмайды" және "Тестостеронның қиындықтары" атты бұрынғы еңбектері оны табиғат тарихының ең көрнекті жазушыларының бірі ретінде таныстырды. "Приматтардың естелігі" оның осы беделін бекітеді, сонымен қатар одан да көп нәрсе ұсынады. Енді бізді "Bildungsroman" романының ғылыми емес нұсқасымен, яғни жас ғалым-биологтың портретімен таныстырады» деді. Ол былай деп қосты: «Сапольскийде комедияға бейімділік бар, ол жылдам әрі сырлы әзілдер арқылы жеңіске жетеді. Мысалы, оның Обадия деп атаған бабуиннің баласын таныстыруын қарастырайық: "Бұл өте ерекше бала еді. Оның басы тар, ал шашы ұзын, жіптей, арт жағында созылған қанат тәрізді болды; ол шаршаған, XIX ғасырдың соңындағы веналық невротик сияқты көрінді". Ол кітаптағы оқиғалардың "көп түрлілігіне" де әсерленді. Kirkus Reviews кітапты «Жабайы және таңғажайып оқиға, оқырманды қатты күлдіретін немесе керемет ойларға толы, сондықтан ол біреудің қолын ұстап, "Эй, мұны тыңдауың керек!" деп талап ететіндей болады» деп сипаттады.

Жас зерттеушілер журналынан Анна Мурхаус: «Бұл кітапта сипатталған барлық приматтар өте жақсы бейнеленген, оқырман бірден Сапольский сияқты бабуиндарға ғашық болады» деп жазды. Сондай-ақ Сапольский тек бабуиндар туралы ғана емес, далалық зерттеулердің қараңғы жақтары туралы да жазды: «Барлық әзіл-қалжыңдардың астында кітапта далалық биологияның кейбір қиындықтарын және тіпті сол кездегі Шығыс Африкада кең таралған зорлық-зомбылық саясатын зерттейтін қараңғы ағым бар».