Жаңа Тәртіп Амиштер: Тарихы мен Ерекшеліктері

Кіріспе

1960 жылдары құрылған Амиштардың кіші тобы. Жаңа тәртіп Амиштер – 1960 жылдары түрлі себептермен Ескі тәртіп Амиштерден бөлініп шыққан Амиштардың кіші тобы. Бұл себептердің ішінде "таза" жастармен қарым-қатынас нормаларын қадағалауға ұмтылыс болды, яғни олар жастардың танысу кезінде төсекке бірге жату (жыныстық қатынассыз) практикасын қолдамайды. Сондай-ақ, темекі мен алкогольге де тыйым салынған. Олар шіркеуге евангелистік элементтерді, соның ішінде жексенбілік мектептер мен миссионерлік жұмыстарды енгізуді де қалады. Кейбір ғалымдар бұл топты, атымен қарамастан, Ескі тәртіп Амиштердің кіші тобы деп санайды.

Тарих

Жаңа тәртіп амиштер негізінен екі аймақта пайда болды: Пенсильвания штатының Ланкастер округі және Огайо штатының Холмс/Уэйн округі. Уолдреп жаңа тәртіп амиш адамын келтіреді:

Уолдрептің пікірінше, бұл «әдемі қарапайым түсіндірме» сияқты көрінсе де, ол «соңғы талдауда сипаттама дәл болып көрінеді» дейді. 1966 жылы Пенсильвания штатының Ланкастер округіндегі Ескі тәртіп амиштер қауымынан шамамен жүз отбасы заманауи техниканы қолдану мәселесіне байланысты бөлініп кетті. Ланкастер амиштер қауымының басшылығы аталған техниканы пайдалануға тыйым салды, бірақ көптеген округтерде амиштер технологияға бейімделген. Осы себепті, басшылық бұл шешімді орындау қиындықтарына тап болды. 1964 жылы епископтар технология жөніндегі үлкен топтың стандарттарын сақтамағандары үшін төрт округті қауымдық дұғадан шеттетуге (коммуниядан айыруға) шешім қабылдады. 1966 жылдың 6 ақпанына дейін, қауымнан шеттету қаупімен жүзден астам амиш отбасы Кристиан Ф. Фликтің үйінде бас қосты. Олар жекеленген құлшылық өткізіп, Онтарио провинциясының Ньютон қаласындағы либералды амиш шіркеуінен қауымдық дұғаға қатысты. 1966 жылдың сәуір айында Фликт тобына 65 отбасы қосылды. 1967 жылдың күзіне қарай Ланкастер округінде үш округ қауымнан шеттетілді. Жүзге жуық отбасы үш округке бөлінді: біреуі Хони-Брукте, екеуі Гапта. Шамамен осы уақытта Огайода да жеке қозғалыс пайда болды. 1960 жылдардың басында Тройер аңғарындағы жанжал Огайодағы Жаңа тәртіп амиштер қозғалысын бастады. Ол кезде тек дін қызметкерлері мен ересек амиштер ғана бір-бірін сүйісіп амандаса алатын. Бұл жас мүшелерді ренжітті, олар да «қасиетті сүйіс» амандасуын қалады. Діни кеңес комитеті келісімге келе алмады. 1966 жылы Тройер аңғарының епископы Леви Р. Тройерден жас бауырларын сүйісіп амандасудан бас тартуын сұрады. Ол бас тартты және қауымдық дұғадан шеттетілді. Ланкастер тобы сияқты, Тройерлер де шіркеуден және үйден тыс жерде, оларға қолайлы шіркеу іздеді. 1969–1971 жылдары Холмс округінің шамамен он округі епископ Рой Л. Шлабах басшылығымен Тройерлерге қосылды. Холмс округінің Жаңа тәртіптері «амиштердің жолын сақтауға, амиш болып қалуға, бірақ рухани жағдаруды арттыруға және күмәнді әдеттерді, мысалы, бірге ұйықтау, темекі және т.б. жоюға» ұмтылды.

Even though in Waldrep's opinion this seems "like a simplistic reading", he states that "in the final analysis the characterization appears accurate". In 1966, around one hundred families split with the Old Order Amish in Lancaster County, Pennsylvania, over differences related to the use of modern machinery. The collective Lancaster Amish ministry forbade the use of said machinery, but in many districts, the Amish had adapted to the technology. Because of this, the ministry had a difficult time enforcing this ruling. In 1964, the bishops banned four districts from communion for not implementing the larger group’s standards on technology. By February 6, 1966, thirty Amish families, under threat of excommunication, met at the home of Christian F. Flick. There, they organized a separate service where they received communion from a liberal Amish church in Newton, Ontario. In April 1966, sixty five families had come to associate with Flick’s group. There were three defector districts in Lancaster County by fall of 1967. About one hundred families were split into three districts, one at Honey Brook and two at Gap. A separate movement developed in Ohio at around the same time. In the early 1960s, a conflict in the Troyer Valley district began the movement of the New Order Amish in Ohio. At the time, only ministers and older Amish members were allowed to greet each other with a kiss. This upset the younger church members, as they wished to practice the “holy kiss” also. A ministerial committee was unable to reach a resolution. In 1966, the Troyer Valley’s bishop requested that minister Levi R. Troyer stop using the kiss to greet the younger brethren. He refused and was sent back from communion. Much like the Lancaster group, the Troyers then went outside of their church and home to find a more suitable church. From 1969–1971, about a dozen Holmes County districts joined the Troyers, headed by Bishop Roy L. Schlabach, for similar reasons. Holmes County New Orders stood for "a strong desire to keep the Amish way; to remain Amish, but to promote more spiritual awareness and eliminate questionable practices, such as bundling, tobacco, etc."

Өмір сүру салты

Ескі тәртіп топтары сияқты, Жаңа тәртіп амиштер ат пен арба қолданады, қарапайым киім киеді, Пенсильвания неміс тілінде сөйлейді және үйде құдайға сыйынды. Басқа амиштер сияқты, технологиялық шектеулерге интернет, теледидар және радиоға тыйым салу кіреді. Барлық Жаңа тәртіп амиш аудандары әлі де дәстүрлі амиш киімін сақтайды, бірақ ерлер арасында жиегі тар шапан мен қырқылған сақалға бейімділік байқалады. Жаңа тәртіп әйелдері көбінесе айналасында жарқын түстерді таңдайды. Пенсильвания неміс тілі көбінесе сақталған, бірақ ағылшын тіліне көшуге бейімділік бар. Жаңа тәртіп амиштер төменгі тәртіп топтарына қарағанда аулақ сақтауда көбірек кешірімді болуы мүмкін және суретке түсіруге көбірек рұқсат беруі мүмкін. Олар жарқын түсті маталарды енгізумен де белгілі болды. Жаңа тәртіп амиштер алкоголь мен темекі қолдануға тыйым салады (кейбір Ескі тәртіп топтарында кездеседі), бұл бастапқы бөлінудің маңызды факторы болды. Ескі тәртіптен айырмашылығы, Жаңа тәртіп темекі мен алкогольді белсенді түрде басуға тырысады және төсекпен бірге болуға (бундельдеуге) рұқсат бермейді, бұл бастапқы бөлінудің маңызды факторы болған. Олар ақырында сүт сауу машиналарын, шөп жинау машиналарын, пропан газын және пневматикалық шиналарды пайдалануға рұқсат берді. Ланкастер округының Жаңа тәртіп амиштер ерекше болды, себебі олар ақырында электр энергиясын пайдалануға рұқсат берді, бұл екі Жаңа тәртіп амиш тобына – электрлі және электрсіз – бөлінуге әкелді. Холмс округының Жаңа тәртіптері ер адамдарға сақалдарын қырқуға, сондай-ақ құлақтарының үстіндегі шаштарын қысқа қылуға рұқсат берді. Кейбір Жаңа тәртіп амиштер үйде телефон желілерін пайдалануға рұқсат береді. Жаңа тәртіптегі құдайға сыйындыру үлгілері Ескі тәртіптегідей. Жаңа тәртіп Тобе прогрессивті және консервативті қасиеттердің ерекше үйлесімін ұсынады. Олар технология жағынан прогрессивті, бірақ рухани және киім-кешек жағынан консервативті. Басқа Жаңа тәртіп амиш топтарынан айырмашылығы, олардың жас адамдарын сақтап қалу деңгейі салыстырмалы түрде жоғары, бұл Ескі тәртіп амиштердің сақтап қалу деңгейімен салыстыруға болады.

Мүшелер мен қауымдар

2000 жылы барлық Жаңа тәртіп амиш топтарын есепке алғанда, 70 қауымда 3961 шомылдырылған мүше болды, ал жалпы халық саны шамамен 8912 адамды құрады. 2008/9 жылы 58 Жаңа тәртіп амиш қауымында шамамен 3500 шомылдырылған мүше болды, сонымен қатар Жаңа тәртіп амиш қауымдастығында 7 қауымда 400 шомылдырылған мүше болды. 2011 жылы 35 электр қуаты жоқ Жаңа тәртіп аудандары және 17 электр қуаты бар аудандар болды, ал Тобе Жаңа тәртібінде 5, ал Жаңа тәртіп қауымдастығында 4 шіркеу ауданы болды. Статистика көрсеткендей, Жаңа тәртіп амиштер өз дінін сақтап қалған балаларының үлесі төмендеу болады, топтың мәліметінше шамамен 50-65 пайызды құрайды, ал Ескі тәртіп амиштерде 80-95 пайызды құрайды. Бірақ New Order Tobe Amish тобында діннен бас тарту көрсеткіші тек 19,6 пайызды құрайды, бұл ерекшелік. Жаңа тәртіп амиш қауымдастықтары Огайо, Пенсильвания, Индиана, Висконсин, Мичиган, Миссури, Нью-Йорк, Кентукки, Айова, Иллинойс, Миннесота және тағы да он шақты штаттарда кездеседі. Олардың ең ірі халқы Огайо штатының Холмс округінде шоғырланған.