Кіріспе

8 ғасырдағы англосаксондық Кентерберий архиепискобы, әулие және жазушы Татвин (шамамен 670 – шамамен 734 жылдың 30 шілдесі) – 731 жылдан 734 жылға дейін Кентерберийдің он бірінші архиепискобы болды. Архиепископ болуға дейін ол бенедиктиндік монастырдың монахы және әбісі болған. Діни қызметімен қатар, Татвин жазушы болды және ол құрастырған жұмбақтар бүгінге дейін сақталған. Оның тағы бір еңбегі – латын тілінің грамматикасы, ол осы тілді жетік білетін студенттерге арналған еді. Кейіннен ол әулие деп есептелді.

Өмірбаян

Тэтвин тумысынан мерсиялық болған. Кейін ол сол монастырьдің аббаты болды. Король Этельбальдтың ықпалымен 731 жылы Кентербери архиепискобы болып тағайындалып, 731 жылдың 10 маусымында киеленді. Тэтвин 730 және 740 жылдары Кентербериге тағайындалған мерсиялықтардың қатарында болды. 733 жылы Линдсей және Селси епископтарын киелендіргеннен басқа, Тэтвиннің архиепископтық қызметі ерекше оқиғаларсыз өткен сияқты.

Жазбалар

Беданың Татвин туралы пікірлерінде ол "vir religione et Prudentia insignis, sacris quoque literis nobiliter instructus" (діншілдігімен, сақтығымен және білімімен ерекшеленетін адам) деп сипатталады. Осы қасиеттері оның сақталған жұмбақтарының екі қолжазбасында және "Ars Gramattica Tatuini" еңбегінің төрт нұсқасында көрініс тапқан.

Арс Грамматика Татуини

"Арс" – Англиядағы VIII ғасырға жататын екі ғана сақталған латын грамматикасының бірі. Ол классикалық ғалымдардың еңбектерінен алынған мысалдар арқылы сөйлеудің сегіз бөлігін түсіндіреді, бірақ тікелей емес, басқа грамматикалық жұмыстар арқылы. Сондай-ақ, Забурлардан алынған мысалдар да кездеседі. Бұл еңбек Татвин архиепископ болардан бұрын аяқталды және Англияда ғана емес, Еуропаның басқа да аймақтарында қолданылды.

Табысқыштар

Тэтвин ерте ортағасырлық Англияда жұмбақ жазу мәдениетін дамытуға шабыттанғаны анық, өйткені ол Батыс Саксонияның ғалымы Альдхельмнің (709 ж. қайтыс болған) "Epistola ad Acircium" атты еңбегін оқыған, онда латын грамматикасы мен өлең өлшемдерінің зерттеуі жүз гексаметрлік жұмбақпен біріктірілген. Фредерик Тэппер Альдхельмнің ықпалы аз деп есептеді, бірақ кейінгі ғалымдар Тэтвиннің жұмбақтары Альдхельмдікіне зор қарыз екенін айтты. Тэтвиннің жұмбақтары философия мен қайырымдылық, бес сезім және әліпби, кітап және қалам сияқты алуан түрлі тақырыптарды қамтиды, бірақ Мерседес Сальвадор Беллоның сөзіне сәйкес, бұл жұмбақтар мұқият құрылымдалған реттілікпен орналастырылған: 1–3 және 21–26 теологияға (мысалы, 2, сенім, үміт және қайырымдылық), 4–14 шіркеу өмірімен байланысты заттарға (мысалы, 7, қоңырау), 15–20 ғажайыптар мен құбылыстарға (мысалы, 16, екі жағдайлы сөздер), 27–39 құралдар мен олармен байланысты табиғи құбылыстарға (мысалы, 28, есен және 33, от) арналған, соңында күн сәулелері туралы жұмбақ бар. Екі қолжазбада да олар Евсевийдің жұмбақтарымен бірге жазылған: Евсевийдің (кім екені белгісіз) жинақты жүзге жеткізу үшін Тэтвиннің қырық жұмбағына алпыс жұмбақ қосып, толықтырғаны анық көрінеді. Тэтвин философияның заңдылығын христиандық Батыстағы ғалымдар арасында мойындаудың артуын білдіретін бір жұмбақта белгі береді: "De philosophia: est felix mea qui poterit cognoscere iura" (Философия туралы: менің заңдарымды білетін адам бақытты). Жұмбақтар акростих түрінде құрастырылған.

Басылымдар мен аудармалар

"Aenigmata Tatvini", басылған: Fr. Glorie, аударған: Erika von Erhardt Seebold, Tatuini omnia opera жинағында, Variae collectiones aenigmatum merovingicae aetatis, Anonymus de dubiis nominibus, Corpus christianorum: латын тіліндегі серия, 133 133a, 2 томдық (Турнхольт: Brepols, 1968), I 165–208.