Шанцю қаласы – Қытайдың Хэнань провинциясындағы ірі қала. Халқы 7,8 млн-нан астам, тарихы 3 мың жылдан асып тоғады. Шаң династиясының маңызды орталығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шанцю (Шанкиу) – Қытайдың орталық бөлігіндегі Хэнань провинциясының шығысындағы қала. Солтүстік-батысында Кайфэн, оңтүстік-батысында Чжоукоу, солтүстік-шығысында Шаньдун және оңтүстік-шығысында Аньхой провинцияларымен шекаралас. 2020 жылғы Қытай халық санағы бойынша халқы 7 816 831 адамды құрайды, олардың 2 831 814-і Ляньюань және Суйян қалалық аудандарынан және қазір біріккен Ючэн ауданынан тұратын қалалық аймақта (немесе метрополитен аймағында) тұрады. Шанцю және оның төңірегі Шан әулетінің (шамамен б.з.д. 1600 – шамамен б.з.д. 1046) маңызды орталығы болды, ал қаланың өзі үш мың жылдан астам бұрын құрылған. Шанцю соңғы жылдары едәуір өсті. Ол бірнеше маңызды теміржолдың тоғысқан жерінде орналасқан, сондықтан маңызды аймақтық көліктік хаб болып табылады.
Shangqiu , alternately romanized as Shangkiu, is a city in eastern Henan province, Central China. It borders Kaifeng to the northwest, Zhoukou to the southwest, and the provinces of Shandong and Anhui to the northeast and southeast respectively. Its population was 7,816,831 inhabitants as of the 2020 Chinese census whom 2,831,814 lived in the built up (or metro) area made up of two urban districts (Liangyuan and Suiyang) and Yucheng county now being conurbated. Shangqiu and surrounding area was an important base for the Shang dynasty (c. 1600 – c. 1046 BC), and the city itself was established more than three millennia ago. Shangqiu has grown significantly in recent years. It is located at an important location at the junction of several major railways, making it a major regional transportation hub.
Тарих
Шанчжу тарихы ("Шан төбелері") Қытай тарихының бастауымен тығыз байланысты. Бұл дәстүр Үш Ұлы және Бес Император кезеңдеріне (б.з.д. 25 ғасыр) дейін жетеді, сол кезде аңыз бойынша Император Шэннун, Чжуаньсю және Ку қазіргі Шанчжу аймағында өмір сүрген деседі. Император Кудың ұлы Ци (lang=zh), Ұлы Юға су тасқынын бақылауға көмектескен, Шан аймағына иелік алды және ежелгі Шанның атасы болды. Шанчжу сонымен қатар Ся императоры Сян қорғаған астаналардың бірі болған, оның билігі кезінде бүліктер болған. Цидің (契) он үшінші ұрпақ немересі Тан, бұрынғы Ся әулетін құлатып, Шан әулетін құрды, оның алғашқы астанасы Нанбо (南亳, қазіргі Шанчжудың оңтүстігінде) болды. Б.з.д. 11 ғасырда Шан әулеті Чжоу әулетімен ауыстырылды. Шан әулетінің патшалық ұрпақтары Шанчжу аймағына иелік алды, ол кейіннен Сун мемлекетіне айналды. Сунның астанасы Суйян деп аталды, қазіргі Нангуан (南关) Шанчжу қаласының оңтүстігінде орналасқан. Сун Көктем және Күз дәуірінде қуатты держава болды, бірақ Соғысқан мемлекеттер дәуірінде әлсіреп, 286 жылы Ци және Вэйге бағынды. Хан әулеті кезінде Суйян Лян патшалығының астанасы болды. Лян патшасы Сяо (б.з.д. 169 – б.з.д. 144) Жеті мемлекет көтерілісінде Хан императоры Цзинге адал болды, оның барысында Суйянды сәтсіз қоршау көтерілісшілер армиясының күйреуіне әкелді. Патша сонымен қатар өнер мен әдебиеттің белгілі меценаты болды және Лян астанасында Чжуан Цзи және Сима Сянру сияқты танымал Хан ақындарын қабылдады. Цао Вэй әулетінен бастап ерте Суй әулетіне дейін Суйян Лян округінің (梁郡) орталығы болды. 596 жылы Сун префектурасының (Сунчжоу) орталығына айналды. Тан әулетінің Ан Лушан көтерілісі кезінде 757 жылы Суйянды он ай қоршау Танның пайдасына соғыстың бағытын өзгертті. Императорлық таққа отырғанға дейін Чжао Куанъин, Сун императоры Тайцзу ретінде Сунчжоу орталығындағы Гиджунь (歸德軍) аймағының jiedushi (әскери губернаторы) болды. Сондықтан ол 960 жылы құрған жаңа әулетінің атын "Сун" деп атады. Қала Солтүстік Сун әулетінің оңтүстік астанасы болды, атауы Нанцзин болды. Шанчжу Сун әулеті үкіметінің солтүстіктен шегіну кезінде, Цзинь-Сун соғыстарында журчендер Қытайдың көп бөлігін басып алғанда, ауысып отыратын астаналардың бірі болды. Сун сарайы 1127 жылғы Цзинкан оқиғасында журчендер басып алғаннан кейін бастапқы астанасы Кайфэннен оңтүстікке қарай қалаға қайта шегінді. Ол кезде Kweiteh, Kwei teh немесе Kuei te деп аталды және католик діншілігі мен англикандық миссиясы болды, соңғысы Сент-Полс ауруханасын басқарды. 1927 жылы қытайлық әскербасылар арасындағы шайқастар кезінде ол жиі қолдан-қолға өтті. Gui'de әуе базасы қазір Шанчжу әуежайы деп аталады.
The history of Shangqiu ("Hills of Shang") is closely related to the very beginning of Chinese history. The tradition dates back to the Three August Ones and Five Emperors periods (c. 25th century BC), when the legendary Emperors Shennong, Zhuanxu and Ku were said to be living in the present Shangqiu area. The son of Emperor Ku, Qi (lang=zh), who helped Yu the Great to control floods, was enfeoffed the area of Shang, who also became the ancestor of the ancient Shang. Shangqiu was also reportedly one of the capitals defended by the Xia emperor Xiang, troubled by rebellions in his reign. The thirteenth generation grandson of Qi (契), Tang overthrew the ruling Xia dynasty and founded the Shang dynasty, with its first capital at Nanbo (南亳, currently south of Shangqiu). Around the 11th century BC, the Shang dynasty was replaced by the Zhou dynasty. The royal descendants of the Shang dynasty were enfeoffed the area of Shangqiu, which later became the state of Song. The Song capital, known as Suiyang, was located at present day Nanguan (南关) in the south of Shangqiu's urban area. The Song was a major power during the Spring and Autumn era, but declined during the Warring States era and eventually fell to the Qi and Wei in 286 BC. In the Han dynasty, Suiyang served as the capital of the Liang Kingdom. King Xiao of Liang (r. 169 BC – 144 BC) stayed loyal to the Emperor Jing of Han in the Rebellion of the Seven States, during which a failed siege of Suiyang caused the collapse of the main rebel army. The king was also a famous patron of arts and literature who hosted some of the best known Han poets, such as Zhuang Ji and Sima Xiangru, in the Liang capital. From the Cao Wei dynasty to the early Sui dynasty, Suiyang was the seat of Liang Commandery (梁郡). It became the seat of Song Prefecture (Songzhou) in 596 AD. During the An Lushan rebellion in the Tang dynasty, a ten month long siege of Suiyang in 757 turned the tide of the war to the Tang's favor. Before he ascended to the imperial throne as the Emperor Taizu of Song, Zhao Kuangyin was the jiedushi (military governor) of Guidejun (歸德軍), a region centered in Songzhou. Thus, he chose "Song" as the name of the new dynasty he founded in 960. The city was the southern capital of the Northern Song dynasty under the name Nanjing. Shangqiu was the first in a series of temporary capitals that the Song Dynasty government moved to during their retreat from the north, when most of northern China had been conquered by the Jurchens in the Jin–Song wars. The Song court had retreated south to the city from their original capital in Kaifeng, after it was captured by the Jurchens in the Jingkang Incident of 1127. It was known at the time as Kweiteh, Kwei teh, or Kuei te and had both a Catholic diocese and an Anglican mission, the later of which ran St Paul's Hospital. It changed hands frequently during the fighting among the Chinese warlords in 1927. Gui'de Airbase is now known as Shangqiu Airport.
География және климат
Шанчжу – Хэнань провинциясының ең шығыс префектурасы. Оның әкімшілік аймағы 114°49’ E-ден 116°39’ E-ге дейінгі бойлықта және 33°43’ N-ден 34°52’ N-ге дейінгі ендікте орналасқан. Қала Солтүстік Қытай жазықтығында жатыр және көбінесе жазық, биіктігі әртүрлі, бірақ префектураның солтүстік-батыс бөлігі оңтүстік-шығыс бөлігінен биік. Шанчжуде муссондық әсерге ие ылғалды субтропиктік климат (Кёппен Cwa) басым, төрт анық маусым бар. Қыстары салқын және көбінесе құрғақ, ал жаздары ыстық және ылғалды; көктем жылы болып, аз жауын-шашын жауады, ал күзгі ауа райы сергінек және құрғақ. Айлық 24 сағаттық орташа температура қаңтарда нөлге жуық, ал шілдеде жоғарылайды, жылдық орташа температура шамамен екі градусқа жуық. Жылдық жауын-шашынның үштен екі бөлігі маусым мен қыркүйек айларына тиесілі. Орташа температура қыста 10°C-тан төмен, жазда 22°C, ал көктем мен күзде 10-22°C аралығында болады. Шанчжу қаласында ұзақ қыс, одан кейін жаз, сондай-ақ көктем мен күз айлары айтарлықтай қысқа. Шанчжу қаласының қалалық айманындағы орташа жылдық жауын-шашын 711,9 мм, ал оған сәйкес жауын-шашынның жалпы көлемі 59,13 миллион текше метрді құрайды. Орташа жылдық су ағынының тереңдігі 76,8 мм, ал жалпы су ағыны 6,405 миллион текше метрді құрайды.
Shangqiu is the easternmost prefecture of Henan province. Its administrative area ranges in longitude from 114 °49 E to 116° 39 E and in latitude from 33° 43 N to 34° 52 N, covering The city lies on the North China Plain and is mostly flat, with elevations ranging from , though the northwest part of the prefecture is more elevated than the southeast. Shangqiu has a monsoon influenced humid subtropical climate (Köppen Cwa), with four distinct seasons. Winters are cool and mostly dry while summers are hot and humid; spring is warm and sees some, but not much rainfall, while autumn weather is crisp and drier. The monthly 24 hour average temperature ranges from around the freezing mark in January to in July, while the annual mean is Close to two thirds of the annual precipitation occurs from June to September. The average temperature is below 10 °C for winter, 22 °C for summer, and between 10 22 °C for spring and autumn. Shangqiu City has a long winter, followed by summer, and a significantly shorter spring and autumn. The average annual precipitation in the urban area of Shangqiu City has been 711.9 mm, and the corresponding total precipitation is 59.13 million cubic meters. The average annual runoff depth is 76.8 mm and the total runoff is 6.405 million cubic meters.
Үкімет
Шанчжу қаласының әкімдігі жергілікті саясатты әзірлеуге және іске асыруға жауапты. Шанчжу экономикасының маңызды бөлігі әлі де ауыл шаруашылығы болып табылатындықтан, көптеген жұмыстар шаруалармен және ауылдық жерді дамытумен байланысты. Сондай-ақ, үкімет жергілікті дамуды жеделдету үшін шетелдік инвестицияларды тартуға күшін арттыруда. Қазіргі әкімі – Тао Миньлунь.
The government of Shangqiu is responsible for the making and implementing of local policies. Since agriculture is still a major part of the economy of Shangqiu, many of the work is related to farmers and the development of the rural area. It is also observed that the government is exerting more and more efforts to attract foreign investment to spur local development. The current mayor is Tao Minglun.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша, Шанцю қаласының халқы 7 362 472 адамды құрайды. Бұл 2000 жылғы көрсеткіштен 390 528 тұрғынға кем (он жыл ішінде халық саны 5,04% төмендеді).
According to the 2010 Census, Shangqiu has a population of 7,362,472. That is 390,528 inhabitants less than in 2000 (the population shrank 5.04% in ten years).
Дін
Шанчжу дәстүрлі түрде Хуошен (火神 "От құдайы") деп аталатын жергілікті қытайлық діни культтің орталығы болып келген. От құдайына арналған ежелгі, кішкентай ғибадатхана 2010 жылдары кеңейтіліп, Қытайдағы осы құдайға арналған ең ірі ғибадатхана кешені болуы мүмкін. Бұдан өзге, Шанчжу Багуадоның ең маңызды бағыты – Лигуаизмнің (Ли символының таратылуы) бас кеңсесіне дәстүрлі түрде таяу болған.
Shangqiu is traditionally a centre of the indigenous Chinese religious cult of Huoshen (火神 "Fire God"). An ancient small Temple of the Fire God has been expanded throughout the 2010s to become possibly the biggest temple complex dedicated to the god in China. Moreover, Shangqiu traditionally hosted the headquarters of Liguaism (Li Symbol transmission), the most important denomination of Baguadao.
Экономика
2019 жылы Шанчжудің ЖІӨ 291,12 миллиард юаньға жетті, бұл 2018 жылмен салыстырғанда 7,4%-ға артты. 2019 жылы үшінші сектордың құрылымындағы үлес 14,7:41,0:44,3 құрады. 2019 жылы қаланың жалпы мемлекеттік бюджеттік кірісі 17,171 миллиард юаньды құрады, бұл 2018 жылмен салыстырғанда 11,7%-ға артты.
In 2019, Shangqiu's GDP reached 291.12 billion yuan, an increase of 7.4% over 2018. In 2019, the proportion of the tertiary industry structure was 14.7:41.0:44.3. In 2019, the city's general public budget revenue was 17.171 billion yuan, an increase of 11.7% over 2018.
Ауыл шаруашылығы
Солтүстік Қытай жазығында орналасқан Шанчжу дәстүрлі ауыл шаруашылығы аймағының бір бөлігі болып табылады. Құнарлы топырақ және қолайлы суару мүмкіндіктері егін және басқа да өсімдіктерді өндіруге зор көмек көрсетеді. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 719 864 гектар жерге егіс еккен. Ең маңызды ауыл шаруашылығы өнімдері: бидай, жүгері, мақта, кунжут, көкөністер, жемістер, темекі және мал. 2002 жылы 4,5 миллион тоннаға жуық егін, 200 мың тонна мақта, 1,1 миллион тонна жеміс және 550 мың тонна мал өндірілді.
Situated on the North China Plain, Shangqiu is part of a traditionally agricultural region. The fertile soil and convenient irrigation facilities greatly help the production of crops and other plants. As of 2005, there are about 719,864 hectare planted. The most important agricultural products are wheat, maize, cotton, sesame, vegetables, fruit, tobacco, and livestock. In 2002, it produced about 4.5 million tons of crops, 200 thousand tons of cotton, 1.1 million tons of fruits, and 550 thousand tons of livestock.
Өнеркәсіп
Ауыл шаруашылығымен салыстырғанда, Шанчжу қаласының индустриясы салыстырмалы түрде кем дамыған. Дегенмен, 1990 жылдардан бері ол қарқынды өсімді басынан өткерді. Азық-түлік өндіру және қаптау компаниясы – Kedi тобы, елдегі мұздатылған көкөністердің ең ірі экспорттаушысы болып табылады. Шанчжудағы көмірдің мол қоры (Йонгченг Сяи көмір кенішінің жалпы қоры 10 миллиард тоннаға бағаланады) электр энергиясын өндіру және алюминий электролизі сияқты энергетика саласын дамытуға да мүмкіндік береді.
Compared with the agriculture, the industry of Shangqiu is relatively less developed. However, since the 1990s, it has experienced rapid growth. The food producing and packing company, Kedi group, has already been the number one exporter of frozen vegetables in the country. The large reserves of coal in Shangqiu (the Yongcheng Xiayi coal mine is estimated to have a total reserves of 10 billion tons) also boosts up the energy industry, such as electricity generation and aluminium electrolysis.
Көлік
1916 жылы шығыстан батысқа қарай жүретін Лонгхай темір жолы аяқталғаннан бері Шанчжиу жергілікті көлік орталығы болып келді. Бұл мәртебе 1996 жылы Шанчжиуда Лонгхай темір жолымен қиылысатын Бейжің-Коулун (Гонконг) темір жолының салынуынан кейін одан да артты. Бүгінде Лонгхай темір жолы Лианьюньган теңіз портынан Нидерландының Роттердам қаласына дейін созылатын, ірі "Еуропа-Азия континенттік құрлық көпірінің" қытай бөлігіне айналды. Осылайша Шанчжиу "алтын торап" қаласы аталымын алды. Екінші жағынан, автомобиль көлігі де қолайлы және жақсарып келеді. Шығыс-батыс бағытындағы Лианьюньган-Хоргас (Сіньцзян) 310 мемлекеттік трассасы және солтүстік-оңтүстік бағытындағы Пекин-Чжухай 105 мемлекеттік трассасы да Шанчжиу қаласынан өтеді. Тас жолдар да қарқынды дамып жатыр. Лианьюньган-Хоргас тас жолының Шанчжиу-Кайфэн бөлігі қолданысқа енгізілді. Жаңа тас жолдар салу жоспарлары да қарастырылып жатыр. Шанчжиу-Ханчжоу жоғары жылдамдықты темір жолы 2020 жылдың маусым айында пайдалануға берілді.
Since the completion of east west running Longhai railway in 1916, Shangqiu has been a local transportation center. This standing is greatly enhanced following the construction of the Beijing Kowloon (Hong Kong) railway in 1996, which crosses with Longhai railway at Shangqiu. Nowadays, Longhai railway has become the Chinese segment of the larger "European Asia continental landbridge," which runs from the sea port city Lianyungang to Rotterdam, the Netherlands. Shangqiu thus obtains the name of the city of the "golden cross". On the other hand, the road transport is also convenient and getting even better. The east west direction Lianyungang Khorghas (Xinjiang) national route 310 and north south Beijing Zhuhai national routh 105 also cross at Shangqiu. Highway traffic is fast developing too. The Shangqiu Kaifeng segment of the Lianyungang Khorghas highway is already in use. Future planning for highway construction is also underway. Shangqiu–Hangzhou high speed railway began operation in June 2020.
Қоғам және мәдениет
Солтүстік Қытай жазығының төрінде орналасқан Шанчжу терең мәдени дәстүрге ие. Қытайдағы алғашқы жұлдызды обсерватория – Эбо Тай Шанчжуда салынған. Сун әулетінің солтүстігіндегі ең ірі төрт ресми білім беру орталығының бірі – Йиньтиан Шуюань Шанчжудың Суйян ауданында орналасқан. 1511 жылы Мин әулеті тұсында салынған Суйянның ескі қаласы Қытайдағы ең жақсы сақталған дәстүрлі қалалардың бірі және 1986 жылы орталық үкімет тарапынан Қытайдың танымал тарихи қалаларының тізіміне енгізілді. Бай мәдениет көптеген белгілі мәдени тұлғаларды өсірді. Қытай жазуын ойлап тапқан делінген аңыз кейіпкері Чанцзие Шанчжуда ерте заманда өмір сүрген. Қытайдың ұлы ежелгі философы Чжуанцзи б.з.д. 4 ғасыр шамасында осы жерде дүниеге келген. Чжуанцзимен бір дәуірде өмір сүрген тағы бір ұлы философ Мози де Шанчжу тумасы болған.
Lying in the heart of the North China Plain, Shangqiu benefits from a deep cultural tradition. The first star observatory in China, Ebo Tai, was established in Shangqiu. Yingtian Shuyuan, one of the largest four official education agencies in north Song Dynasty, is located in the Suiyang district of Shangqiu. The Suiyang old city, which was built in 1511 during the Ming Dynasty, is one of the best preserved traditional cities in China, and was enlisted as one of the famous historical cities in China by the central government in 1986. The rich culture also raised many famous cultural figures. Cangjie, the legendary inventor of Chinese characters, was living in Shangqiu in the far ancient periods. Zhuangzi, the great ancient philosopher of China, was born here around the 4th century BC. Another great philosopher, Mozi, living in the same period as Zhuangzi, was also a Shangqiu native.
Әр түрлі
Шанчжу – Рим-католик шіркеуінің епархиясы. Хуа Муланның туған жері – Дажоучжуан ауылы, Шанчжу қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ауылда Муланға арналған ғибадатхана бар, ал көптеген жақын маңдағы кәсіпорындар оның есімін жергілікті тауар белгісі ретінде пайдаланады. Тарих бойынша, саудагерлердің (xiè) алғашқы аталары суды бақылай білген, сауданы нығайта білген, содан кейін қоныс аударған. Кейінгі ұрпақтар саудагерлердің орны "Шанчжу" деп аталған деседі.
Shangqiu is also a Roman Catholic diocese. Dazhouzhuang village, the hometown of the heroine Hua Mulan, lies about southeast of Shangqiu city. The village contains a temple dedicated to Mulan, and many nearby businesses use her name as a local trademark. According to the history, the ancestral ancestor of the merchants (xiè) was able to control the water, seal the business, and then migrate. Later generations said that the ruins of the merchants had lived in the "Shangqiu".