Кіріспе
Ұлыбритания үкіметінің жәрдемақыларын заңсыз иелену – Ұлыбританиядағы әлеуметтік мемлекет жеке тұлғаларға төлейтін мемлекеттік жәрдемақылар жүйесінде кездесетін әлеуметтік жәрдемақы алаяқтығының бір түрі.
Benefit fraud is a form of welfare fraud as found within the system of government benefits paid to individuals by the welfare state in the United Kingdom.
Жеңілдіктер бойынша алаяқтық анықтамасы
Еңбек және зейнетақы министрлігі (DWP) жәрдемақы алаяқтығын – біреудің құқықсыз мемлекеттік жәрдемақы алуы немесе жеке жағдайының өзгеруі туралы уәкілді органдарға хабарламау әрекеті деп анықтайды. DWP мәлімдемесіне сәйкес, 2019–2020 жылдары алаяқтық жәрдемақыға жасалған талаптар шамамен 900 миллион фунт стерлингке бағаланған. Жәрдемақы алаяқтығының ең көп таралған түрі – жұмыс істеп жатқан адамның жұмыссыздық жәрдемақысын алуы. Тағы бір кең таралған алаяқтық түрі – жәрдемақы алушының жалғыз өмір сүретінін айтуы, бірақ оны жұбайы немесе серіктесі қаржылық тұрғыдан қолдауы. Мемлекетке "жағдайдың өзгеруі" туралы хабарламау, мысалы, талапкердің енді серіктесімен бірге тұрғаны, үйін ауыстырғаны немесе туысының қайтысынан мұра алғаны да алаяқтыққа жатады. 2002 жылы DWP "Жәрдемақы ұрлаушыларын анықтау" атты жарнамалық кампанияны іске қосты, оның мақсаты жәрдемақы алаяқтығы қылмыстық жазаға тартылатынын хабарлау болды. Соңғы кампанияда "Олар ешқашан ұсталмайды деп ойлаған" деген бас ұранды пайдалана отырып, алаяқтыққа ұсталу мүмкіндігі және оның салдары туралы мәлімдемелер жасалды.
Соңғы деректер
2019-20 жылдарға арналған үкіметтік жәрдемақылар бойынша алаяқтық көрсеткіші Жұмыс және зейнетақы департаменті басқаратын жәрдемақылар үшін 2,3 миллиард фунт стерлинг (1,2%) құрады. Салықтық жеңілдіктер жүйесі, оны HMRC басқарады, 2015-16 жылдарға қатысты қателіктер мен алаяқтықтың (артық төлемдерді ескере отырып) жалпы сомасы 1,35 миллиард фунт стерлинг немесе бекітілген салықтық жеңілдіктердің 4,8% болды. HMRC "ұйымдастырылған алаяқтыққа қатысты көптеген шағымдар тез арада тоқтатылады және төлемдер жойылады" деп мәлімдейді.
Әлеуметтік жәрдемақыларды алаяқтықпен байланысты қоғамдық пікір
Дэвид Кэмерон үкіметінің 2010 жылы жариялаған "Ұлт жағдайы" есебінде 2009-2010 жылдары Ұлыбританиядағы әлеуметтік төлемдердегі алаяқтықтың жалпы сомасы шамамен 1 миллиард фунт стерлинг деп бағаланды. Еңбек және зейнетақы министрлігінің мәліметтеріне сәйкес, 2012-2013 жылдары алаяқтық салдарынан салық төлеушілер 1,2 миллиард фунт стерлингтен айырылды, бұл өткен жылға қарағанда 9 пайызға көп. 2012 жылы Кәсіподақтар конгресі жүргізген сауалнама көрсеткендей, британдықтардың көпшілігі әлеуметтік төлемдерде алаяқтықтың деңгейі жоғары деп санайды. Орташа есеп бойынша, адамдар британдық әлеуметтік бюджеттің 27 пайызы алаяқтық жолмен алынады деп ойлады. Дегенмен, Ұлыбритания үкіметінің ресми деректері 2011/12 жылы алаяқтықтың үлесі жалпы әлеуметтік бюджеттің 0,7 пайызын құрады.
Шетелде жәрдемақыларды алаяқтықпен алу
Кейбір Ұлыбритания жәрдемақыларын шетелге кеткен кезде алуға болмайды. 2008 жылдың сәуір айынан 2009 жылдың наурыз айына дейін, Ұлыбритания азаматтарына арналған жәрдемақы төлемдерінде 55 миллион фунт стерлинг сомасында алаяқтық оқиғалар тіркелді, себебі олар шетелде тұрып жатқандары немесе саяхаттап жүргендері туралы тиісті органдарға хабарламаған.
Жазалар
Егер біреу жәрдемақыны алаяқтықпен алған деп табылса, DWP (Еңбек және зейнетақы министрлігі) немесе жергілікті билік органдары қолдана алатын үш негізгі “санкция” бар: ресми ескерту, әкімшілік айыппұл және қылмыстық қудалау. 2012 жылғы 8 мамырдан бастап, 2012 жылғы «Әлеуметтік реформа туралы» заңның 121-бабына сәйкес, DWP енді ескертулер ұсынбайды. Ескерту ұсынудың басты шарты – адамның өзі жасаған қылмысты мойындауы. Осы шарттан басқа, қандай санкция қолданылатынын реттейтін заңдық ереже жоқ. Бұл тиісті органның саясаты мәселесі. Еңбек және зейнетақы министрлігі ұлттық саясатты жүргізеді, ал әр жергілікті билік органы өз саясатын қабылдайды, онда әртүрлі талаптар мен қаржылық шешімдер белгіленеді. Әкімшілік айыппұл – іс жүзінде айыппұл және оларға артық төленген соманың 30% немесе 50% мөлшерінде белгіленеді (қолданылатын пайыздық үлес артық төлем кезеңінің басталуына байланысты, 2012 жылғы 8 мамыр немесе одан кейін толыққандай артық төлемдер үшін 50% айыппұл салады). Бұл көрсеткіш 1992 жылғы «Қауіпсіздік әкімшілігі туралы» заңның 115А(3)-бабында белгіленген, оған келісімдер жасалмайды. Бұған қоса, жәрдемақы ұрлығы жасағандар өздері қасақана алаяқтықпен алған ақшаның барлығын қайтаруға міндетті. Әкімшілік айыппұл ұсыну үшін күдікті кінәсін мойындауы міндетті емес, бірақ оны Жұмыс және зейнетақы министрлігі немесе жергілікті билік органы ұсыныстан бас тартқан жағдайда сот ісін қарастыру үшін жеткілікті дәлелдер бар деп есептесе ғана ұсынуы керек. Қылмыстық қудалау әдетте Англия мен Уэльсте 1992 жылғы «Әлеуметтік қамсыздандыруды басқару туралы» заңға, 1978 жылғы «Ұрлық туралы» заңға немесе 2006 жылғы «Алаяқтық туралы» заңға сәйкес жүзеге асырылады; Солтүстік Ирландияда тиісті заңнамаға сәйкес; ал Шотландияда – жалпы құқық алаяқтығы бойынша. Қылмыстық қудалау кезінде артық төленген жәрдемақының сомасы тым жоғары болса, немесе алаяқтық ұзаққа созылса, немесе адам сенімділік жағдайында болса, немесе алаяқтық өте айқын болса, іс қозғалады. Жұмыс және зейнетақы министрлігі немесе жергілікті билік органы қозғаған қылмыстық іс, Crown Prosecutors Code of Practice-де белгіленгендей, қоғамдық мүдделерге қатысты тексеруден өтуі керек. Шотландияда жәрдемақыны алаяқтықпен алу туралы істер прокурорға хабарланады.
Қылмыстық іс жүргізу құқықтық мәселелер
Егер жәрдемақыны алаяқтықпен алу қылмыстық қудалауға әкеп соқса, Англия мен Уэльсте мұндай қудалаулар көбінесе 1992 жылғы Әлеуметтік қамсыздандыруды басқару туралы заңның 112-бабы (ешқандай жалғандық танылмаған жағдайда) немесе сол заңның 111А-бабы (жалғандық танылған жағдайда) бойынша қозғалады. Осы баптар бойынша қылмыстық қудалауға қатысты бірнеше сот шешімдері бар. Маңызды мәселелер жәрдемақы алаяқтығы туралы мақалаларда толығырақ қарастырылады. Егер күдіктінің сол кездегі шындық жағдайларды көрсеткен дұрыс өтініш берген жағдайда, Ұлыбритания салық жеңілдіктері сияқты басқа да қаржылық көмек алуға құқығы болатынын көрсету мүмкін болса, жәрдемақы алаяқтығы үшін жазалар жеңілдетілуі мүмкін. Жәрдемақы алаяқтығы үшін сотталған адам 2002 жылғы "Қылмыстық жолмен алынған кірістер" заңының 2, 3 және 4-бөлімдеріне сәйкес тәркілеу ісінде "қылмыстық өмір салты" бар деп танылуы мүмкін.