Кіріспе

Өсімдік түрі

Lactuca virosa – Lactuca (көкөніс) туысына жататын өсімдік, көбінесе жеңіл құнарсыздандыру және ұйықтату әсері үшін қолданылады. Ол жалпы көкөніске (L. sativa) туыс және көбінесе жабайы көкөніс, ащы көкөніс, laitue vireuse, опиумдық көкөніс, уытты көкөніс, биік көкөніс, үлкен көкөніс немесе rakutu karyumu деп аталады.

Сипаттама

Lactuca virosa – екі жылдық өсімдік, тікенді салатқа (Lactuca serriola) ұқсас, бірақ биік – ол 200 см-ге (шамамен 7 фут) дейін өсе алады. Ол сондай-ақ қалың, сабағы мен жапырақтары күлгін түсті, жапырақтары аз тілімделген, бірақ кеңірек жайылады.

Жемісі күлгін-қара, ұшында қылшықтары жоқ. Паппусы Lactuca serriola-мен бірдей.

Тарату

Ұлыбританияның жағалауында, сирек Ирландияның солтүстік-шығысында кездеседі. Lactuca virosa Орталық және Оңтүстік Еуропаның көп бөлігінде кеңінен таралған. Англияның оңтүстік-шығысы мен шығысында жергілікті түрде кездеседі. Ұлыбританияның қалған бөлігінде өте сирек, ал Ирландияда табылмайды. Бұл түр Пәкістан мен Үндістанның Пәнджаб аймағында, сондай-ақ Австралияда жабайы өседі. Солтүстік Америкада Калифорния, Алабама, Айова және Вашингтон округінде әкелінген түрі ретінде тіркелген, континенттің басқа аймақтарында да жабайы өседі.

Тарих

19 ғасырда дәрігерлер опиум алу мүмкін болмаған кезде Lactuca virosa қолданған. 1911 жылы Ұлыбританияның Фармацевтикалық қоғамы кеңесі оны жан-жақты зерттеді. Олар L. virosa-ның қасиеттеріне жауапты екі химиялық затты – лактукопикрин мен лактуцинді анықтады. АҚШ-та 1970 жылдары бұл өсімдікке деген қызығушылық қайта оянды. Бүгінде Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) бұл өсімдікті тізімге енгізбеген, яғни оны рецепт немесе лицензиясыз өсіруге, сатып алуға және иеленуге болады. "Жабайы салат" бұрыннан "табиғи емдік құралдар" немесе "балама емдеулер" әлемінде танымал. Оны "кедей адамның опиуі" деп те атайды.

Фармакология

Лактукариум деп аталатын латексті Lactuca virosa өсімдігінің сабақ шырынынан алынған экстракттан бөліп алуға болады. L. virosa-дан майлар мен экстракттар да өндірілуі мүмкін. Бұл майлар мен экстракттар кеміргіштерде ұйықтауға көмектесетін қасиетке ие. Lactuca virosa құрамында флавоноидтар, кумариндер және N-метил-β-фенилэтиламин бар. Сенімсіз дереккөз: 2011 жылдың қыркүйек айы. L. virosa-дан тағы да басқа химиялық қосылыстар табылды. Солардың бірі – лактуцин – in vitro жағдайында аденозин рецепторларының агонисті болып табылады.