Кіріспе

Беттельхайм – тегі және еврей отбасы.

Тарих

Беттельхайм есімінің алғашқы иесі 18-шы ғасырдың екінші жартысында Пресбургте (Позони, қазіргі Братислава) өмір сүрген делінеді. Оның тегін түсіндіру үшін отбасылық жазбаларда келесі оқиға айтылады:

Братиславада (қазіргі Словакия) (Позониден бұрын) адал мінезімен қала тұрғындарының құрметіне ие болған яһуди саудагер болған. Оны халық арасында «Адал яһуди» (Ein ehrlich Jud) деп атаған. Оның әйелі көркімен әйгілі болған, оның сұлулығы туралы естіген елдің көрнекті адамдары оны көру үшін Позониге келіпті. Бетлен графы оған ерекше қызығушылық танытқан, бірақ оның назарын аудара алмағандықтан, оны ұрлауға шешім қабылдаған. Ол атқа мінген күйі бір күні ашық базарда пайда болып, ізгі әйел тауар сатып алып тұрғанда, жүздеген адамның көз алдында оны атына көтеріп, оның жалбарынуына мән бермей, қашқысы келген. Бірақ сол сәтте оның күйеуі пайда болып, қатал жекпе-жекте оны құтқарып алған. Яһудидің Бетлен графы сияқты дворянмен жекпе-жекке шығуы бұрын-соңды болмаған, ал оның осы әрекеті сол кездегі яһудилердің әлеуметтік жағдайына байланысты (Иосиф II императорының либералды заңдары шыққанға дейін өзгермеген) өте батыл болған. Сондықтан, халық осы оқиғаның батырын «Бетлен Яһудисі» (Bethlen Jude) деп атаған. Бұл есім оған патша жарлығы күшіне енгенге дейін, яғни яһудилерге отбасылық тегін алуға бұйрық берілгенге дейін сақталған, содан кейін есім «Беттельхайм» деп өзгертілген. Вага (Галгоц) өзеніндегі Фрейстадтелдегі үйдің ұрпақтары сақтап қалған отбасылық мұралардың арасында Бетлен Яһудисінің әйелін ұрлаушының қолынан батырлықпен құтқаруды бейнелейтін майлы картина бар.