Румынияның әйгілі жазушысы, княгиня Марта Бибеску

Кіріспе

Румын жазушысы (1886–1973)

Марта Бибеску (Марта Лусия; Лаховари туған; 28 қаңтар 1886 – 28 қараша 1973), Румыниядан тыс жерлерде Марта Бибеско деп белгілі, танымал румын-француз жазушысы, қоғамдық қайраткер, стиль иконасы және саяси той беруші. Ол балалық шағын Балутешти және Биаррицтегі Лаховари отбасының иеліктерінде өткізді, онда әдебиет білімі алды. Өмірі бойы көптеген еуропалық елдерге саяхаттап, сол заманғы беделді саяси тұлғалармен кездесті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол отбасылық иеліктерін қайта жаңартып, қалпына келтірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Румынияда коммунистік режим орнағаннан кейін ол эмиграцияда өмір сүрді. Ол 1908 жылы француз сыншыларының жоғары бағасына ие болған "Les Huit Paradis" ("Сегіз жұмақ") атты саяхат мемуарын жариялағаннан бастап жазумен айналысты. Оның ең танымал туындысы – "Isvor, pays des saules" ("Исвор, Сары ағаштар елі") романы. Ол Люсиль Деко псевдонимімен көптеген романтикалық туындылар жазды, сондай-ақ бірнеше журналдарға өз атымен мақалалар жариялады.

Ерте өмір

Марта Лусия Лаховари (Лаховари деп те жазылады) Бухарестте дворян Иоан Лаховари мен ханшайым Эмма Маврокордатоның үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Марта балалық шағын Балутештидегі Лаховари отбасының мүлігінде және Биаррицтегі сәнді француз теңіз курортында өткізді. Алғаш рет қоғамға енгенде, 1900 жылы, ол Румыния тағының мұрагері, принц Фердинандпен танысты, бірақ бір жылдық құпия келісімнен кейін Марта он алты жасында елдің беделді аристократиялық отбасыларының бірі – Бибеску әулетінен шыққан принц Георг III Валентин Бибескуге (Бибеску) үйленді. "Мен Еуропа сахнасына кең есіктен қадам бастым", – деп жазды ол үйлену күні. Францияда білім алған әкесі Парижде Румыния Корольдігінің министрі, кейін Румынияның сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Француз тілін ерте меңгерген Марта үйленгенінің алғашқы жылдарын қайын анасы Валентина Бибесконың (туған тегі – граф Рике де Караман Шимай) бақылауында өткізді, ол Мартаның Еуропа тарихы мен әдебиеті бойынша алған терең білімін одан әрі нығайтты. Ал Баба Уца (Ауца) аталған қарт шаруа әйел Мартаның румындық халықтық дәстүрлер мен әңгімелерді жақсы білуіне көмектесті. Осы уақытта күйеуі Джордж жылдам көліктерге және басқа әйелдерге қызығушылық танытса да, отбасының байлығын арттыруға да үлес қосты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

Достар шеңбері кең болғанымен және 1903 жылы қызы Валентинаның дүниеге келгеніне қарамастан, Мартаның жаны көңілсіз болды. 1905 жылы Георгийді Румыния королі Кароль I Иран шахы Мозафар әд-Динге дипломатиялық миссиямен жібергенде, ол саяхатқа құлшыныспен аттанып, өз байқауларын күнделікке жазды. Жолда ол Ялтаға тоқтады, онда қуғынға ұшыраған орыс жазушысы Максим Горькиймен кездесті. 1908 жылы Морис Баррестің ұсынысымен Марта парсы сапары туралы ойларын аяқтап, жариялады. Француз сыншылары мен жазушылары оған зор қуанышпен және жоғары баға берді. "Сегіз жұмақ" ("Les Huit Paradis") атты саяхат естеліктері оны өмір бойына шығармашылық және роман жазушы ретінде сәтті мансапқа бастады. Ол әдебиет, аристократия және саяси элиталар арасында оңайлықпен араласып, Белль Эпок Парижінің сүйікті тұлғасына айналды. Ол Француз академиясының сыйлығын алды және Марсель Прустпен танысты, ол оған кітабы үшін мақтау хат жіберді: "Сіз керемет жазушы ғана емес, сонымен қатар сөздердің мүсіншісі, музыкант, хош иістерді жеткізуші, ақынсыз". 1908 жылы Бухарестке оралғанда Марта неміс кронпринці Вильгельммен танысты. Вильгельм (Марта оны "ІІІ" деп атағанына қарамастан, Вильгельм II-нің орнын баспады) үйленген болатын, бірақ ол Мартаға келесі он бес жыл бойы жылы сезіммен хаттар жазды. Сол күзі ол күйеуімен бірге Вильгельмнің жеке қонағы ретінде Германияға шақырылып, Берлин, Потсдам, Ваймар қалаларына барды және Кильдегі императорлық регатаға қатысты. Мартаға императорлық лимузинде Вильгельмді сүйемелдеудің ерекше құрметі берілді, ол Бранденбург қақпасынан өтетін кезде, бұл құқық императорлық отбасының мүшелеріне ғана арналған еді. Ол сондай-ақ Мартаны соғысқа дейінгі Еуропаның халықаралық қатынастарына тартуға тырысты, Франция мен Германия арасындағы Эльзас-Лотарингия мәселесінде құпия түрде бейтарап делдал болуын өтінді. Еуропалық ақсүйектер арасында ажырасу – әлеуметтік өлімге тең болса, құмарлыққа келгенде шектеулер болмады. Марта мен Джордж кейде бір-бірін қолдап, өзара түсіністікпен қарым-қатынас жасағанмен, әрқайсысы өз мүдделерін іздеді. Француз ханзадасы Шарль Луи де Бово-Кран Мартаға ғашық болып, он жылға созылған махаббат оқиғасы басталды. Парижде ол шығыс православиелік дінінен бас тартып, Рим-католик абысы Муньеге көшті және онымен 36 жылға созылған ашық хат алмасуды бастады. Көптеген көңіл көтерулерден шаршаған Марта күйеуінің әпкесі Жанна Бибескомен бірге тұру үшін, сол кезде француз колониялық империясының бөлігі болған Алжирге кетіп, Джорджтан ажырасып, де Бово-Кран ханзадасына үйленуді ойлады. Бірақ ол мұны істей алмады; Джордж оған күтпеген жомарттық пен түсініктік көрсетіп, 1912 жылы оған Могошоая сарайын (кейбір француз аудармаларында Могосоаа) сыйға берді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа бірнеше ай қалғанда Марта өзінің сүйікті француз жазушысы Шатобрианның ізімен Испанияға сапарлады. Мамыр айында ол елге оралып, Румыния королі Фердинандтың әйелі Мария ханшайымның шақыруымен келген Ресей императоры Николай II мен оның отбасын күтіп алды.

Despite her wide circle of friends, and the birth of her daughter Valentine in 1903, Marthe was bored. In 1905, when George was sent by the Romanian king Carol I on a diplomatic mission to Mozzafar al Din, Shah of Iran, she eagerly embarked on the trip, recording her observations in a journal. Along the way, she stopped at Yalta, where she encountered the exiled Russian writer Maxim Gorki. It was in 1908, at the suggestion of Maurice Barrès, that Marthe completed and published her impressions of her Persian trip. The French critics and writers were enthusiastic and extremely complimentary. The travel memoirs, Les Huit Paradis ("The Eight Paradises"), launched her on a lifelong career as a successful writer of both nonfiction and novels. She became the toast of Belle Epoque Paris, moving easily among the literary, aristocratic and political power elites. She was awarded the Prix de l'Académie française and met Marcel Proust, who sent her a letter praising her book: "You are not only a splendid writer, Princess, but a sculptor of words, a musician, a purveyor of scents, a poet". Back in Bucharest, in 1908, Marthe was introduced to the German Kronprinz, Wilhelm. Wilhelm (who, despite Marthe's references to him as " the III", was never to succeed Wilhelm II) was married, but he nevertheless wrote warmly affectionate letters to Marthe for the following fifteen years. She and her husband were invited to Germany, in the autumn of the same year, as Wilhelm's personal guests, visiting Berlin, Potsdam, Weimar, and taking part in the imperial regatta at Kiel. Marthe was awarded the supreme honour of accompanying Wilhelm in the imperial limousine, as it passed through the Brandenburg Gate, an entitlement otherwise reserved to members of the imperial family. He would also try to involve Marthe in the international relations of pre war Europe, secretly asking her to be the quiet mediator between France and Germany on the Alsace Lorraine issue. Among the European nobility, divorce was social death, but dalliance was definitely not. While Marthe and George continued in what was sometimes a mutually supportive partnership, they pursued their own interests. The French prince Charles Louis de Beauvau Craon fell in love with Marthe, leading to an affair that lasted for a decade. In Paris, she also encountered the Roman Catholic Abbé Mugnier, who converted her from her Eastern Orthodox faith, and she began an extensive, frank correspondence with him that was to last 36 years. Exhausted by many sentimental disappointments, Marthe withdrew to Algeria, then part of the French colonial Empire, to stay with an aunt of her husband, Jeanne Bibesco, thinking about divorcing George and espousing the prince de Beauvau Craon. Still, she felt she could not do it; George would prove to be surprisingly generous and understanding, giving her the Mogoșoaia Palace (Mogosoëa in certain French renderings) in 1912. A couple of months before World War I, Marthe visited Spain, following the footsteps of Chateaubriand, her favourite French writer. In May, she was back in her country to greet Russian Emperor Nicholas II and his family, who were visiting the country after being invited by Princess Marie, wife of Prince Ferdinand.

Әдеби мансап

1915 жылдың наурыз айында Марте Король сарайындағы кеште британдық әскери атташе Кристофер Томсонмен кездесті; ол Румынияның одақтастарға қосылуын ұйымдастырып отырды, бірақ ол бұл саясатқа келіспеді, өйткені Румыния соғысқа дайын емес еді. Ол өмірінің соңына дейін оған адал болды. Олар үнемі хат алысып, ол "C. B. T." атты төрт кітапты арнады. Кейін ол Лейбористтік партиядан парламент депутаты және Әуе күштері министрі болды. 1930 жылы желтоқсанда ол өзінің ортақ досы Аббат Муньемен бірге R101 әуе кемесі апатынан қайтыс болған жерді аралады. 1916 жылы Румыния одақтастар жағында соғысқа кіргенде, Марта Бухаресттегі ауруханада жұмыс істеді, содан кейін Германия әскері оның Посададағы (Комарникке жақын) үйін өртеп тастағаннан кейін елден қашып, анасы мен қызымен Женеваға қосылды. Ол Австрия-Мажарстанда карантиндік жер аударылғаннан кейін (Латхендегі Турн-нд-Таксис князьдік отбасының қонағы ретінде) елден шықты. Ол жерде жазуын жалғастырды. Өмірінің басым бөлігінде ол күн сайын таңертең түскі асқа дейін жазды – оның күнделіктері 65 томды құрайды. Швейцарияда ол "Isvor, pays des saules" ("Isvor, Willows Land") атты шығармасын жаза бастады. Бұл Мартаның румын шедеврі болды, онда ол өз халқының күнделікті өмірі мен әдет-ғұрыптарын, ырым-жырымдардың, терең философияның, отставка мен үміттің ерекше қоспасын және ежелгі пұтқа табынушылық пен христиандық сенім арасындағы аяқталмайтын күресті тамаша жеткізді. Марта апаттан аман қалмады, өйткені оның кіші әпкесі мен анасы 1918 және 1920 жылдары өз-өзіне қол жұмсады. Бибесколар үшін соғыстан кейінгі өмір Румыниямен шектелместен, көбірек халықаралық сипатқа ие болды. Мартаның әдеби достары мен таныстары арасында Жан Кокто, Пол Валери, Райнер Мария Рилке, Франсуа Мориак, Макс Якоб және Франсис Джамм бар. 1919 жылы Марта Лондонға принц Антуан Бибесконың Елизавета Асквитке үйлену тойына шақырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Румынияда қайтыс болған Елизавета Бибеско Могошоаяның аумағындағы Бибеско отбасылық күмбезінде жерленген. Марта көп жылдар бойы принц Антуанның Бурбон үйіндегі пәтерде тұрды, онда әдеби және саяси салондарды өткізді. Соғыстан кейінгі кезеңде ол өзінің таулы үйі Посаданы қайта салды және Византия стиліне салынған сарай - Могошоаяны қалпына келтіре бастады. 1920 жылы Лондонға оралғанда, ол Уинстон Черчилльмен кездеседі, олардың арасында оның өліміне дейін 1965 жылға дейін жалғасқан жылы достық қарым-қатынас орнады. Оның қызы Валентина Румынияның князі Димитрия Гхика Команештиге (24 қараша 1925 ж.) салтанатты рәсімде тұрмысқа шыққанда, үш патшайым (Грекияның патшайым анасы София, Грекияның ханшайымы Аспасия Манос және Югославияның патшайымы Мария) қатысты. Еуропаны аралап, жаңа кітаптар жазған кезде танымал болды – Le Perroquet Vert (1923), Catherine Paris (1927), Au bal avec Marcel Proust (1928) – Марта саяси билікке басқа нәрселерден гөрі тартылды. Бұрынғы Кронпринцті ұмытпастан, Марта Испанияның Альфонсо XIII-імен қысқа уақытқа махаббатқа түсіп, тағы бір рет француз социалистік өкілі Генри де Жувенелмен болған. Соңғы жағдайда сыныптық айырмашылықтар олардың қарым-қатынасын бұзды, бұл Марта өзінің "Égalité" ("Бірыңғайлық", 1936) романының негізі ретінде пайдаланды. Ұлыбританияның премьер-министрі Рамзи Макдональд оны қызықты деп тапты. Ол Лондонға жиі келіп, Чекерс қонағы болды. Ол оған көптеген жылы хаттар жазады. Олардың достығы оның өлімімен ғана аяқталды. Сол кезде жылдам ұшақтарға қызығушылық танытқан Джорджты ертіп жүріп, Марта барлық жерге ұшты: Ұлыбритания (оның достары арасында Девоншир герцогы Эдвард Кавендиш, Сазерленд герцогы Джордж, Вита Саквилл Вест, Филипп Сассун, Энид Багнольд, Вайолет Трефусис, Леди Лесли және Ротшильд отбасы мүшелері), Бельгия, Италия (онда ол 1936 жылы Бенито Муссолинимен кездесті), Италияның Триполитаниясы (Ливия), Стамбул, АҚШ (1934 жылы Франклин Д. Рузвельт пен оның әйелі Элеонораның қонағы ретінде), Дубровник, Белград және Афина. Оның жазғандары сыншылардан сәтті шықты, сонымен қатар жақсы сатылды. Бірақ бұл ақша оның Могошоая жобасының ауыр шығындарын жабуға жеткіліксіз болды, онда Үлкен залдың асқабағы алтынмен қапталған, сондықтан ол Люсиль Деко псевдонимімен танымал романстар және өзінің атымен сән журналдарына мақалалар жаза бастады. Ол "The Saturday Evening Post" және "Paris Soir" газеттерінде ұзақ мерзімді келісімшартқа қол қойды. 1920-1930 жылдары Могошоая сарайы екінші Ұлттар Лигасына айналды, деп атап өтті француз сыртқы істер министрі Луи Барту. Онда жыл сайын Марта корольдікке (басқалар арасында, Швецияның Густав V және Грекия патшайымы), аристократияға (принцтер Фауцигни Люсинге, Принцтер де Лине), Черчилльдерге, Анверс кахендеріне, саясаткерлер мен министрлерге, дипломаттар мен жазушыларға (Пол Моран, Антуан де Сент-Экзюпери) шақыратын. Соғыс желдері қайтадан Еуропаны шарпығанда, принцесса дайындық жұмыстарын бастады. Ол 1938 жылы Германияға Вильгельмді көруге барды және Герман Герингпен таныстырылды; 1939 жылы ол Ұлыбританияға Джордж Бернард Шоумен кездесу үшін барды. Оның үлкен немересі Джон Николас Гхика Команешти сол жылы Англиядағы мектепке жіберілді (ол өзінің отанына 56 жыл бойы қайта оралмады). Румыния 1941 жылы соғысқа кірді, бұл жолы Остің тарапында. Принц Георг III Бибеско 2 маусымда 1941 жылы қайтыс болды; оның ауру кезінде олардың қарым-қатынасы күшейді, бірақ ол өз сүйіктілерін сақтап қалды. Германия басқарған Париж және Венецияны аралағаннан кейін, ол 1943 жылы өзінің туысы, принц Барбу II Știrbey (Барбо Стирбей)мен бірге Түркияға құпия сапар жасады, Румынияның Екінші дүниежүзілік соғыстан шығуын келісімге келтіруге тырысты. Кеңес әскері елге басып кіргенде, Марта 7 қыркүйекте 1945 жылы елден кетуге мүмкіндік беретін паспорт пен байланыстарға ие болды. Могошоаяда соңғы Бибесконың жерленгені Марта емес, оның туысы Антуан Бибесконың әйелі Елизавета болды, ол 7 сәуірде 1945 жылы қайтыс болды. Марта да, Антуан да Румынияға ешқашан қайта оралмады. Коммунистік үкімет 1948 жылы билікке келгенде, ол барлық Бибеско мүлігін тәркіледі. Ол өмірінің соңына дейін Париж және Англияда тұрды.

In March 1915, Marthe met Christopher Thomson, the British military attaché, at a Palace soirée; he was arranging for Romania to join the Allies, although he did not agree with the policy, as Romania was unprepared for war. He remained devoted to her for the rest of his life. They corresponded regularly, and she dedicated four books to "C. B. T." Later he was a Labour peer, and Secretary of State for Air. She visited the site of his death in the R101 airship accident in December 1930 with their mutual friend the Abbé Mugnier. When Romania at last entered the war on the Allied side in 1916, Marthe worked at a hospital in Bucharest until the German army burned down her home in Posada (near Comarnic) in the Transylvanian Alps. She fled the country to join her mother and daughter in Geneva after a quarantine exile, imposed by the German occupiers, in Austria Hungary (as a guest of the princely family of Thurn und Taxis at Latchen). There she continued to write. For most of her life, she wrote every morning until lunchtime – her journals alone fill 65 volumes. In Switzerland, she began work on Isvor, pays des saules ("Isvor, Land of Willows"). It was Marthe's Romanian masterpiece, where she brilliantly conveyed the everyday life and customs of her people, the extraordinary mixture of superstition, deep philosophy, resignation and hope, and the unending struggle between age old pagan beliefs and Christian faith. Tragedy didn't spare Marthe, as her younger sister and her mother would commit suicide in 1918 and 1920 respectively. For the Bibescos life after the war was more cosmopolitan than limited to Romania. Among her literary friends and acquaintances, Marthe counted Jean Cocteau, Paul Valéry, Rainer Maria Rilke, François Mauriac, Max Jacob, and Francis Jammes. In 1919, Marthe was invited to Prince Antoine Bibesco's wedding in London to Elizabeth Asquith. Princess Elizabeth Bibesco, who died in Romania during World War II, is buried in the Bibesco family vault on the grounds of Mogoșoaia. Marthe for many years occupied an apartment in Prince Antoine's Quai Bourbon house at which she held literary and political salons. During this postwar period she rebuilt Posada, her mountain home, and began restoring the other family estate, Mogoșoaia, a palace built in Byzantine style. Again in London, she met Winston Churchill in 1920, starting a warm friendship that would last until his death in 1965. When her daughter Valentine married the Romanian prince Dimitrie Ghika Comănești (24 November 1925) in a dazzling traditional ceremony, three Queens attended, (Queen mother Sophia of Greece, Princess Consort Aspasia Manos of Greece and Queen Marie of Yugoslavia). Moving around Europe, acclaimed as she wrote new books – Le Perroquet Vert (1923), Catherine Paris (1927), Au bal avec Marcel Proust (1928) – Marthe gravitated toward political power more than anything else. [clarification needed] Without forgetting the former Kronprinz, Marthe had a short love affair with Alfonso XIII of Spain, and another with the French Socialist representative Henry de Jouvenel. In the latter case, the class differences shattered their relationship, something that Marthe used as the basis of her novel Égalité ("Equality", 1936). The Prime Minister of the United Kingdom, Ramsay MacDonald, found her fascinating. She visited him often in London and was his guest at Chequers. He wrote many touching, tender letters to her. Their close friendship ended only with his death. Accompanying George, who was by then interested in fast planes – in addition to his numerous mistresses – Marthe flew everywhere: the United Kingdom (she counted among her friends the Duke of Devonshire Edward Cavendish, the Duke of Sutherland George, Vita Sackville West, Philip Sassoon, Enid Bagnold, Violet Trefusis, Lady Leslie and Rothschild family members), Belgium, Italy (where she met Benito Mussolini in 1936), the Italian colony of Tripolitania (Libya), Istanbul, the United States (in 1934, as guests of Franklin D. Roosevelt and his wife Eleanor), Dubrovnik, Belgrade and Athens. Whatever she wrote was a critical success and also sold well. But the money wasn't enough to cover the heavy expenses of her Mogoșoaia project, where the pavement of the Grand Hall is covered with gold, so she began writing popular romances under the pseudonym Lucile Décaux, and articles for fashion magazines under her own name. She had a long term contract with The Saturday Evening Post and Paris Soir. In the 1920s and the 1930s, Mogoșoaia Palace was to become the second League of Nations, as the French Minister of Foreign Affairs, Louis Barthou, put it. There, annually, Marthe hosted royalty (among others, Gustav V of Sweden and the Queen of Greece), aristocracy (princes Faucigny Lucinge, Princes de Ligne), the Churchills, the Cahen d'Anvers, politicians and ministers, diplomats and writers (Paul Morand, Antoine de Saint Exupéry). As the winds of war began again to sweep across Europe, the princess began to prepare. She visited Germany in 1938 to see Wilhelm, and was introduced to Hermann Göring; she visited the United Kingdom in 1939 to meet George Bernard Shaw. Her older grandson, John Nicholas Ghika Comănești, was sent to school in England in the same year (he was not to see his homeland again for 56 years). Romania entered the war in 1941, this time on the losing side of the Axis. Prince George III Bibesco died on 2 June 1941; their relationship strengthened during his illness, even though he kept his mistresses. After visiting German occupied Paris and Venice, she made a top secret visit to Turkey in 1943 together with her cousin, Prince Barbu II Știrbey (Barbo Stirbey), trying to negotiate Romania's withdrawal from the Second World War. When the Red Army invaded her country, Marthe had a passport and connections enabling her to leave on 7 September 1945. It was not Marthe but her cousin Antoine Bibesco's wife Elizabeth who was the last Bibesco to be buried on the grounds of Mogoșoaia after her death on 7 April 1945. Neither Marthe nor Antoine would ever return to Romania. When the communist government took power in 1948, it confiscated all Bibesco property. She spent the remainder of her life in Paris and England.

Жер аудару

Ақырында, Валентина мен оның күйеуі 1958 жылы румыниялық тұтқындықтан босатылып, Ұлыбританияға өтуге рұқсат алды, онда Марта, енді ақша табу үшін толығымен жазуға тәуелді болған, оларға Корнуоллдағы Перранарворталдағы Туллимар резиденциясын сатып алды. Ол Парижде қалды, алдымен 1946–1948 жылдары Риц қонақүйінде, содан кейін 45, Quai de Bourbon мекенжайындағы пәтерінде тұрды. 1955 жылы ол Бельгияның француз тілі мен әдебиеті академиясының мүшесі болып тағайындалды, бұл орын бұрын Анна де Нуайль (Бибеско тегінен, Бассараба де Бранкован принцессасы) иеленген еді. Марта 1962 жылы алған «Құрмет легионы» орденін бағалады. Оның 27 жыл бойы жазылған романы «Ла Нимфа Еуропа» – шын мәнінде оның өмірбаяны, 1960 жылы Plon баспасынан жарық көрді. Енді «үлкен ханшайым» болған ол, қуатты басшы Шарль де Голльмен соңғы жақын достығын құрды, ол 1963 жылы оны швед монархтарының құрметіне Элизе сарайында өткен қабылдауға шақырды. Де Голль 1968 жылы Румынияға сапар шеккен кезде «Исвор, Pays des Saules» кітабын өзімен алып, сол жылы оған: «Сіз маған Еуропаның өзіңіздей сезілесіз» деді. Мартаның жасы 82-ге толған еді. Ол 1973 жылдың 28 қарашасында Парижде қайтыс болды. 2001 жылдың қаңтар айында Румыния тарихындағы ең беделді әйелдерді анықтау үшін өткізілген ұлттық сауалнамада ханшайым Марта Бибеско Мыңжылдық және 20 ғасырдың әйелі ретінде бірінші орынды иеленді.