Ақыл-ойды басқару: Когнитивтік психология және оның дамуы
Mental management
Ақыл-ой басқару – 1970-жылдары француз педагогы А. де Ла Гарандери ұсынған, ойлау процестерін тиімді пайдалануға көмектесетін психологиялық теория. Оқуға және өсуге бағытталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психикалық басқару – когнитивтік психология саласындағы ұғым, ол когнитивтік, милық немесе ойға негізделген процестерді түрлі формаларында зерттейді. Бұл концепция 1970-ші жылдары француз педагогы және философы Антуан де Ла Гарандери тарапынан адамдардың өздерінің ақыл-ой қызметін және процестерін тиімдірек пайдалануы үшін әзірленген.
Mental management is a concept within the field of cognitive psychology that explores the cognitive, cerebral or thought based processes in their different forms. Originally developed during the 1970s by French educator and philosopher Antoine de La Garanderie, mental management was developed in order for individuals to use their own mental activities and processes more effectively.
Тарих
1970 жылдары дамыған ақыл-ойды басқару теориясы, бұрынғы бірнеше академиялық пікірсайыстарды кеңейтті. Білім беру мақсатында алғаш пайда болған ақыл-ойды басқару тәсілі, француз педагогы және философы Антуан де Ла Гарандеридің зерттеулері негізінде қалыптасты. Оның зерттеулері Жан Мартин Шарко, Альфред Бине, Мэн де Биран және Ла Гарандеридің профессоры болған Альберт Бурлудың интроспекция жөніндегі еңбектері сияқты бірнеше бұрынғы теорияларға сүйенген. Бүгінде оның зерттеулері жүйелі түрде төрт сала бойынша қолданылады: жеке тұлғаның қызмет етуі; білім беру; терапия; және бизнес. Соңғы ғасыр ішінде ақыл-ойды басқаруды жетілдіру үшін жаңа ғылыми техникалар мен зерттеулерді үйлестіретін жаңалықтар пайда болды. Бұл ойды тиімді басқаруға қатысты келесі іс-әрекеттер мен процестерді қамтиды: назар, іздеу, түсіну, ойлау және қиялдау. Оның сөзіне сәйкес, әр адамның ақпаратты түсіну, жаттау және қайта жаңғырту әдістері ерекшеленеді. Бұл тұжырым ойлау мен оқу процесіндегі әртүрлі танымдық механизмдерді көрсетеді және нәтижесінде ақыл-ойды басқаруды құрайды. Эвокация – Ла Гарандери теориясының негізгі тасы болып табылады, ол адамдарға оқығандарын кейінірек қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді. Бала ақпаратты елестету үшін қолданатын нақты арнаға сәйкес келетін ескерудің үш нақты түрі бар:
Developed during the 1970s, mental management theory has expanded on several previous academic dialogues. Having first emerged for educational purposes, the mental management approach has been developed on the research of French educator and philosopher Antoine de La Garanderie who identified distinct mental processes that support learning. His research builds on several previous theories, including the works on introspection by Jean Martin Charcot, Alfred Binet, Maine de Biran and Albert Burloud, who was La Garanderie's professor. Today, its studies are used in four domains systematically; individual functioning; education; therapy; and business. There have been developments over the past century that have combined original and newfound scientific techniques and studies to further our understanding of mental processes and hence, improve mental management. This includes the following activities and processes to manage the mind well: attention; retrieval; comprehension; thinking; and imagining. According to him, each individual's understanding, memorising and reproducing techniques for information are differentiated. This concept can show the different cognitive mechanisms which play a part in thinking and learning, and ultimately make up mental management. Evocation is the foundation stone of La Garanderie's theory, allowing individuals to reproduce what they learn at a later point in time. There are three specific profiles of evocation corresponding to a particular channel that the child uses to imagine the information:
1. Визуалды ескеру – мәтіндік ақпаратты визуалды ақпаратқа айналдыруды қамтиды, мысалы, суреттер, диаграммалар және астын сызу үшін түрлі түстерді пайдалану. Бұл мәселе 1950 жылдардың ортасында бихевиористік психологиялық модельдерге қанағаттанбау салдарынан маңызға ие болды. Психологияның басымдығы адам ақылын зерттеуден ауысып, адамның қабылдау, назар, тіл, жад, ойлау және санамен байланысты ақпаратты өңдеуін түсінуге бағытталды. Когнитивтік психологияның басты мәселесі – сезімдерден алынған ақпараттың ми арқылы өңделуі және осы өңдеудің адамның мінез-құлқына қалай әсер ететіні. Бұл – жеке тұлғаларды және топтарды ғана емес, сонымен қатар қоғамды тұтастай түсіну үшін бірлесіп жұмыс істейтін әртүрлі танымдық функцияларды қамтитын көп қырлы тәсіл.
1. Visual evocation includes the transformation of textual information into visual information, for example drawings, diagrams and the use of colour in underlining. It rose to great importance in the mid 1950s due to the dissatisfaction with the behaviourist psychological models. The emphasis of psychology shifted away from studying the mind in favour of understanding human information processing, relating to perception, attention, language, memory, thinking, and consciousness. The main concern of cognitive psychology is how information is received from the senses, processed by the brain and how this processing directs how humans behave. It is a multifaceted approach in which various cognitive functions work together to understand not only individuals and groups, but also society as a whole.
Бейітушілік модель мен танымдық модель
Психикалық менеджмент психологияның когнитивтік моделіне жатады және психикалық процестерді байқау мүмкін емес деп, сондықтан "қара жәшік" сияқты қарастыратын мінез-құлықтық модельден ерекшеленуі керек. Нақтырақ айтқанда, мінез-құлықтық модель, мінез-құлықты стимулмен байланыстыратын процесті зерттеуге болмайды деп есептейді. Сондықтан психологиялық аурулар оқу арқылы қалыптасқан мінез-құлық үлгілері және күшейту шарттарының әсері тұрғысынан сипатталады. Бұл тәсілге байланысты емдеу әдістеріне жүйелі десенсибилизация және модельдеу кіреді, сондай-ақ тиімсіз немесе бұрыс бейімделген үлгілерді өзгертуге бағытталған жұмыс жүргізіледі. Керісінше, когнитивтік модель – ойлау мен ақыл-ой операцияларының теориялық көрінісі болып табылады, байқалатын құбылыстарды түсіндіреді және мінез-құлықтың салдары туралы болжамдар жасайды. Атап айтқанда, ол қоршаған ортадан түсетін ақпаратты мінез-құлықтық нәтижемен байланыстыратын психикалық оқиғаларды сипаттайды. Бұл тәсіл адамдардың әлемдегі тәжірибелерін қабылдау, түсіну және мінез-құлықты таңдау (әрекет ету) мақсатында ішкі бейнелерді (модельдерді) үнемі құратынын және пайдаланатынын жорамалдайды. Бұл тәсілге байланысты емдеу әдістеріне когнитивтік-мінездік терапия кіреді, ол үлгілерді анықтау, бақылау, талдау, интерпретациялау және оларды ойлаудың тиімді жолдары ретінде қайта қалыптастыруды қамтиды.
Mental Management falls within the cognitive model of psychology and needs to be distinguished from the behaviourist model, which considers mental processes to be unobservable and therefore akin to a ‘black box’. More specifically, the behaviourist model assumes that the process linking behaviour to the stimulus cannot be studied. It therefore describes the conceptualisation of psychological disorders in terms of overt behaviour patterns produced by learning and the influence of reinforcement contingencies. Treatment techniques associated with this approach include systematic de sensitisation and modelling and focusing on modifying ineffective or maladaptive patterns. In contrast, the cognitive model represents a theoretical view of thought and mental operations, provides explanations for observed phenomena and makes predictions about behavioural consequences. Specifically, it describes the mental events that connect the input from the environment with the behavioural output. The approach assumes that people are continually creating and accessing internal representations (models) of what they are experiencing in the world for the purposes of perception, comprehension, and behaviour selection (action). Treatment techniques associated with this approach include cognitive behavioural therapy which involves defining, observing, analysing and interpreting patterns, and reframing these as more optimal ways of thinking.
Ақыл-ойды басқару процестері
Ла Гарандери ақыл-ойды басқарудың бес әртүрлі процесін әр түрлі ой-қимылдары деп ажыратады.
There are five different processes of mental management, which La Garanderie distinguishes as different types of mental gestures.
Ескерту
Психологияда назар – "танымдық ресурстардың қоршаған ортаның басқа элементтеріне қарағанда белгілі бір аспектілеріне шоғырланған және орталық нерв жүйесінің стимулдарға жауап беруге дайын күйде болатын жағдайы" деп анықталады. Психикалық басқаруда ол есте сақталған ақпаратты қайтарудың келесі қадамын іске қосуға қажетті алғашқы қадамды сипаттайды. Назар аудару белгісі бес сезіміміз арқылы қабылдаумен және нысанды ойға келтірумен байланысты. Мысалы, ата-ана немесе мұғалім баланың назарын императивті етісте айтылған нұсқау сөздері арқылы жандандыра алады. Компьютерлік томография – "дене құрылымының үш өлшемді суретін компьютердің, белгілі бір ось бойымен алынған жазық қима суреттерінен құрастыру арқылы жасалатын радиография."
In psychology, attention is defined as “a state in which cognitive resources are focused on certain aspects of the environment rather than on others and the central nervous system is in a state of readiness to respond to stimuli." In mental management it describes the essential first step required to enable the subsequent step of retrieving memorized information. The gesture of attention is linked to the perception from our five senses and the evocation of the subject. For example, a parent or teacher can activate a child's attention with instructive phrases using the imperative tense. Computed tomography is “radiography in which a three dimensional image of a body structure is constructed by computer from a series of plane cross sectional images made along an axis.”