Кіріспе
Протестанттық теологиялық ілім – 2016 жылы Veils тобының шығарған альбомы. Толық бұзылу (немесе радикалды жемқорлық, кең таралған бұзылу) – түпкі күнә тұжырымынан туындаған протестанттық теологиялық ілім. Оған сәйкес, Адамның күнәға іркілуінің салдарынан дүниеге келген әрбір адам күнәның құлына айналады, оның бұзылған табиғатынан туындап, Құдайдың тиімді (қарсы келуге болмайтын) немесе алдын ала (мүмкіндік беретін) рақымы болмаса, өз бетінше Құдайды іздеуге, жамандықтан аулақ болуға немесе құтқарылу сыйлығын қабылдауға мүлдем шамасы жетпейді. Бұл ілім лютерандықтар және барлық кальвинистік шіркеулер сияқты көптеген протестанттық конфессиялар тарапынан әртүрлі деңгейде қолдауға ие. Арминийлік конфессиялар, мысалы, методистер, толық бұзылуға сенеді және оны үйретеді, бірақ нақты айырмашылықтар бар.
the 2016 album by the Veils
Total depravity (also called radical corruption or pervasive depravity) is a Protestant theological doctrine derived from the concept of original sin. It teaches that, as a consequence of the Fall, every person born into the world is enslaved to the service of sin as a result of their fallen nature and, apart from the efficacious (irresistible) or prevenient (enabling) grace of God, is completely unable to choose by themselves to follow God, refrain from evil, or accept the gift of salvation as it is offered. The doctrine is advocated to various degrees by many Protestant denominations, including Lutheranism and all Calvinist churches. Arminian denominations, such as Methodists, believe and teach total depravity, but with distinct differences,
Тарих
Пелагийге қарсы, ол Адамзаттың күнәдан құлдырауынан кейін адамдар күнә жасамауға шешім қабылдай алады деп сенді, және барлық ертедегі шіркеу әкелеріне қарсы, Августин Гиппоның айтуынша, Адамзаттың күнәдан құлдырауынан кейін бүкіл адамзат күнәға тәуелді. Адамдардың барлығы да жамандыққа бейім, сондықтан күнә жасаудан аулақ бола алмайды. Еркіндік дегеніміз, таңдау жасау мүмкіндігіне ие болу дегенді білдірмейді, бірақ адамдар өздеріне емес, Құдайға қызмет ету үшін таңдау жасай алмайды. Томас Аквинский адамдардың күнәдан кейін күнәдан аулақ бола алмайтынын және бұл бастапқы әділдікті немесе күнәсізділікті, сондай-ақ құштарлық пен өзімшілдікті жоғалтуды білдіретінін үйретті. Алайда Дунс Скотт бұл түсіндірмені өзгертті және күнә бастапқы әділдіктің жетіспеушілігін білдіреді деп сенді. Протестанттық реформация кезінде реформаторлар Скоттың ұстанымын католик ұстанымы деп қабылдады және күнә жамандыққа деген бейімділік емес, тек арамдық немесе әділдіктен айыру деп түсіндірді. Мартин Лютер, Джон Кальвин және басқа реформаторлар "толық бұзылу" деген терминді қолданды, олар күнә бүкіл адам табиғатын бұзады деген Августиндік көзқарас деп мәлімдеді. Алайда бұл imago Dei (Құдайдың бейнесі) жоғалды дегенді білдірмейді. Imago Dei-нің өзі алынып тасталды және құлаған адамзаттың мәні күнә болды деп айтқан жалғыз теолог Маттиас Флаций Иллирик болды, ал бұл көзқарас Конкорд формуласында жоққа шығарылды. Джон Кальвин "толық бұзылу" сияқты терминдерді қолданды, яғни адамдардың заңды сыртқы жағынан қолдауға қабілеттілігіне қарамастан, ішкі бұрмалану қалды, бұл барлық адам әрекеттерін Құдайға ұнамайтын етеді, олар сырттай жақсы немесе жаман болсын. Кейінгі кальвинистік теологтар бұл туралы келісті, бірақ Дорт канондарының тілі, сондай-ақ оған ерген 17-ғасырдағы реформацияланған теологтар "толық бұзылу" тілін қайталамады және сөзсіз, құлаған адамзат жағдайы туралы Кальвинге қарағанда қарапайым көзқарас ұсынды. The Methodist Quarterly Review журналында былай делінген: Кейбір реформацияланған теологтар "арминиандық" деген терминді қате пайдаланып, шекті бұзылу туралы Семипелягиялық ілімді ұстанушыларды қамтиды, бұл адамның жүрегінде күнәдан бүлінбеген және Құдайдың құтқарылу ұсынысын ерекше рақымсыз қабылдай алатын "әділдік аралын" қамтамасыз етеді. Арминий мен Уэсли бұл көзқарасты қатаң түрде қабылдамағанымен, кейде оларды (әсіресе кальвинистер) басқа да ұқсастықтар, мысалы шартты сайлау, шексіз құрбандық және алдын ала рақымшылық сияқты жүйелер арасында біріктірілді. Әсіресе, алдын ала рақымшылықты кейбір адамдар адамдарға Құдайға бір жолмен немесе басқа жолмен ерік беру деп санайды.
Some Reformed theologians have mistakenly used the term "Arminianism" to include some who hold the Semipelagian doctrine of limited depravity, which allows for an "island of righteousness" in human hearts that is uncorrupted by sin and able to accept God's offer of salvation without a special dispensation of grace. Although Arminius and Wesley both vehemently rejected this view, it has sometimes inaccurately been lumped together with theirs (particularly by Calvinists) because of other similarities between their respective systems such as conditional election, unlimited atonement, and prevenient grace. In particular, prevenient grace is viewed by some as giving humans back the freedom to follow God in one way or another.
Теология
"Толық бұзылу" термині, күнделікті ағылшын тілінде қолданылуында, теологиялық мәселелерді көлеңкеге жасырады. Адам екі сөзді қарастырып, адамзаттың бұзылу деңгейі туралы болжам жасауға тырыса алмайды. Мысалы, реформат және лютеран теологтары ешқашан адамдарды жақсылықтан толық айырылған немесе күнә салдарынан сырттай жақсылық жасауға қабілетсіз деп санаған емес. Адамдар, бұрмаланған болса да, Алланың бейнесін (imago Dei) сақтайды. Дегенмен, арминиан теологиясында алдын ала берілген рақым (немесе "қабілеттендіретін рақым") толық бұзылу арқылы өтіп, адамдарға Иса Мәсіхте Алланың ұсынған құтқарылуына жауап беруге мүмкіндік береді. Толық бұзылу адамдардың адамгершілік қасиеттерінің бір бөлігін жоғалтқанын немесе онтологиялық тұрғыдан нашарлағанын білдірмейді. Адам мен Хауа күнә жасамайтын мүмкіндікпен жаратылғандай, адамдар да күнә жасау немесе жасау жолын таңдау қабілетін сақтайды, тіпті олардың кейбір қасиеттері бұзылған болса да. Бұл адамдардың мүмкіндігінше зұлым екенін де білдірмейді. Керісінше, адамның ниет еткен жақсылығының өзінде кемшілік негіз болады, мотиві бұрыс, ал іске асыруы әлсіз болады; және бұл жағдайды түзету үшін табиғи қабілеттерді жақсарту жеткіліксіз. Осылайша, жомарттық пен қайырымдылық сияқты әрекеттердің өзі жасырылған эгоизм болып табылады. Сондықтан, барлық жақсылық тек Алладан келеді және адам арқылы емес. Толық бұзылу доктринасымен үйретілген күнәнің толық қамтуы адамдардың Аллаға зор қажеттілігін көрсетеді. Адамның ешбір бөлігі рақымға мұқтаж емес, және барлық адамдар рақымға мұқтаж, сырттай солынған болса да. Кальвинизм-арминизм арасындағы пікір таласын түсіну үшін адамзаттың "толық бұзылуының" ауқымын түсіну маңызды. Екеуі де толық бұзылуды қабылдайды; мәселе – Алланың бұзылған және күнәкар адамзатқа жетуі үшін нені істеуі керек деген сенімде. Алла адамзатқа құтқарылуды қабылдауға жауап беру үшін рақым берсін, сонда барлығы сенуі мүмкін (Арминий үйреткендей)? Әлде Алланың рақымы адамзатқа жету үшін қарсы тұруға мүмкіндік бермейтін болуы керек пе (Кальвин үйреткендей), сондықтан Алла оларға қарсы тұруға мүмкіндік бермейінше ешкім құтқарыла алмайды? Осылай айтқанда, кальвинистер мен арминиандар қабылдаған толық бұзылудың ешқандай маңызды айырмашылығы жоқ; екеуі де адамзаттың Аллаға жауап беруге кедергі келтіретін бұзылған күйде екендігіне келіседі. Керісінше, екі топтың да Алланың толық бұзылуға жауап ретінде адамзатқа берген рақымына қатысты сенімдері әртүрлі. Кальвин – қарсы тұруға мүмкіндік бермейтін рақымды, ал Арминий – алдын ала берілген рақымды үйретті.
Рим-католик және православие көзқарастары
Рим-католик шіркеуі адамның "Иса Мәсіх арқылы Құдайдың рақымысыз, өзінің істерімен Құдай алдында әділдікке ие бола алмайтынын" жариялайды, осылайша Августин жазбаларымен және Оранж соборының екінші сессиясына (529 жыл) сәйкес Пелагиандық ілімді қабылдамайды. Дегенмен, тіпті қатаң Августиншіл католиктер де протестанттардың толық бұзылу доктринасымен келіспейді. Киелі кітапқа және шіркеу әкелеріне сүйене отырып, католицизм адамның ерік бостандығын Құдайдың бейнесінен туындайды деп санайды, себебі адамдар Құдайдың бейнесінде жаратылған. Сәйкесінше, Трент соборының алтыншы сессиясында (1547 жылдың қаңтары) "Адам Адамның күнәсінен кейін ерік бостандығын жоғалтып, құрдымға кеткен" деген доктринаны ерестік деп айыптады. Дегенмен, радикалды бұзылу тұжырымы кейбір католик теологиялық ағымдарда, мысалы, Янсенизм мен Молинизмде айқындырақ көрінеді. Шығыс православие шіркеуі Иоанн Кассианның "жартылай августиндік" ұстанымын қабылдайды және осы доктринаға қатысты Августин Гиппоны да қорғайды. Мысалы, Серафим Роуз Августин ешқашан әрбір адамның ерік бостандығын жоққа шығармағанын, демек толық бұзылуды үйретпегенін айтады. Архиепископ Хризостомос та Августин ілімі Батыс христиандығында инновациялық теология жасау үшін қолданылып, бұрмаланған болуы мүмкін екенін, және мұның Августин кінәсі емес екенін мәлімдеді.