Кіріспе

Әрбір нота көрші ноталарынан толық тонмен бөлінетін шкала. Музыкада толық тонды шкала – әрбір нотасы көрші ноталарынан толық тон интервалымен бөлінетін шкала. Он екі тондық тең темпераментте бар болғаны екі толыққанды толық тонды шкала бар, екеуі де алты ноталық немесе гексатондық шкалалар. Бір толық тонды шкала да «алты тондық тең темперамент» ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл шкаланың барлық ноталары бір-бірінен бірдей қашықтықта болғандықтан, «ешбір нота ерекшеленбейді, [және] шкала бұлыңғыр, анық емес әсер тудырады». Бұл әсерге осындай шкалалық ноталарға салынған үштіктердің барлығының үлкейтілген үштіктер екендігі ерекше назар аударады. Шындығында, толық тонды шкаланың барлық алты нотасын тамырлары үлкен секундамен бөлінген екі үлкейтілген үштікпен ойнауға болады. Олар симметриялық болғандықтан, толық тонды шкалалар тониканың немесе тоналдылықтың күшті әсерін бермейді. Бар болғаны екі үштік мүмкін, екеуі де үлкейтілген, және барлық инверсиялар бірдей естіледі. Барлық «прогрессиялар» бірдей тоналды сипатқа ие. Естілетіні – тоника емес, тондық орталықтар, және олар тек қайталау немесе ұзақтық арқылы баса айтылғанда ғана естіледі. Толық тонды шкалада мүмкін болатын әртүрлі интервалдардың (тек жұп жарты тон интервалдары: 2, 4, 6, 8, 10) және эквивалентсіз аккордтардың шектеулі саны, тондық контраст жоқ, жұмсақ жиекті, бейтарап дыбыс тудыратынын жоққа шығаруға болмайды. 1930 жылдан бері толық тонды гармония «Голливуд стилінің» клишесіне айналды. |Вальтер Пистон| Композитор Оливье Мессиан толық тонды шкаланы өзінің шектеулі транспозицияның бірінші режимі деп атады. Композитор және музыка теоретигі Джордж Перл толық тонды шкала интервалдық циклын 2 немесе C2 деп атайды. Толық тонды шкаланың тек екі мүмкін позициясы бар (яғни, толық тонды шкала тек бір рет транспозициялана алады), ол C20 немесе C21 болып табылады. Осы себепті толық тонды шкала да ең тегіс және жинақталған деп санауға болады. Осы симметрияға байланысты, толық тонды шкаладан тұратын гексахорд инверсияда немесе бірнеше транспозицияда ерекшеленбейді. Сондықтан көптеген композиторлар «жеке құрылымдық айырмашылықтар тек жарты тонның «орналасуынан» туындайтын» «басқаша тоналды сериядағы жарты тонмен» гексахордты қолданды. Александр Скрябиннің мистикалық акорды – бір нотасы жарты тонмен көтерілген толық тонды шкала, бұл өзгеріс транспозиция арқылы көбірек мүмкіндіктерге жол береді.

Классикалық музыка

1662 жылы Иоганн Рудольф Але Франц Йоахим Бурмейстердің «Es ist genug» (Бұл жеткілікті) әнінің мәтініне мелодия жазды, оны төрт буынға арналған толық тондық шкаланың төрт нотасымен бастады. Иоганн Себастьян Бах өзінің O Ewigkeit, du Donnerwort, BWV 60 кантатасын төрт бөлімге аяқтау үшін осы хоралды таңдады. Алғашқы төрт такт төменде көрсетілген. Моцарт да өз музыкалық әзілінде, скрипка мен валторналарға арналған шығармасында осы шкаланы қолданды. 19 ғасырда орыс композиторлары шкаланың мелодиялық және гармониялық мүмкіндіктерін одан әрі дамытты, көбінесе қауіпті атмосфераны бейнелеу үшін; мысалдарға Глинканың «Руслан мен Людмила» операсының және Бородиннің «Князь Игорь» операсының увертюраларының соңғы бөлімдері, сондай-ақ Даргомыжскийдің «Тас қонағы» операсындағы Командир тақырыбы жатады. Тағы да мысалдарды Римский-Корсаковтың шығармаларынан табуға болады: «Садко» операсындағы теңіз патшасының музыкасы және «Шахразада». Төменде көрсетілген «Шахразада» әнінің бастапқы тақырыбы – «диатоникалық әшекейлермен толықтырылған төмен түсетін толық тондық шкала». Толық тондық шкаланың ноталары ерекшеленген. (Толық тондық шкаласында жазылған қысқа фортепианолық шығармалар үшін В.А. Ребиковтың «Празднество (Une fête)», Op. 38, 1907 жылғы 1-, 6- және 7-шы шығармаларын қараңыз.) Х.К. Коллес толық тондық шкаланың «балалық шағы» деп Франция мен Австриядағы Берлиоз бен Шуберттің, содан кейін орыс композиторлары Глинка мен Даргомыжскийдің музыкасын атайды. Орыс музыкасының ықпалында болған Клод Дебюсси және басқа импрессионист композиторлар толық тондық шкалаларды кеңінен пайдаланды. Дебюссидің «Прелюдиялар» атты бірінші кітабындағы екінші шығармасы «Voiles» толығымен бір толық тондық шкаланың ішінде жазылған. Бастапқы такттар төменде көрсетілген. Яначектың «Синфониетта» екінші бөлімінің бастауындағы шкаланың қолданылуы, Уильям У. Остиннің сөздерімен айтқанда, «мүлдем басқаша». Остин былай деп жазады: «Яначектың еркін хроматизмі ұзақ уақытқа дейін диатоникалық шкаламен байланысын үзбейді. 1905 жылы Дебюссимен кездескеннен кейін оның музыкасының көп бөлігінде толық тондық шкала басым болғанымен, ол мотивтерді кеңейтілген аккордтарға сәйкес келтіру үшін ғана қызмет етеді. Сол мотивтер контрастты күшейтпей, толық тондық шкаладан диатоникалық шкалаға қайта оралады». «Синфониетта» екінші бөлімінің алғашқы такттары төменде көрсетілген. Джакомо Пуччини 1904 жылғы «Мадам Баттерфляй» операсында шығыс азиялық музыка стильдерін имитациялау үшін толық тондық және пентатоникалық шкалаларды қолданды. Альбан Бергтің «Жеті ерте ән» циклінің біріншісі оркестрлік сүйемелдеуде және бір такттан кейін кіретін вокалдық партияда толық тондық үзіндімен басталады. Берг сондай-ақ жоғарыда аталған Бахтың хоралдық өңдеуін өз скрипкалық концертінде де қолданады. Берг қолданған 12 тондық қатардың соңғы төрт нотасы – B, C, E және F, олар бірінші нотасы G-мен бірге шкаланың алты нотасының бесеуін құрайды.) Бела Барток өзінің бесінші скрипкалық квартетінде де толық тондық шкалаларды қолданады. Ферруччо Бузони өзінің «An die Jugend» шығармасының «Preludietto, Fughetta ed Esercizio» бөлімінің оң қолында толық тондық шкаланы пайдаланды, ал Франц Лист бұл техниканы 1831 жылы «Grande Fantaisie sur La clochette» шығармасында қолданған.

Жаз

Джаз жазуында бұл шкаланың қолданылуының алғашқы мысалдары Бикс Бейдербеккенің "In a Mist" (1928) және Дон Редманның "Chant of the Weed" (1931) шығармаларында кездеседі. 1958 жылы Гил Эванс Редманның түпнұсқасының "күрт тоналды сызықтарына" ерекше түс беретін аранжировка жазды. Уэйн Шортердің "JuJu" (1965) композициясында бүкіл тондық шкала кеңінен қолданылса, ал Джон Колтрейннің "One Down, One Up" (1965) шығармасы оның бұрынғы "Impressions" пьесасындай қарапайым құрылымда салынған екі кеңейтілген аккорд негізінде құрылған. Дегенмен, бұл джазда осы шкаланың қолданылуының ең айқын мысалдары ғана. Көптеген джаз пьесалары, оның ішінде көптеген стандарттар да кеңейтілген аккордтар мен оларға сәйкес шкалаларды пайдаланады, әдетте бұрылыстарда немесе доминантты жетінші аккордты алмастыру арқылы кернеу тудырады. Мысалы, G7 кеңейтілген 5-ші доминантты аккордында G өзгертілген шкаласының тондары C7-ге дейін шешіледі, ал D9 немесе D711 сияқты тритонды алмастыру аккорды жиі қолданылады, онда D/G бүкіл тондық шкаласының тондары жарайды, 11-ші дәрежесі G, ал 7-ші дәрежесі C, G доминантты аккордындағы негізгі үшінші – B-нің энгармониялық эквиваленті. Арт Татум мен Телониус Монк – бүкіл тондық шкаланы кең және шығармашылықпен қолданған екі пианист. Монктың "Four in One" (1948) және "Trinkle Tinkle" (1952) шығармалары осыған жақсы мысалдар. Поп музыкасына өткен бүкіл тондық шкаланың көрнекті мысалы – Стиви Уандердің 1972 жылғы "You Are the Sunshine of My Life" әнінің екінші және төртінші такттары.

Батыс музыкасы

Хиндустани классикалық музыкасындағы Сахера рагасы толық тонды шкаламен бірдей интервалдарды қолданады. Устад Мехди Хасан бұл раганы орындаған. Гоприя – Карнатикалық музыкадағы оған сәйкес келетін рагам.