Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альфред Винер (16 наурыз 1885, Потсдам – 4 ақпан 1964, Лондон) – өмірінің көп бөлігін Германия мен Еуропадағы антисемитизм мен расизмді құжаттауға, сондай-ақ Германияның нацистік үкіметінің қылмыстарын жария етуге арнаған неміс еврейі. Ол Винер кітапханасын құрған және көп жылдар бойы оның директоры болғандығымен танымал.
Alfred Wiener (16 March 1885, Potsdam – 4 February 1964, London) was a German Jew who dedicated much of his life to documenting antisemitism and racism in Germany and Europe, and uncovering crimes of Germany's Nazi government. He is best remembered as the founder and long time director of the Wiener Library.
Өмірбаян
Винер араб тілі маманы болып оқып, 1909-1911 жылдары Таяу Шығыста болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысып, 2-дәрежелі Темір крест орденімен марапатталды. 1919 жылдан бастап ол Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens (Германиялық еврей дініндегі азаматтардың орталық бірлестігі, CV) ұйымында жоғары лауазымды қызметкер болып жұмыс істеді және 1925 жылы нацистік партияны Германия еврейлері мен жалпы неміс қоғамы үшін басты қауіп деп анықтады. 1933 жылы отбасымен бірге Амстердамға көшіп, онда Еврейлердің орталық ақпарат бюросын (JCIO) басқарды. 1938 жылғы қарашадағы «Кристалл түнінен» кейін Винер Ұлыбританияға көшіп кетті. Ол отбасына жалған парагвайлық паспорттар алуға қол жеткізді, бірақ визалар 1940 жылғы мамырда Нидерландыға неміс әскерлерінің шабуылынан кейін ғана келді. Винердің әйелі Маргарет (туған тегі Саульман) және үш қызы – Рут, Ева және Мириам 1943 жылғы 20 маусымда нацистер тарапынан тұтқындалып, Вестерборк транзиттік лагеріне жіберілді. 1944 жылғы қаңтарда отбасы Берген-Бельзен концлагеріне жер аударылды. Отбасы мүшелері 1945 жылғы қаңтарда Швейцария шекарасында тұтқын алмасуға қатысты. Винердің әйелі Маргарет саяхаттауға мүмкіндік беретін күйіне жетпеді және 1945 жылғы 25 қаңтарда Швейцариядағы ауруханада қайтыс болды. 1953 жылы Лотте Филипсқа үйленді. 1946 жылы Винер Ұлыбритания азаматы болып қабылданды.
Wiener trained as an Arabist and spent the years 1909 11 in the Middle East. He fought in the First World War, winning the Iron Cross 2nd Class. From 1919, he was a high ranking official in the Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens (Central Association of German Citizens of Jewish Faith, CV), and identified the Nazi Party as the chief danger to the Jews of Germany and to German society as a whole as early as 1925. With his family he moved to Amsterdam in 1933, where he operated the Jewish Central Information Office (JCIO). After Kristallnacht in November 1938, Wiener relocated to Britain. He was able to obtain fake Paraguayan passports for his family, but the visas arrived after the German invasion of the Netherlands in May 1940. Wiener's wife, Margarethe (née Saulmann) and three daughters, Ruth, Eva, and Mirjam. remained in the Netherlands and on 20 June 1943 were detained by the Nazis and sent to Westerbork transit camp. In January 1944, the family were deported to Bergen Belsen concentration camp. Members of the family were part of a prisoner exchange at the Swiss border in January 1945. Wiener's wife, Margarethe became too ill to travel and died on 25 January 1945 in a Swiss hospital. In 1953, he married Lotte Philips. Wiener became a naturalised British citizen in 1946.
Антинацистік іс-әрекеттер
1928 жылы Винер нацистік қызметін құжаттаған және 1933 жылға дейін Гитлер билікке келгенге дейін нацизмге қарсы материалдарды жариялаған CV ұйымының Вильгельмштрассе бюросын құруға зор үлес қосты. Винер отбасымен Амстердамға қашып кетті, онда ол Амстердам университетінің профессоры Дэвид Коэнмен бірге Еврейлердің орталық ақпарат бюросын (JCIO) құрды. 1939 жылы ол және жинағы Лондонға көшірілді. Винер соғыс жылдарының көп бөлігін АҚШ-та өткізіп, JCIO үшін материалдар жинады және Ұлыбритания мен АҚШ үкіметтеріне жұмыс істеді. 1945 жылы ол ақпарат бюросын кітапханаға және нацистік кезеңді ғылыми тұрғыдан зерттеу орталығына айналдырды. 1950 жылдардың ортасынан бастап Винер Германияға жиі сапарлап, жас адамдармен кездесіп, христиандық ұйымдармен байланыс орнатты. Ол алғашқыда Германияда неміс тілінде жариялаған екі памфлеті – «Погромға қадам?» («Ойлы адамдарға арналған деректер», 1919) және «Саяси, экономикалық және мәдени тұрғыдан Германиялық иудаизм» (1924) 2021 жылы ағылшын тілінде «Отан және еврейлер» деген атпен жарық көрді.
In 1928, Wiener was instrumental in creating the Büro Wilhelmstrasse of the CV, which documented Nazi activities and issued anti Nazi materials until 1933 when Hitler came to power. Wiener and his family fled to Amsterdam where he, together with David Cohen of Amsterdam University, founded the Jewish Central Information Office (JCIO). In 1939 he and the collection transferred to London. Wiener spent most of the war years in the USA, collecting materials for the JCIO and working for the British and American governments. He returned in 1945 to transform the Information Office into a library and centre for the scholarly study of the Nazi era. From the mid 1950s, Wiener travelled frequently to Germany to speak to groups of young people and establish contact with Christian groups. Two of his pamphlets he originally published in German in Germany, Prelude to Pogroms? Facts for the Thoughtful (1919) and German Judaism in Political, Economic and Cultural Terms (1924), were published together in English translation as The Fatherland and the Jews in 2021.
Марапаттар
1955 жылы Винерге Батыс Германияның ең жоғары азаматтық наградасы – "Еңбегі үшін орден" орденінің Ұлы кресті (Grosses Verdienstkreuz des Verdienstordens) табысталды.
In 1955, Wiener was awarded the highest civilian decoration of West Germany, the Grand Cross of the Order of Merit (Grosses Verdienstkreuz des Verdienstordens).