Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эзоптың "Жүрексіз елік" ертегісі – ежелгі ертегі, Еуропада Эзопқа жатқызылады және Перри индексінде 336-шы нөмірмен тіркелген. Аңызда елік (шығыс нұсқаларында есек) екі рет алдамшы түлкінің көндіруімен ауру арыстанға барады. Арыстан оны өлтірген соң, түлкі еліктің жүрегін ұрлап жеп қояды. Жүрегінің қайда екені сұралғанда, түлкі арыстанның қонағына баруға соншалықты ақымақ болған жануарда жүрек болмауы мүмкін деген пікір білдіреді. Бұл аргумент ежелгі сенімді көрсетеді, онда жүрек – ой-пікір мен интеллект орны саналған. Бұл оқиға Арне-Томпсон жіктемесінде 52-ші тип ретінде тіркелген.
Aesop's fable
The Deer without a Heart is an ancient fable, attributed to Aesop in Europe and numbered 336 in the Perry Index. It involves a deer (or an ass in Eastern versions) who was twice persuaded by a wily fox to visit the ailing lion. After the lion had killed it, the fox stole and ate the deer's heart. When asked where it is, the fox reasoned that an animal so foolish as to visit a lion in his den cannot have had one, an argument that reflects the ancient belief that the heart was the seat of thoughts and intellect. The story is catalogued as type 52 in the Aarne Thompson classification system.
Шығыс тарихы
Үндістанның "Панчатантра" кітабындағы әңгімеде арыстанның ауруын есектің құлақтары мен жүрегімен емдеуге болатынына көндірілгені айтылады. Оның қызметшісі шакал есекті өзімен бірге баруға көндіреді, бірақ арыстан алғашқы әрекетте есекті өлтіруге жеткіліксіз күшті болады, сондықтан шакал оны қайтадан әкелуге мәжбүр етеді. Соңынан шакал аш арыстанды өлген есекті тастап кетуге көндіреді және өзіне құлақтары мен жүрегін алып қалады. Ол олардың жоқтығын осылай түсіндіреді: соншалықты ақымақ жануарда есту немесе ойлау үшін қажетті мүшелер болуы мүмкін емес. Бұл әңгіме бірнеше аудармалар мен бейімделулер арқылы батысқа тарады және арабтардың Испанияны жаулап алуымен бірге Испанияға жетті. Осы уақытқа қарай әңгіменің мәліметтері айтарлықтай өзгерді. Арабтардың бір нұсқасында есек арыстаннан төлем талап етеді және осылайша оның наразылығы үшін өлтіріледі. Жүрегін түлкі жейді, ол мұндай ақымақ жануарда мұндай мүше болуы мүмкін емес дейді. Бұл әңгіменің еврей нұсқалары да бар, олардың бірінде есек жол төлемін қабылдайтын адам ретінде, ал екіншісінде кемеде жол ақысын талап ететін адам ретінде бейнеленеді.
The version of the story found in the Indian Panchatantra concerns a lion who is persuaded that the cure for his sickness is the ears and heart of an ass. His servant the jackal persuades an ass to accompany him but the lion is too weak to kill the ass on the first attempt and the jackal has to trick it into returning. Afterwards the jackal persuades the hungry lion to leave him with the dead ass and takes the ears and heart for himself. His explanation for their absence is that so silly an animal cannot have had the equipment to hear or to think with. The story travelled westwards through a series of translations and adaptations and was eventually carried to Spain by invading Arabs. By this time the details of the story had altered considerably. In one Arab version an ass demands toll of the lion and is killed for this effrontery. The heart is eaten by a fox who says it could never have existed in so stupid an animal. There also exist Jewish versions of the story, in one of which the ass figures as toll keeper and in the other demands a fare on board ship.
Батыстың тарихы
"Арыстан, түлкі және бұғы" ертегісі ежелгі, ол алғаш рет Архилох поэзиясында кездеседі және Бабридің жинағында кеңінен баяндалған. Бұл ертегіде түлкі бұғыны екі рет аулауға шаршаған арыстанның қасына баруға көндіреді. Бірінші жолы бұғы зардап шеккен құлағымен қашып құтылады, ал түлкі бұл оқиғаны арыстанның мейірімді қозғалысы деп түсіндіреді. Бұғы қайтадан арыстанға барады, бірақ бұл жолы өліміне жетіп қалады. Бұл оқиға тек грек тілінде жазылған, сондықтан ортағасырлық еуропалық нұсқалары шығыс, батыс емес, шығу тегіне ие болуы мүмкін. Мысалы, Мари де Франстың баяндауында арыстан ауруын емдеу үшін бұғының жүрегін қажет етеді, бұл Panchatantra ертегісінде де кездеседі. Оның замандасы Берехиях ха Накданның "Түлкі аңыздары" атты өте ерекше нұсқасы, Перри индексінде 583 нөмірленген Авианның латын поэмасына сіңірілген сияқты. Бұл аңызда шошқаның құлақтары, меншік иесінің егістігінде жүргені үшін жаза ретінде кесіледі, кейін ол өмірімен құн төлейді. Ұры шаруа иесіне жүректің жоғалуын әдеттегідей түсіндіреді. Алайда, Берехияхтың баяндауында жабайы шошқа патша арыстанының бағына тыйымсыз кіреді, жаза ретінде құлақтары мен көздерін жоғалтады, соңында өлтіріледі, ал жүрегін түлкі ұрлайды. Бұл соңғы егжей-тегжейлер ертегінің басқа нұсқаларымен үйлесімділігін көрсетеді, олардың көптеген нұсқалары осы уақытқа дейін бар болған сияқты. Кейінірек Хуан Руис жазған испан нұсқасында, музыкамен ойнайтын есек арыстанды оятып, оның жүрегі мен құлағын қасқырға жемтіреді. Өзгеріс процесі қазіргі заманға дейін жалғасуда. Стюарт Крофттің 12 минуттық "Жүрексіз бұғы" (2009/10) фильмінде, түлкі бұғыны арыстанға оралуға көндіру үшін, ұрлаған жүрегін бұғының денесіне қайта орнатып, оқиғаны ұзақ және айналма жолмен баяндайды.
The story of "The Lion, the Fox and the Deer" is an ancient one that first appeared in the poetry of Archilochus and was told at great length in the collection of Babrius. In this the fox twice persuades the deer to visit the lair of a lion too sick to hunt, on the first occasion escaping with an injured ear; the fox explains this as a rough caress and the deer returns to its death. It was only recorded in Greek, so that Mediaeval European variants may equally be of Eastern rather than Western origin. Thus in Marie de France's telling, the lion requires the deer's heart as a cure for its illness, as in the Panchatantra. The very different version in her contemporary, Berechiah ha Nakdan's "Fox Fables", appears to owe something to a Latin poem by Avianus, numbered 583 in the Perry Index. In this a boar has its ears cut off as a punishment for roaming in the fields of an estate and later pays for it with his life. A thieving peasant explains the missing heart to his master in the usual way. But in Berechiah's telling the wild boar trespasses in the royal lion's garden and, after losing its ears and eyes in punishment, is finally killed and the heart is stolen by the fox. These final details demonstrate a synthesis with other versions of the fable, of which there appear to be many by this time. A still later Spanish version by Juan Ruiz, involves a musical ass who keeps the lion awake with his discordant music and in this case loses his heart and ears to the wolf. The process of transformation continues into modern times. In Stuart Croft's 12 minute film The Stag without a Heart (2009/10), the story is recounted at length in an endlessly circuitous version by having the fox replace the heart it has stolen in the deer as a means of persuading it to return to the lion's presence.