Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джонатан Эйбшехц (רבי יהונתן אייבשיץ) (сонымен қатар Эйбшехц немесе Эйбшехц; 1690–1764) – Талмудты зерттеуші, халахшы, каббалист, Прага қаласының Даяны қызметін атқарған, кейіннен Алтона, Гамбург және Вандсбек қалаларының «Үш қауым» раввині болды. Ол Джейкоб Эмденмен болған Эмден-Эйбшехц дау-жанжалымен кеңінен танымал.
Jonathan Eybeschutz (רבי יהונתן אייבשיץ) (also Eibeschutz or Eibeschitz; 1690 1764) was a Talmudist, Halachist, Kabbalist, holding positions as Dayan of Prague, and later as Rabbi of the "Three Communities": Altona, Hamburg and Wandsbek. He is well known for his conflict with Jacob Emden in the Emden–Eybeschutz Controversy.
Өмірбаян
Айбешуцтің әкесі Носсон Нота Габсбург Моравиясының Иванчице (Эйбеншуц, кейде Эйбешуц) раввині болды. Краковта туған Эйбешуц Талмудта өте қабілетті бала болды; әкесі қайтыс болғаннан кейін ол Prostějov (Проссниц) қаласындағы Меир Айзенштадт ешивасында, содан кейін Холешовта (Холлешау) білім алды. Ол сондай-ақ қысқа уақыт Венада тұрды. Ол рабби Исаак Спираның қызы Элкеле Спираға үйленді және олар екі жыл бойы Гамбургте, Элкельдің анасының әкесі Мордехай ха Коэнмен бірге тұрды. Он сегіз жасында Айбешуц Болеславце раввині болып тағайындалды, ол үш жыл бойы сол жерде қызмет етті, содан кейін 1700 (немесе 1710) жылы Прагаға қоныс аударды және ешиваның басшысы, сондай-ақ белгілі уағызшы болды. Прага халқы Эйбешуцті құрметтеді және ол бас раввин Дэвид Оппенхаймнан кейін екінші маңызды тұлға саналды. Прагада Эйбешуц Талмудты басып шығаруға рұқсат алды, бірақ христиан дінінің қағидаларына қайшы келетін барлық бөлімдерді жою шартымен, бас раввин Дэвид Оппенхайммен кеңесе отырып. Бұл оқиғаның абыройын түсіруге тырысқан әңгімелерде ол Прага раввиндарымен кеңеспей бұл шешімді қабылдады делінді, соның салдарынан баспа лицензиясы алынып тасталды. 1724 жылы Прагада ол саббатиандыққа қатысты күдікке ілікті. Қиямет күні саббатиандық қозғалысты айыптағанына қарамастан, күдіктер жалғасты. Сондықтан 1736 жылы Эйбешуц Праганың тек даяны болып тағайындалды, бас раввин емес. 1741 жылы Мец қаласының раввині болды, ал 1750 жылы «Үш қауым» – Алтона, Гамбург және Вандсбек қалаларының раввині болып сайланды. 1725 жылдың шілдесінде Амстердамның ашкеназдық бейт-дині бүкіл саббатиандық сектасына (кат ха ма’аминим) қауымнан шығару туралы шешім шығарды. Осы кезде бейт-дин тапқан саббатиандық сипаттағы жазбалар Эйбешуцке жатқызылды. Сентябрь айының басында Франкфурт бейт-дині және Альтона, Гамбург және Вандсбек үш қауымы да осыған ұқсас қауымнан шығару туралы жарияламалар жасады. Үш тыйым Еуропаның басқа да еврей қауымдастықтарында басылып таратылды. «Үш қауымның» бас раввині Езекиел Каценеленбоген Эйбешуцке ашық түрде шабуыл жасауға құлшынбады, «одан да үлкендері құлап, жойылды» және «біз оған ештеңе істей алмаймыз» деді. Прагадағы Эйбешуц пен басқа раввиндер басқа тыйымдар жарияланғаннан кейін көп ұзамай саббатиандыққа қарсы жаңа (және басқаша) тыйым жасағандықтан, оның беделі қайта жаңғырды және Эйбешуц толыққанды ақталды деп есептелді. Бұл мәселе 1751 жылы Эмден мен Эйбешуц арасындағы дау кезінде қайта көтерілді. Ол кем дегенде үш сала бойынша еврей дініндегі шығармашылықта «тамырлы білім иесі» болды: Талмуд және еврей заңдары (халаха); уағыз (деруш) және халыққа уағыздау; және Кабала. «Ол білімді адам болған, бірақ оның атақ-даңқы, негізінен, оның жеке басына байланысты болды. Сол кезде еврей өміріне осындай терең із қалдырған адамдар санаулы болды».
Eybeschutz's father Nosson Nota was the rabbi in Ivančice (Eibenschütz, sometimes Eibeschutz), Habsburg Moravia. Born in Kraków, Eybeschutz was a child prodigy in Talmud; on his father's death, he studied in the yeshiva of Meir Eisenstadt in Prostějov (Prossnitz), and then later in Holešov (Holleschau). He also lived in Vienna for a short time. He married Elkele Spira, daughter of Rabbi Isaac Spira, and they lived in Hamburg for two years with Mordecai ha Kohen, Elkele's maternal grandfather. At the age of eighteen, Eybeschutz was appointed rabbi of Bolesławiec, where he stayed for three years, afterward settling in Prague in 1700 (probably meant to be 1710) and becoming head of the yeshivah and a famous preacher. The people of Prague held Eybeschutz in high esteem and he was considered second there only to Chief Rabbi David Oppenheim. In Prague, Eybeschutz received permission to print the Talmud—but with the omission of all passages contradicting the principles of Christianity in consultation with Chief Rabbi David Oppenheim. Legends and rumors seeking to discredit the event said that he did this without the consultation of the Rabbis of Prague, and they revoked the printing license. In 1724, in Prague, he was suspected of being a Sabbatean. Despite denouncing the Sabbatean movement on Yom Kippur the accusations continued. Therefore, In 1736, Eybeschutz was only appointed dayan of Prague and not chief rabbi. He became rabbi of Metz in 1741, and in 1750, was elected rabbi of the "Three Communities:" Altona, Hamburg, and Wandsbek. In July 1725, the Ashkenazic beit din of Amsterdam issued a ban of excommunication on the entire Sabbatian sect (kat ha ma’aminim). Writings of Sabbatian nature found by the beit Din at that time were attributed to Eybeschutz In early September, similar excommunication proclamations were issued by the batei din of Frankfurt and the triple community of Altona, Hamburg, and Wandsbeck. The three bans were printed and circulated in other Jewish communities throughout Europe. Rabbi Ezekiel Katzenellenbogen, the chief rabbi of the Triple Community was unwilling to attack Eybeschutz publicly, mentioning that ‘greater than him have fallen and crumbled’ and that ‘there is nothing we can do to him’ As a result of Eybeschutz and other rabbis in Prague formulating a new (and different) ban against Sabbatianism shortly after the other bans were published, his reputation was restored and Eybeschutz was regarded as having been totally vindicated. The issue was to arise again, albeit tangentially, in the 1751 dispute between Emden and Eybeschutz. He was "an acknowledged genius" in at least three separate areas of Jewish religious creativity: Talmud and Jewish law (halakhah); homiletics (derush) and popular preaching; and Kabbalah. "He was a man of erudition, but he owed his fame chiefly to his personality. Few men of the period so profoundly impressed their mark on Jewish life."
Сабатиандық дау
Айбешуц тағы да құпия саббатейлік сенімдерді ұстанумен айыпталды, себебі ол Саббатай Зевидің мессиялық талаптарын мойындаған амулеттер шығарды деген күдік туды. Метц қаласында Эйбешуц жазған амулеттердің нотариалды куәландырылған көшірмелері табылды, бұл Эмденнің олардың саббатейлік жазбалар екенін айтуын қуаттайды. 1752 жылы Эмден мен Эйбешуц арасындағы дау қызу жүрді. Қарсыластардың арасында көшеде қақтығыстар болды, бұл әлемдік биліктің назарын аударды. Эмден қашып кетті. Бұл дау Гамбург Сенаты мен Дания Корольдік сотында қарастырылды. Гамбург Сенаты тез арада Эйбешуцтің пайдасына шешім шығарды. Дания королі Эйбешуцтен амулеттер туралы бірнеше сұраққа жауап беруді сұрады. Қарсылықты куәліктер келтірілді, сот екі тарапқа да қоғамдық тәртіпсіздік үшін айыппұл салып, Эмденге Алтонаға оралуға рұқсат берді, бірақ мәселе ресми түрде шешілмеді. Осы кезде христиан дініне ауысқан, бірақ бұрын Эйбешуцтің шәкірті болған Карл Антон Эйбешуцті қорғады. Эмден нәтижені қабылдамады және Эйбешуцке қарсы шабуыл жасайтын ұнатпайтын жарияламалар таратты. Эйбешуц бас раввин болып қайта сайланды. Сол жылдың желтоқсан айында Гамбург Сенаты корольдің шешімін де, сайлау қорытындысын да қабылдамады. Гамбург Сенаты Эйбешуцтің өкілеттіктерін анықтау үшін күрделі процесті бастады, ал қауымның көптеген мүшелері оның ісін раввиндік билік органдарына тапсыруын талап етті. Бұл дау кезеңдегі еврей тарихындағы маңызды оқиға болды, оған Ежекель Ландау мен Вильна Гаоны да қатысты. Эйбешуц жас Гаонға амулеттерді саралау үшін жүгінді. Гаон хатында Эйбешуцке деген ықыласын білдіргенмен, жас адамның сөзі дауды шешуге көмектеспейді деп ойлағанын айтты. Даудан кейін біраз уақыт өткен соң, сол кезде Ямполдың көпке танылмаған раввині болған Ландау, екі тарапқа да қадірлі шығу жолын ұсына отырып, дауды шешуге тырысты. Оның ұсынысын Эйбешуц қабылдады, бірақ Эмден оны қатаң түрде қабылдамады және Эйбешуцке қарсы шабуылдарын жалғастырды. 1725 жылғы пікірталас мұрағатта табылды. 1760 жылы Эйбешуцтің ешивасының студенттері арасында саббатейлік элементтер табылған кезде дау тағы да жанданды. Сонымен қатар, оның кіші ұлы Вольф Йонас Эйбешуц өзін саббатейлік пайғамбар деп жариялады және бірнеше франкистермен жақын байланыста болды, нәтижесінде ешива жабылды.
Eybeschutz was again accused of secret Sabbatean beliefs following a suspicion that he had issued amulets recognising the Messianic claims of Sabbatai Zevi. The recent discovery of notarial copies of the actual amulets found in Metz and copying the amulets written by Eybeschutz support Emden's view that these are Sabbatean writings. In 1752, the controversy between Emden and Eybeschutz raged. Clashes between opposing supporters occurred in the streets drawing the attention of the secular authorities. Emden fled. The controversy was heard by both the Senate of Hamburg and by the Royal Court of Denmark. The Hamburg Senate quickly found in favour of Eybeschutz. The King of Denmark asked Eybeschutz to answer a number of questions about the amulets. Conflicting testimony was put forward and the matter remained officially unresolved although the court imposed fines on both parties for civil unrest and ordered that Emden be allowed to return to Altona. At this point Eybeschutz was defended by Carl Anton, a convert to Christianity, but a former disciple of Eybeschutz. Emden refused to accept the outcome and sent out vicious pamphlets attacking Eybeschutz. Eybeschutz was re elected as Chief Rabbi. In December of that year, the Hamburg Senate rejected both the King's decision and the election result. The Senate of Hamburg started an intricate process to determine the powers of Eybeschutz, and many members of that congregation demanded that he should submit his case to rabbinical authorities. The controversy was a momentous incident in Jewish history of the period—involving both Yechezkel Landau and the Vilna Gaon. Eybeschutz approached the young Gaon to examine and appraise the amulets. The Gaon replied in a letter that while he had sympathy with Eybeschutz he did not believe that the words of a young man would assist in the dispute. Some time after the dispute Landau, who at that time was a relatively unknown rabbi from Yampol, attempted to resolve the dispute offering both parties a dignified exit. His proposal was accepted by Eybeschutz but vehemently rejected by Emden, who continued to publish attacks on Eybeschutz. and the debate of 1725 has been located in the archives. In 1760, the quarrel broke out once more when some Sabbatean elements were discovered among the students of Eybeschutz' yeshivah. At the same time his younger son, Wolf Jonas Eybeschutz, presented himself as a Sabbatean prophet, and was close to several Frankists, with the result that the yeshivah was closed.
Ұрпақтар
Жозеф Франц Молитордың сөзіне сәйкес, Томас фон Шенфельд – Раввин Эйбэшуцтің немересі, атасы жинаған саббатейлік кабала тұжырымдамаларын мұра еткен, дінінен бас тарған яһуди. Кейіннен ол саббатейлік қозғалыстан шығып, Венадағы төрт "Иллюминат" ложасының бірі – "Азиатские братья" деп аталатын масондық ложаны құрды. 1791 жылдың 10 тамызында оның інісі қайтыс болғаннан кейін, оған франкист қозғалысын басқару ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Дегенмен, Кац бұл мәлімдемеге қарсы шығып, Шенфельдтің Брно қаласының Добрушка отбасынан екенін, және қандық немесе туыстық байланысы бойынша Эйбэшуцке ешқандай қатысы болмағанын айтады. Гершем Шолемнің пікірінше, "Азиялық бауырластар" идеологиясы христиандық теософиялық доктриналармен ұштасқан кабала және саббатейлік идеяларының шатасуынан құралған. Эйбэшуцтің кейбір ұрпақтары – идиш тілінде жазатын романшы және Холокосттан аман қалған Чава Розенфарб (1923–2011), Холокосттан аман қалған, көп жазған автор және белгілі зерттеуші Исраэль Ехошуа Эйбешиц (1916–2019), Бельгияның Антверпен қаласында тұратын Хаим Крейсвирт (1918–2001) және Израильдің Бней Брак қаласында тұратын көрнекті хареди раввині және посек ("иудей заңдарын шешетін адам") Шмуэль Воснер (1913–2015) болды. Оның немересі – Бреслау ақыны және зиялысы, Эстер Гад.
according to the words of Joseph Franz Molitor, was the grandson of Rabbi Eybeschutz Baron Thomas von Schoenfeld, an apostate Jew who inherited his grandfather's collection of Sabbatean kabbalistic works. He eventually left the Sabbatean movement and founded a Masonic lodge called the Asiatische Brüder, one of four Illuminati lodges in Vienna. After his uncle's death on August 10, 1791, he was offered the leadership of the Frankist movement which he refused. Katz disputes this claim however, saying that Schoenfeld was a member of the Dobruschka family of Brno and was in no way related, either by blood or marriage, to Eybeschutz. According to Gershom Scholem, the ideology of the Asiatic Brethren mixed Kabbalistic and Sabbatean ideas jumbled together with Christian theosophic doctrines. Some of Eybeschutz's descendants are the Yiddish novelist and Holocaust survivor and Yisroel Yehoshua Eibeshitz prolific author, Holocaust survivor and noted Researcher 1916 2019. Chava Rosenfarb (1923–2011), Chaim Kreiswirth (1918 2001) of Antwerp, Belgium, and Shmuel Wosner (1913–2015), a prominent Haredi rabbi and posek ('decisor of Jewish law') who lived in Bnei Brak, Israel. His granddaughter was the Breslau poet and intellectual , born Esther Gad.