Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим императоры 282–283 жылдары. Марк Аврелий Карус (шамамен 222 – шілде немесе тамыз 283) – 282–283 жылдары Рим императоры болған. Өзінің қысқа билік кезеңінде Карус Дунай бойындағы герман тайпаларымен және сарматтармен сәтті соғысқан. Ол Сасанид империясына қарсы жорық кезінде қайтыс болды және оның өлімі табиғи емес себептерден туды деген болжам бар. Оған найзағай шағып соққан деген хабар тарады. Оның орнын ұлдары Карин мен Нумериан басты, осылайша қысқа ғасырға соққан, бірақ қайта жанданып келе жатқан империяға одан әрі тұрақтылық әкелген әулет құрылды.
Roman emperor from 282 to 283
Marcus Aurelius Carus (c. 222 – July or August 283) was Roman emperor from 282 to 283. During his short reign, Carus fought the Germanic tribes and Sarmatians along the Danube frontier with success. He died while campaigning against the Sassanid Empire and is believed to have died of unnatural causes. It was reported that he had been struck by lightning. He was succeeded by his sons Carinus and Numerian, creating a dynasty which, though short lived, provided further stability to the resurgent empire.
Өмірбаян
Кар, оның аттанудан бұрын Маркус Нумерий Кар деп аталғаны болжамдалады, әртүрлі мәліметтерге сәйкес, Галлияда, Илирикада немесе Африкада дүниеге келген. Қазіргі заманғы ғылым оның туған жерін Галлия Нарбоненсидегі Нарбо (қазіргі Нарбонн) деп санайды, бірақ ол Римде білім алған. Оның өмірі мен билігі туралы анық айту қиын. Сол дәуірдегі әдебиет пен өнердің құлдырауы, сондай-ақ жақсы тарихшылардың болмауы салдарынан, белгілі мәліметтер көбінесе қайшылықтар мен күмәндерге толы. 282 жылы император Проб оны преториандық префект етіп тағайындағанға дейін, Кар сенатор болған және түрлі азаматтық және әскери қызметтер атқарған. Оның таққа отыруы 282 жылдың тамызында немесе қыркүйегінде болған. Латын тіліндегі дереккөздердің көпшілігіне сәйкес, ол Сирмиумдағы көтерілісте Проб өлтірілгеннен кейін әскерлер тарапынан император деп жарияланған. Алайда, грек дереккөздері ол Раэтияда Пробқа қарсы бүлік көтеріп, оны өлтіргенін айтады. Деректерге сүйенсек, бастапқыда ол адалдығы үшін ұсыныстан бас тартқан, бірақ көп ұзамай қабылдаған. Көптеген жағдайларда сенімсіз саналатын Historia Augusta екі дәстүрді де біледі, бірақ біріншісін жоғары бағалайды. Ол таққа отырғаннан кейін Римге оралмаған, тек Сенатқа хабарлама жіберген. Бұл оның тікелей ізашарлары Тацит пен Пробтың конституциялық принциптерінен елеулі айырмашылықты білдірді, олар кем дегенде сенаттың билігін құрметтеген, ал Диоклетианның одан да деспотиялық әскери автократиясының алғы күші болды. Осыған қарамастан, ол император Пробты қасиеттеп, құдайға теңеуге тырысқан.
Carus, whose name before the accession may have been Marcus Numerius Carus, was born, according to differing accounts, either in Gaul, Illyricum or Africa. Modern scholarship inclines to the former view, placing his birth at Narbo (modern Narbonne) in Gallia Narbonensis, though he was educated in Rome. Little can be said with certainty of his life and rule. Due to the decline of literature, the arts, and the want of any good historians of that age, what is known is almost invariably involved in contradiction and doubt. He was apparently a senator and filled various posts, both civil and military, before being appointed praetorian prefect by the emperor Probus in 282. Two traditions surround his accession to the throne in August or September of 282. According to some mostly Latin sources, he was proclaimed emperor by the soldiers after the murder of Probus by a mutiny at Sirmium. Greek sources however claim that he rose against Probus in Raetia in a usurpation and had him killed. Allegedly, he initially refused the offer at first out of loyalty, but soon accepted. The often unreliable Historia Augusta is aware of both traditions, although it prefers the former. He does not seem to have returned to Rome after his accession, contenting himself with an announcement to the Senate. This was a marked departure from the constitutionalism of his immediate predecessors, Tacitus and Probus, who at least outwardly respected the authority of the senate, and was the precursor to the even more despotic military autocracy of Diocletian. Despite this, he still sought to deify the emperor Probus.
Сасанидтерге қарсы жорық және өлім
Карус өзінің ұлдары Карин мен Нумерианға Цезарь атағын берді, содан кейін 283 жылдың басында Каринді Август дәрежесіне көтерді, оны империяның батыс бөлігін басқаруға қалдырды, Галлиядағы тәртіпсіздіктерді реттеу үшін, ал Нумерианды Проб жоспарлаған перстерге қарсы жорыққа өзімен бірге алып кетті. Император ретіндегі алғашқы жорығында ол Дунайда квадтар мен сарматтарға ауыр жеңіліс сыйлады, осының нәтижесінде оған Germanicus Maximus атағы берілді. 16 000 квад қаза тауып, 20 000 адам тұтқынға алынды. Бірақ Римнің одан әрі жаулап алу үміті оның өлімімен тоқтап қалды; Карус Сасани аймағында, күдік тудыратын жағдайда қайтыс болды, өйткені оны найзағай шаққан деген аңыз бар. Басқа теориялар бойынша, ол аурудан немесе билік үшін күрескен қарсыласының уынан қайтыс болған. Тағы бір болжам бойынша, болашақ император Диоклетиан оның өліміне қатысқан болуы мүмкін.
Carus bestowed the title of Caesar upon his sons Carinus and Numerian, then, in the beginning of 283, he elevated Carinus to the rank of Augustus, leaving him in charge of the western portion of the empire to look after some disturbances in Gaul and took Numerian with him on an expedition against the Persians, which had been contemplated by Probus. During his first campaign as emperor, he inflicted a severe defeat on the Quadi and Sarmatians on the Danube, for which he was given the title Germanicus Maximus. Reportedly, 16,000 Quadi were killed, with 20,000 being taken prisoner. Rome's hopes of further conquest, however, were cut short by his death; Carus died in Sasanian territory, probably of unnatural causes, as he was reportedly struck by lightning. Alternate theories suggest that he died of illness, or that a rival for power poisoned him. Another theory hints at the future emperor Diocletian being involved in the killing.
Мұра
160 жыл бұрын Траянның жаулап алған жерлері сияқты, Карустың табыстары да оның ізбасарына бірден қайтарылды. Оның ұлы Нумериан, табиғатынан соғысқа құштар емес, әскер тарапынан Тигр өзеніне шегінуге мәжбүр болды. Лагерьде молния шаққандығы туралы хабар кеңінен тарады, ал әскерлердің жорамалдары оларды Карустың өлімін құдайлардың ашуына байланысты деп ойлауға итермеледі. Империяның шекарасын Тигр өзенімен белгілеп, одан әрі қарулы күшпен өткен римдіктерге құрылыс бұйырылған қарапайым болжамдар тарады. Персия өз иелеріне қайтарылды, ал Римнің пайдасына парсы соғысы он жылдан кейін, Диоклетианның шешуші жеңісімен аяқталды. Азаматтық істер саласында Карус ең алдымен Тацит пен Проб кезінде жартылай қалпына келтірілген сенаттың билігін толығымен жойғаны үшін еске алынады. Ол олардың сайлауын бекітуден бас тартып, оларға жоғарыпарсылық және қашық хабарлама арқылы бұл туралы хабарлады. Ол азаматтық және әскери білімді біріктірген соңғы император болды, бұл екі саланың ажыратыла бастаған дәуірінде; Диоклетиан (Император 284–305), Карустың ұлдарының қысқа билігінен кейін оның орнын басып, кәсіптердің бөлінуін және императорлық биліктің автократиялық негізін бекітті. Карус өмірі бойы қатал және адал мінезімен танымал болғанымен, Пробтың өліміне қатысты күдік, сондай-ақ сенатқа қатысты өркөкірек мінез-құлқы оның беделін өлімінен бұрын түсірді, ал Джулиан, Гиббон атап өткендей, оны Римнің тирандарының қатарына қосты.
Like the conquests of Trajan, 160 years before, Carus' gains were immediately relinquished by his successor. His son Numerian, naturally of an unwarlike disposition, was forced by the army to retreat back over the Tigris. The report of the lightning strike was evidently widely accepted in the camp, and the superstitious awe of the troops inclined them to ascribe Carus' death to the wrath of the Gods. Rumors had been spread of dark oracles, affixing the limits of the Empire on the Tigris, and threatening destruction against the Roman who should presume beyond the river in arms. Persia was abandoned to her rightful possessors, and not till Diocletian, a decade later, was the Persian contest decided in Rome's favor, by that emperor's decisive victory. In the sphere of civil affairs, Carus is remembered principally for the final suppression of the authority of the senate, which had been partially restored under Tacitus and Probus. He declined to accept their ratification of his election, informing them of the fact by a haughty and distant dispatch. He was the last emperor to have united a civil with a military education, in that age when the two were increasingly detached; Diocletian (Imp. 284–305), who succeeded Carus after the brief reign of the latter's sons, was to confirm and formalize the separation of professions, and the autocratic foundation of the imperial rule. Though Carus was known throughout his life for his austere and virtuous manners, the suspicion of his complicity in Probus' death, along with his haughty conduct towards the senate, tarnished his reputation before his death, and Julian, as Gibbon observes, conspicuously places him among the tyrants of Rome, in his catalogue of The Caesars.