Кіріспе

Орхон алқабының мәдени ландшафты (/'ɔr//k//ɒ//n/; ) Орталық Монголиядағы Орхон өзенінің жағалауы бойында, елорда Уланбатордан шамамен 320 км батысқа қарай жатыр. ЮНЕСКО бұл аймақты екі мың жылдан астам уақытқа созылған көшпелі мал шаруашылығы дәстүрлерінің дамуын көрсететін Әлемдік мұра тізіміне енгізді. (Монголиядағы Әлемдік мұра орындарының тізімін қараңыз).

Маңыздылық

Көп ғасырлар бойы Орхон аңғары дала империясының орталығы ретінде қарастырылды. Алғашқы дәлел – Орхон жазулары бар тас стела, оны 8 ғасырдағы Түрік қағанатының билеушісі Билге хан осы аңғарда орнатқан. Стелладан солтүстікке қарай 25 шақырымдай жерде, қасиетті орманды тау Өтүкеннің көлеңкесінде оның ордасы, яғни көшпелі астанасы орналасқан. Қидан билігі кезінде стела үш тілде қайта жазылды, осы арқылы Қидан билеушісінің ерліктері тіркелді. Тенгришілікте таулар әлем осі ретінде қасиетті саналған, бірақ Өтүкен ерекше қасиетті болды, себебі осы жерде қағандар мен бейлердің ата-бабаларының рухтары мекендеген. Одан әрі, осы таудан құт деп аталатын күш таралады деп сендірілді, ол қағанға түркі тайпаларын билеуге құдайдан берілген құқықпен күш берді. Осы аңғарды бақылауға алған адам түркілердің тағайындалған көктегі басшысы саналатын еді және тайпаларды біріктіре алатын. Осылайша, Орхон аңғарын бақылауға ие болу әр түркі мемлекеті үшін ең маңызды стратегиялық мәнге ие болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, осы себепті әр түркі астанасы (Орду) осы жерде орналасқан.