Кіріспе

Ирландия мифологиясындағы мәңгілік жастық, сұлулық, денсаулық, молшылық және қуаныш елі – Ирландия мифологиясындағы мәңгілік жастық елі. Ирландия мифологиясында Тир на Ног (,/t//ɪər//n//æ/'/n//oʊ//ɡ/ TEERnanOHG, ; Тир на Òг; ) немесе Тир на Хойге ('Жастар елі') – кельт әлемінің немесе оның бір бөлігінің атауы. Тир на Ног Оисин мен Ниамх туралы әңгімеден ең жақсы танымал. Басқа әлемге арналған көне ирландша атауларға Tír Tairngire ('Уәде етілген жер'), Tír fo Thuinn ('Толқын астындағы жер') жатады. Оның тұрғындары Туатха Де Дананн немесе Туатха Де жауынгерлері ретінде сипатталады – христиандық Ирландияға дейінгі құдайлар, поэзиямен, музыкамен, ойын-сауықпен айналысады және Гойбниудың тойына қатысады, ол қатысушыларға мәңгілік өмір сыйлайды. Эхтрей (ерлік іздеу) және иммрам (саяхат) әңгімелерінде әртүрлі ирланд мифтік батырлары сапардан немесе оның тұрғындарының шақыруынан кейін Тир на Ногқа барады. Олар ежелгі зираттар немесе үңгірлер арқылы, тұманнан өтіп, су астына кіріп, немесе үш күн бойы сиқырлы қайықпен немесе Мананнанның жылқысымен теңізден өтеді. Теңізден өтетін жол Маг Мелл ('Балдың жазығы') деп аталады. Бұл – күннің мұхит үстінде жасаған алтын жолы, «Лирдің жылқылары жайылатын судың жасыл шалғындарынан» алыс сапар шегу. Бұл аймақты басқаратын құдай адамзаттың алғашқы атасы және өлілердің құдайы деп есептеледі, ал аман қалған әңгімелерде ол көбінесе Мананнан мак Лир деп аталады. Әңгімелерде Мананнан көбінесе жауынгер ретінде суреттеледі, кейде онымен бірге алтын шашы бар әйелі немесе қызы болады, ол кейде алтын шлем киеді. Тир на Ног әдемі жер ретінде сипатталады (орманды дала немесе гүлді шалғын), бірақ ол көбінесе адам қонақтарына қауіпті немесе жаулықты болады (мысалы, Оссиан, Диармуид, Фианна, Грекия патшасы), олар әдетте үш күн немесе жылға еселік уақытқа аралда қалады. Тир на Ног әйелдері өте әдемі және, мүмкін, жалғыз тұрғындар, кейде олар өлген ерлерге барады немесе өзге де жерде өздерін көрсетеді. Тир на Ногта үлкен ағаш немесе тоғыз бұтақты немесе әйелдердің бағы жанында орналасқан, «әр бұтақта гүлдері гүлдеген, ал ауа жеміс бақтарының тәттілігімен толы» және көл аймағы (мүмкін, Дульсинея) бар. Әдетте аралдың ортасында үлкен ағаш жатыр, ал оның бұтақтарында әдемі ән шырқаған құстар, эхтрейде өлгендердің жандары деп айтылады. Кейбір әңгімелерде құдықтың жанында ішуге арналған мүйіз немесе сиқырлы тостаған, алтын алмалары бар күміс бұтақ (мүмкін, тіпті сиқырлы шөп пен жалған соғыс) бар. Тир на Ногта бағалы металдан және қауырсыннан жасалған қалалар мен бекіністер бар, бірақ олардың нақты саны белгісіз. Кейбір әңгімелерде Тир на Ногтың орманды даласында немесе астында араларға толы түрлі түсті гүлді жазық бар және «бал тәрізді тәтті» және мүмкін мәңгілік айырылыс бар.

Оисин және Ниамх

Ойын басында Оисин (адам кейіпкері) мен Ниам (басқа әлемнен келген әйел) ғашық болады. Ол оны су үстінде жүретін сиқырлы атпен Тир на Ногқа алып келеді. Ол үш жылдай сол жерде болған соң, үйін сағынып, Ирландияға қайтуды қалайды. Ниамх оған сиқырлы атына мініп қайтуға рұқсат береді, бірақ жерге тимеу керектігін ескертеді. Ол қайтып келгенде, Ирландияда 300 жыл өткенін біледі. Оисин аттан құлап түседі. Ол жылдардың өтуімен бірден қартайып, қарттықтан тез қайтыс болады. Оисин мен Ниамхтың оқиғасы көптеген басқа да аңыздармен, мысалы, жапондық Урасима Таро аңызымен керемет ұқсас. Тағы бір нұсқада ежелгі британдықтардың аңыздағы патшасы Герла туралы айтылады, ол басқа әлемге барған, бірақ бұл жерді англосакстар қоныстанғаннан кейін 200 жыл өткен соң қайтып оралған. Ефестің "Жеті ұйықтаған адамы", шамамен 250 жылы Ефес қаласының сыртындағы үңгірде жасырылған христиан жастарының тобы, Теодосий II билігі кезінде 180 жылдай уақыттан кейін оянған деп есептеледі.

Тирна Ногтағы Оисин

Тирнагтың патшасы көп жылдар бойы тәж киген. Елдің салты бойынша, жеті жыл сайын чемпиондар патшамен күресу үшін келеді, осылайша билікке таласады. Олар бір төбеге шапшып, таққа жетіп, кім алғаш таққа отырса, сол патша болады, оған дейін таққа таласып келген чемпион ауыстырады. Патша енді біреу оның орнын басады деп қорқа бастайды. Ол друидқа барады және монарх ретіндегі тағдыры туралы сұрайды. Друид оған, егер күйеу баласы қарсы келмесе, ол мәңгілікке патша болады дейді. Патшаның қызы әлі үйленбегендіктен, ол друидтың сиқырын пайдаланып, қызының басын шошқаның басына айналдыруға шешім қабылдайды. Сосын друид патшаның қызына, егер ол Фионн Мак Кумхейлдің ұлына үйленсе, басын қайтарып алатынын айтады. Патшаның қызы Фионнның ұлдарының бірі Оисинге кездесіп, друидтың айтқандарын баяндайды. Олар үйленеді және ол қайтадан өз кейпіне келеді. Одан кейін олар Тир на Ногқа оралып, Оисин таққа таласуға кіріседі. Ол тақты жеңіп алады және енді ешкім оған қарсы тұра алмайды. Патшаларға шошқаның басы сыйға беріледі, ал шошқа ирланд мифологиясындағы маңызды символ. Олар сол кездегі мәдениет үшін маңызды ет көзі болған және қазіргі үй шошқаларынан кішкентайрақ және қатал болған. Ерте кельт мәдениетінде шошқа жерлеу рәсімінде қолданылған, ал шошқа кельттер мен римдіктер арасындағы сауданың маңызды бөлігі болған. Олар сонымен қатар, жауынгерлік топпен байланысты және оларды ұстаған адамға сәттілік әкеледі деп есептелген. Жылқының жаңғақтары бұлақтарға түсіп, оларды бес лосось жеп, қабықтарын бес өзенге жібереді. Сарай тұрғындары бұлақтан су ішеді, ал құйылған судың әуені адамзат таныған барлық музыкадан да әдемі. Кормак сарайға кіргенде, ол бір жұп адамға кездеседі – оның әйелін ұрлаған жауынгер және алтын қалқан киген, сары шашты әдемі әйел, оның аяқтары жылытылып немесе жуылып жатыр, ешкім жоқ кезде. Осы жолы жауынгердің әдемі келбеті, сұлу сымбаты және керемет жүзі бар екені айтылады. Аспаз сарайға бұтақ, балта және шошқамен кіріп, қазанға тамақ дайындауға кіріседі. Мананнан аспазға шошқаны айналдыруды бұйырады, бірақ аспаз төрт шындық айтылмаса, шошқа піспейді дейді. Аспаз алдымен өзінің хикаясын айтады, ол бір кезде бір кісіден мал ұрлағанын, ал кісі оларды қайтаруды сұрағанда, ол шошқа, балта және қазір алып жүрген бұтақтарға алмастырғанын, содан бері сол шошқаны пісіріп келе жатқанын айтады. Содан кейін жауынгер бидай жинау туралы хикая айтады, оның елінің халқы бидайды жыртуды, егуді және жинауды қалағанда, әр қадамды олар қалағандай дер кезінде аяқтағандарын және содан бері сол өнімнен жеп келе жатқандарын көрсетеді. Алтын қалқанды әйел өзінің жеті сиыры мен жеті қойы бар екенін, олардың сүті мен жүні Уәде етілген жердегі барлық адамдарға жететінін айтады. Содан кейін Кормактан шындықты айтуды сұрайды, сондықтан ол күміс бұтақпен болған оқиғасын қазіргі уақытқа дейін баяндайды. Төрт шындық айтылғаннан кейін шошқа пісіп дайын болады және Кормакқа бір бөлігі беріледі. Кормак өзінің жанында елу адам болмаса, тамақ іше алмайтынын айтады, сондықтан жауынгер Кормакты ұйықтатып тастайтын ән айтады, ал ол оянғанда, өз қызы, ұлы және әйелімен бірге елу жауынгерді табады. Содан кейін жауынгер күрделі және ерекше өрнектелген сиқырлы тостағанды қояды және Кормакқа үш өтірік айтылса, ол үш бөлікке бөлінеді, ал үш шындық айтылса, қайтадан толық күйіне келеді дейді. Содан кейін жауынгер Кормакқа өзінің нағыз аты Лердің ұлы Мананнан екенін және оның жалғыз мақсаты оны Уәде етілген жерге әкелу екенін, бірақ Кормак қайтыс болғаннан кейін оның Кормакқа қайтып келгенінің бәрі (оның ұлы, қызы, әйелі және тостаған) Уәде етілген жерге қайтарылады дейді. Содан кейін Мананнан Кормакқа оның көргендерін түсіндіреді. Бірінші бекіністегі аттылар – бұл Ирландиядағы "өнер шеберлері", олар жоғалып бара жатқан мал мен байлықты жинайды. Ал оғаштарды жинап, өртеп жатқан адам – өзі тұтынатын барлық заттар үшін ақы төлейтін жас мырза. Бұл – Білімнің қайнар көзі, ал бес бұлақ – білімді иемденетін сезімдер. Соңында, лосось сияқты, Кормак Білім қайнар көзінде көрген адамдар болды.

Гилла Декаер мен оның аттыны қуып жету

Гилла Декаир мен оның аты туралы әңгімеде Фианна Гилланың артынан теңіз арқылы, оның алып атының арқасында Гилланың аралына әкелінген он бес серігін қайтарып алу үшін жүреді. Финн Фианнаны Бен-Эдаирге жетелейді, онда Туата Де Данан галлдарға солемді түрде ант берді: егер олар Ирландиядан кетуге мәжбүр болса, кемелер беріледі. Сол жерде олар екі батыр бауырласты кездестіреді, олар Финнге бір жыл бойы қызмет етуді және Фианнаны теңіз арқылы тасымалдау үшін кемелер флотын құруды ұсынады. Финн мен қалған Фианна үш күн саяхаттайды, содан кейін тік жартасты және үстінде цилиндр тәрізді тас тұрған аралды көреді, олар сол жерде Гилланың іздерін табады. Дермот жартасқа өрмелеуге таңдалады (құбыжықтан да сылғыр), өйткені ол қорқақ болғандықтан және Мананнан Уәде аралында тәрбиеленген, сондай-ақ Дагданың ұлы Ангус Ог оны тәрбиелеген. Фергус Труэлипстің кескілеген сөздеріне ұялған Дермот Мананнанның екі таяғын алып, жартасқа секіріп өтеді. Аралға жеткен соң Дермот қалың орманды кездестіреді. Орманның ортасында ол жазықты кесіп өтеді және бір-бірімен торысқан бұтақтары бар алып ағашқа көз жеткізеді. Ағаштың жанында үстіне үшкір суару мүйізі орнатылған тас құдық бар. Су таза, сондықтан Дермот оны ішу үшін еңкейеді, бірақ ол осыны жасамай жатып, басына қысым сезінеді және оған қатты шулы дыбыс жақындайды. Дермот көтеріп қараса, сиқыршыны кездестіреді, ол Дермотты оның орманында серуендегені үшін және таза суын ішкені үшін жазалайды. Екеуі төбелес бастап, кешке дейін шайқасады, содан кейін сиқыршы құдыққа сүңгіп кетеді. Дермот сол түні еленді өлтіріп жейді, ал ертесіне таңертең оянғанда, сиқыршы оны күтіп тұрғанын көреді; ол Дермотты еленді жегені үшін айыптайды, содан кейін кешегі оқиға қайталанады (сиқыршы құдыққа жоғалып кететінге дейін кешке дейін шайқасады). Үшінші күні Дермот сиқыршы құдыққа секіргенде оны ұстап алады және екінші жағынан шығады. Дермот өзінің әдемі және гүлді жазығында патшалық қалаға қарап тұрғанын байқайды. Ол сиқыршыны көпшілік арасынан қуалайды, қала қақпасынан өтеді, қақпалар артында жабылады, оған қала тұрғындары шабуыл жасайды. Ол шабуылдаушылар қалаға қашып, орманға дейін жеткенше аяусыз күреседі, Дермот өз қанында жаралы қалпында жатады. Содан кейін бір мықты сиқыршы Дермотқа жақындап келіп, жамбасына тебіп жібереді. Мықты сиқыршы Дермотқа қауіпті жерде екенін, бірақ оны жақсы ұйықтауға болатын басқа жерге апарып тастайтынын айтады. Сиқыршы Дермотты басқа қамалға ұзақ сапарға шығарады, онда Дермотты 150 ер адам және олардың әйелдері, сондай-ақ қамалдың әйелдері қарсы алады, олар оны атымен шақырып сәлемдеседі. Сиқыршының бекінісінде Дермотты ауруханаға жатқызып, шөптермен емдеп толыққанды айықтырады. Ол жазылғаннан кейін әр түн сайын той-томалаққа қатысып, ішіп-жеп, ақылды әңгімелермен көңіл көтереді. Үш түннен кейін Дермот өзі қай елде екенін және кім басқарып тұрғанын сұрайды. Мықты сиқыршы Дермотқа ол Тир фо тхуиннде екенін және ол соғысқан адам құдық сиқыршысы екенін айтады, ол жердің патшасы, ал өзі, Жоғарғы сиқыршы олардың арасында қандық қақтығыс бар. Дермотты күтуден шаршаған Финн мен Фианна жартасқа өрмеледі, ал сол жазықта Финнді үш рет сүйген және оларды қамалына еріп келуді сұраған аттымен кездеседі. Сол жерде Фианналар әскермен және жақсы қаруланған бекініспен кездеседі және үш түн тойлайды. Үш күннен кейін Финн ел мен оның билеушісі туралы сұрайды және оған ол Сорха елінде екенін, ал оның қожайыны сол елдің патшасы екенін айтады. Содан кейін бір әйел елші Сорха патшасына келіп, оның аралын гректер басып алғанын хабарлайды. Фианна мен Сорха патшасы гректермен кездесіп, оларды үлкен қырғынға ұшыратады. Грекия патшасының Финнмен бірге болу үшін қашқан әдемі қызы бар. Бұл грек патшасын оның әскерін жоғалтудан да қатты ренжітеді және оны қайтарып ала алатын адамға көптеген құнды заттар сыйлайтынын жариялайды. Оның ротасының капитаны өзінің сиқырлы бұтағы бар екенін түсіндіреді, оны толқытқанда адамдарды ұйықтатып тастайтын әдемі музыка шығарады және патшаның қызын қайтарып алуға уәде береді. Ол солай істейді, гректер Афинаға қайта оралады. Компания бөлініп, кейбіреулері патшаның қызын алуға Грекияға барады, ал басқалары Аралдың патшасымен, құдық сиқыршысымен кездеседі, оның есімі Абартак, Аллхадтың ұлы екені белгілі болады. Фианнамен кездескенде, Абартак Финннен не берері бар екенін сұрайды, оған Финн жеке жекпе-жекке шақырады. Абартак Финнмен күресуге қызығушылығы жоқ екенін және оның зардап шеккен Фианна серіктері нені қалайтынын сұрайды. Конан он төрт әйел және Абартақтың өзінің әйелін алып, оның атымен Ирландияға қайтуын қалайтынын айтады. Абартак оған келіседі. Фианна Ирландияға қайтып келіп, той жасап, той тойлайды.