Білім алмайтын, жұмыс істемейтін және оқуға қатыспайтын жастар

Кіріспе

Білім алу, жұмыспен қамту немесе оқудан тыс адам

NEET – «Білім алу, жұмыспен қамту немесе оқудан тыс» деген сөздердің аббревиатурасы. Бұл классификация 1990 жылдардың соңында Ұлыбританияда пайда болды және оны қолдану әртүрлі дәрежеде басқа елдерге, соның ішінде Жапония, Оңтүстік Корея, Қытай, Сербия, Канада және АҚШ-қа тарады. NEET санатына жұмыссыздар (жұмысы жоқ және жұмыс іздеп жүргендер) және еңбекке қабілетті жастағы, бірақ жұмыс істемейтін және жұмыс іздемейтін адамдар кіреді. Әдетте, зейнеткерлік жасына жеткен адамдар осы классификацияға енгізілмейді. Ұлыбританияда бұл классификация 16-24 жас аралығындағы адамдарды қамтиды (кейбір 16 және 17 жастағылар әлі де міндетті білім алу кезеңінде болады); 16-18 жастағы NEET санатындағы жастарға ерекше назар аударылады. Жапонияда бұл классификация 15-34 жас аралығындағы жұмыс істемейтін, үй шаруасына қатыспайтын, мектепке немесе жұмысқа қатысты оқуға қатыспайтын және жұмыс іздемейтін адамдарды қамтиды. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) 2008 жылғы есебінде соңғы он жылда 16-24 жас аралығындағы адамдардың жұмыссыздық және NEET көрсеткіштері төмендегені, білім алуға қатысудың артуымен байланысты екені көрсетілген. NEET-ті Халықаралық еңбек ұйымының жастардың жұмыспен қамту тенденциялары туралы 2013 жылғы есебінде қолданылған жаңа NLFET көрсеткішінен («Еңбек күшіне де, білім беруге де, оқуға да қатыспайтын») ажырату керек. NLFET NEET-ке ұқсас, бірақ жұмыссыз жастарды (еңбек күшінің бөлігі) қамтымайды.

Ұлыбритания

Бұл термин 1999 жылы Әлеуметтік оқшаулану бөлімінің (SEU) есебінде қолданылғаннан кейін кеңінен танылды. Бұрын «status zero» деген сөз тіркесі қолданылған. Энди Фурлонгтың айтуынша, NEET терминінің танымал болуының бір себебі «статусы жоқ» деген жағымсыз мағынасы болды. Бұл жіктеме басқа жергілікті мемлекеттік құжаттарда да нақты анықталады, мысалы, «жұмыссыз немесе жұмыс іздеп жүрген, балаларды немесе отбасы мүшелерін күтіп жүрген, ақысыз демалыста немесе саяхаттаған, ауру немесе мүгедек, ерікті жұмыс істейтін немесе басқа белгіленбеген қызметпен айналысатын респонденттер»; алайда, бұл аббревиатураның өлшеуге қатысты келісілген анықтамасы жоқ, әсіресе экономикалық белсенділіктің анықталуына қатысты. Карен Робсон бұл жіктеме «Ұлыбритания әдебиетіндегі «жастардың жұмыссыздығы» талқылауларын іс жүзінде ығыстырды» деп жазады. Скотт Йейтс пен Малкольм Пейннің айтуынша, бастапқыда саясаткерлер NEET тобына «кең көлемді назар аударған», жастардың бастан өткен қиындықтарына назар бөлген, бірақ бұл жағдай өзгерді, өйткені NEET мәртебесі жағымсыз тұрғыдан қарастырыла бастады – «жастар тарапынан туындаған қауіптер, проблемалар мен жағымсыз көзқарастардың көрінісі» ретінде. Англиядағы NEET көрсеткіштерін Білім министрлігі (DfE) жариялайды. 16-18 жас аралығындағы NEET-тер санын есептеу әдісі 16-24 жас аралығындағыларға қарағанда өзгеше. Біріншісі – әртүрлі дереккөздерге, екіншісі – еңбек күштері туралы сараптамаға негізделген. 2007 жылы Принцтің қоры тапсырыс берген есепте Англия, Шотландия және Уэльсте 16-24 жас аралығындағы адамдардың шамамен бестен бірі NEET екені айтылды; бұл көрсеткіш Солтүстік Ирландияда ең төмен (13,8 пайыз). 2011 жылдың екінші тоқсанындағы мәліметтерге сәйкес, Англияда 16 мен 24 жас аралығындағы 979 000 адам NEET тобына жатты, бұл осы жастағы адамдардың 16,2 пайызын құрады. 1995-2008 жылдар аралығында Англияда 16-18 жас аралығындағы NEET-тердің үлесі 8-11 пайыз шамасында тұрақталды. 2011 жылы The Guardian газеті 2003 жылдан бері 16-18 жас аралығындағы жұмыс істейтіндердің саны 15,6 пайызға төмендегенін, ал білім алушылар мен оқытушылардың саны 6,8 пайызға өскенін хабарлады. NEET көрсеткіші әдетте мектеп пен университет курстары аяқталатын үшінші тоқсанда ең жоғары деңгейге жетеді. «NIET» терминіне қатысты белгілі бір стигма бар. BBC News телеарнасының тілшісі Саймон Кокс бұл сөзді «жасөспірімдердің мектептен кетуінің соңғы сәнді атауы» деп атады. Оның сөзіне қарағанда, «NIET-тер қылмыс жасауға 20 есе, ал жасөспірім ана болуға 22 есе көп мүмкіндікке ие», сондай-ақ Баркинг пен Дагенхэм елдің «NIET астанасы» деп аталған. Дэвид Смит оларды The Times газетінде «кешке дейін лицензиялар маңында жүретін жастар» деп сипаттайды. Колин Вебстердің айтуынша, NEET-тердің жасаған қылмыстарының саны пропорционалды түрде жоғары. Мектепке бармаушылық және мектептен шығарылу көрсеткіштері жоғары балалар NEET-ке айналуы мүмкін. NEET-тер санын азайту мақсатында бірнеше жоспарлар мен идеялар әзірленді. Connexions қызметінің басты мақсаттарының бірі – 2001 жылы пилоттық жоба ретінде енгізілген NEET-тер санын азайту. 2004 жылғы шығындарды қайта қарау аясында Білім және дағдылар министрлігі (DfES) 2004 жылғы 9,6 пайыздан 2010 жылға қарай 7,6 пайызға дейін NEET-тердің үлесін төмендету бойынша мемлекеттік қызмет туралы келісімге келді. 2004-2005 жылдары енгізілген Ұлыбританиядағы білім беру жәрдемақысы орта мектептен кейін білімін жалғастыратын жастарға аптасына 30 фунт стерлингке дейін төлем ұсынады. 2007 жылы үкімет «қыркүйек кепілдігін» іске қосты, ол 16 жастағы мектеп бітірушілердің барлығына қыркүйек айында оқу орнын беруге кепілдік берді, ал келесі жылы бұл кепілдік 17 жастағыларға да таратылды. 2009 жылғы бюджетте «Жас адамдарға кепілдік беру» жарияланды, ол 18-ден 24 жасқа дейінгі, алты айдан бері жұмыс іздеу жәрдемақысын алатын жандарға кепілдік берілген жұмыс, оқу немесе жұмыс тәжірибесі ұсынылды; бұл бағдарлама 2010 жылдың 25 қаңтарында іске қосылды. 2010 жылғы бюджетте бұл бағдарлама 2012 жылдың наурыз айында аяқталады деп хабарланды, бұл мерзім бір жылға ұзартылды. 2008 жылғы Білім және дағдылар заңы, 2008 жылы корольдік мақұлдау алған, Англияда мектепті тастау жасын 2013 жылы 17 жасқа, ал 2015 жылы 18 жасқа көтерді; Заң Уэльстің Ұлттық Ассамблеясына сол елде мектепті тастау жасын көтеру мүмкіндігін береді. Көптеген жоғары білім беру колледждері NEET-терді қабылдауға тырысады. Мысалы, 2005 жылы Боурнмут пен Пул колледжінде NEET-терге арналған курста түрлі ынталандырулар, сондай-ақ тегін iPod және 100 фунт стерлинг қолма-қол ақшамен аяқталу бонусы ұсынылғаны туралы хабарланды.

Knowledge of the word spread after it was used in a 1999 report by the Social Exclusion Unit (SEU). Before this, the phrase "status zero", which had a similar meaning, was used. Andy Furlong writes that the use of the term NEET became popular partly because of the negative connotations of having "no status". The classification is specifically redefined in other local government papers, such as "respondents who were out of work or looking for a job, looking after children or family members, on unpaid holiday or traveling, sick or disabled, doing voluntary work or engaged in another unspecified activity"; the acronym, however, has no agreed definition with respect to measurement, particularly in relation to defining economic inactivity. Karen Robson writes that the classification has "virtually usurped discussions of "youth unemployment" in the UK literature". Scott Yates and Malcolm Payne say that initially there was a "holistic focus" on the NEET group by policy makers which looked at the problems young people went through, but this changed as the NEET status became framed in negative terms—"as reflective of a raft of risks, problems and negative orientations on the part of young people". NEET figures for England are published by the Department for Education (DfE). The methodology used in calculating the number of NEETs aged 16–18 is different from that used for those aged 16–24. The first relies on a range of sources, the second on the Labour Force Survey. A 2007 report commissioned by the Prince's Trust said almost a fifth of people aged 16–24 in England, Scotland, and Wales were NEETs; the proportion was lowest in Northern Ireland (13.8 percent). The second quarter figures for 2011 showed that 979,000 people in England between 16 and 24 were NEETs, accounting for 16.2 percent in that age group. Between 1995 and 2008, the proportion of NEETs aged 16–18 in England remained fairly stable at around 8–11 percent. The Guardian reported in 2011 that, since 2003, there has been a 15.6 percent decrease in people aged 16–18 in employment, but a 6.8 percent increase in those in education and training. NEET figures tend to peak in the third quarter, when school and university courses are ending. There is some stigma attached to the term NEET. Simon Cox of BBC News said the word is "the latest buzzword for teenage drop outs". He says "Neets are 20 times more likely to commit a crime and 22 times more likely to be a teenage mum", and that Barking and Dagenham has been called the country's "Neet capital". David Smith of The Times calls them "the yobs hanging around off licences late into the night". According to Colin Webster, NEETs commit disproportionately large amounts of crime. Children with high levels of truancy and exclusions at school are likely to become NEETs. Several schemes and ideas have been developed to reduce the number of NEETs. One of the main goals of the Connexions service, first piloted in 2001, is to reduce the number of NEETs. As part of the 2004 Spending Review, the Department for Education and Skills (DfES) had a public service agreement to reduce the proportion of NEETs from 9.6 percent in 2004 to 7.6 percent in 2010. Introduced in 2004–2005 the UK wide Education Maintenance Allowance offers a means tested weekly payment of up to £30 to young people continuing education past secondary school. In 2007 the government implemented a "September guarantee" that guaranteed all 16 year old school leavers a suitable learning place in September, extended to 17 year olds the following year. The "Young Person's Guarantee" was announced in the 2009 budget, offering a guaranteed job, training, or work experience to 18 to 24 year olds who have been on Jobseeker's Allowance for six months; it went live on 25 January 2010. It was announced in the 2010 budget that the scheme would end in March 2012, an extension of one year. The Education and Skills Act 2008, which was granted royal assent in 2008, increased the school leaving age in England to 17 in 2013, and to 18 in 2015; the Act gives the National Assembly for Wales the option to raise the leaving age in that country. A number of further education colleges seek to enrol NEETs. For example, it was reported in 2005 that a course for NEETs at Bournemouth and Poole College had offered various sign on incentives, and completion bonuses of a free iPod and £100 in cash.

Жапония

NEET – төмен жалақымен жұмыс істейтін «фритерлер» санатынан ерекше әлеуметтік саясат категориясы, бірақ іс жүзінде мыңдаған жастар жыл сайын осы санаттар арасында (яғни, жұмыссыз жас статусынан жартылай жұмыс істейтінге және кері) ауысады. NEET-тердің демографиялық көрсеткіштері жұмыспен қамту статистикасында көрсетілген. Жапон саясаткерлері NEET санының өсуінің экономикаға тигізер әсеріне алаңдаушылық білдірді. Жапония Денсаулық сақтау, еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2002 жылдың қыркүйек айында олардың саны 480 мыңнан 2003 жылдың қыркүйек айында 520 мыңға дейін өсті. 2002 жылы Жапон үкіметі жүргізген басқа зерттеулер NEET санаттарына жататын 850 000 адамды көрсетті, олардың 60% -ы 25-тен 34 жасқа дейінгі адамдар еді. Сондықтан NEET-тердің статистикалық саны қабылданған нақты анықтамаға байланысты екені анық, сондықтан барлық көрсеткіштерге сақ болу керек. 2004 және 2005 жылдары жапондық БАҚ-та NEET мәселесі көтерілген кезде, осы санатқа жататын жұмыссыз жастар жалқау, жұмыс істеуге ықылымсыз және өз еркімен жұмыссыз деп сипатталды. Бұл БАҚ бейнесі Жапонияның (консервативті) орта жастағы халқының алаңдаушылығын оятуға әсер етті, бірақ жастарға қатысты жаңа саясатқа орташа деңгейде қолдау ғана келді. Шындығында, Тоивоненнің медиа және саяси дискурстарды жастарға қолдау көрсету практикасымен салыстыратын эмпирикалық монографиясында айтылғандай, NEET мәселесіне ең перспективалы шешімдерді МДҰ саясаткерлері немесе тіпті ғалымдар емес, Кудо Кей және Ивамото Мами сияқты әлеуметтік кәсіпкерлер жасады. Батыс Еуропаның көптеген елдерінен айырмашылығы, Жапонияда жұмыссыздық жәрдемақысы үш-алты айдан кейін автоматты түрде тоқтатылады және ерекше қажеттіліктері бар адамдарға қолдау шектеулі. Сондықтан Жапониядағы көптеген NEET-тер ата-аналарымен немесе туыстарымен қамтамасыз етіледі, бірақ кейбіреулері жастарды қолдау станцияларына және әлеуметтік кәсіпорындар, соның ішінде көптеген коммерциялық емес ұйымдар құрған және/немесе іске асырған басқа да қызметтерге жол табады.

NEET is a distinct social policy category from that of freeter, the classification for those working low wage part time jobs, although in practice thousands of young people move between these categories (i. e., from the status of non employed young person to that of a part time worker and back) each year. The demographic prevalence of NEETs has been indicated in employment statistics. Japanese politicians expressed concern about the impact on the economy of the growth in the NEET population. The estimated size rose from 480,000 in September 2002 to 520,000 in September 2003, according to the Japanese Ministry of Health, Labor and Welfare. Other surveys by the Japanese government in 2002 presented a much larger figure of 850,000 people who can be classified as NEET, of which 60% were people aged 25 to 34. It is therefore clear that the statistical number of NEETs depends greatly on the specific definition adopted, so all figures should be treated with caution. When the NEET issue erupted in the Japanese media in 2004 and 2005, non employed young people falling into this category were framed as lazy, work shy, and voluntarily out of employment. This media portrayal was effective in arousing the concern of Japan's (conservative) middle aged population, but it led only to moderate support for new youth policies. Indeed, as argued by Toivonen in an empirical monograph that juxtaposes media and policy discourses with youth support practices, the most promising solutions to the NEET conundrum have been created by social entrepreneurs such as Kudo Kei and Iwamoto Mami rather than by MHLW policy makers or even scholars. Unlike most Western European countries, Japan's unemployment benefit terminates automatically after three to six months and there is a limited range of support for those with special needs. Many NEETs in Japan are thus inevitably supported by their parents or relatives, though some find their way to Youth Support Stations and other services designed and/or enacted by social enterprises, including many NPOs.

Австралия

Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) 2016 жылғы есебі 580 000 жас австралиялықтың (15–29 жас аралығындағылар), немесе 11,8% (2015 жылғы мәлімет бойынша) осы санатқа жататынын көрсетті. Есепте сондай-ақ, жаһандық қаржы дағдарысынан бері NEET жастардың саны 10 000-ға артқаны және қазір 15-ден 29 жасқа дейінгі әр сегізінші австралиялық NEET санаттарына жататыны айтылған. Статистика Канадасы жүргізген еңбек күштері сараптамасы бойынша, 2020 жылы Канадада NEET жастардың үлесі 24%-ға жетті, бұл COVID-19 пандемиясының басталуымен бірге болды.

Иберия мен Латын Америкасы

Испания, Мексика, Аргентина, Чили, Перу және Уругвайда «ни ни» («не оқиды, не жұмыс істейді») термині NEET-ке ұқсас кең таралған атауға айналды. Бұл термин «ni estudia, ni trabaja» («оқу да жоқ, жұмыс та жоқ») дегенді білдіреді. Португал тілінде «nem nem» деген сөз қолданылады. Бұл мәселе Мексикада қызу талқылау тудырып отыр, себебі үкімет NEET санатындағы адамдар жұмыс іздеу немесе оқу орнына, экономикалық және жеке қажеттіліктерін өтеу үшін есірткі тасымалымен айналысатын ұйымдарға қосылуға бейім деп санайды. Мексиканың бірқатар штаттары мен ұйымдары NEET жастарын есірткі картельдерінен алшақтату мақсатында жұмыс бағдарламалары мен стипендиялар құруда. Латын Америкасы мен Кариб аймағында Дүниежүзілік банк бойынша 15-24 жас аралығындағы әрбір бесінші адам, яғни 20 миллион адам «нини» санатына жатады, бұл көрсеткіш 1992 жылдан бері 2 миллионға артқан. 2016 жылғы зерттеуде «нинилердің» үштен екісі әйелдер екені, көбінесе ерте некеге тұру, жүктілік немесе осы екі фактордың қатар келуі себеп болғаны айтылады. 1992 жылдан бері еркек «нинилердің» саны 46%-ға өсті, аймақтағы «нинилер» санының өсімінің барлығы олардың есебінен болды. Еркек «нинилер» көбінесе мектепті тастап, аз төлетін жұмыстарға орналасады, ал экономикалық дағдарыс кезеңінде жұмыстан босатылып, қайта оқуға оралу мүмкіндігі шектеулі болады. Мексикада 2007-2012 жылдар аралығында қылмыс деңгейі жоғары аймақтардағы өлім-жітімнің кемінде төрттен бір бөлігі «нинилер» есебінен туындады, бірақ қылмыс деңгейі төмен аймақтарда «нинилер» мен қылмыс арасында байланыс жоқ. Дүниежүзілік банк 2010 жылы Латын Америкасы мен Кариб аймағындағы «нинилер» саны әлемдік орташа көрсеткіштен сәл төмен болғанын, бірақ жоғары табысқа ие елдерге қарағанда әлдеқайда жоғары екенін атап өтті. Дүниежүзілік банк 2010 жылы есептеген 260 миллион «нинидің» ішінде ең көп үлесі Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Оңтүстік Азия аймақтарында тіркелді.

Еуропалық Одақ

1995 жылы бағдарлама 2013 жылға дейін ұзартылды. 2021 жылы Еуропалық комиссия NEET статусынан білім мен жұмысқа өтуді жеңілдету мақсатында ALMA ("Мақсат қою, үйрену, меңгеру, жетістікке қол жеткізу") әлеуметтік интеграциялық бастамасын іске қосты. ALMA 30 жасқа дейінгі ересектерге өз елінде жеке дайындықтан өтуге, сондай-ақ басқа ЕО елінде 2-ден 6 айға дейін оқу мен тәлімгерлік алу мүмкіндіктерін ұсынады. Бағдарлама EURES желісімен және кәсіпорындармен, жастар ұйымдарымен және оқу орталықтарымен бірлесіп іске асырылады. Бұл схема 2008 жылы Германия үкіметінің бастамасымен (Integration durch Ausbildung (IdA)) құрылды.

ЭЫДҰ елдеріндегі NEET деңгейі

+Білім алу, жұмыспен қамту немесе оқудан тыс жастардың үлесі, жалпы (жастар санының %-ы) Ел/аумақ Үлес (%) Жыл 26.0 2019 24.0 2019 18.3 2019 18.0 2019 16.5 2019 14.7 2018 13.1 2019 12.5 2019 12.4 2019 12.1 2019 11.4 2019 11.0 2019 10.5 2019 10.5 2019 10.3 2019 10.1 2019 9.3 2019 8.9 2017 8.6 2019 8.2 2019 8.1 2019 8.0 2019 7.9 2019 7.7 2019 7.1 2019 7.0 2019 6.9 2019 6.2 2019 5.7 2019 5.7 2019 5.6 2019 5.5 2019 4.8 2019 4.7 2019 4.3 2019 3.1 2019