Кіріспе

756-774 жылдар аралығында Ломбардтардың патшасы Дезидерий, сондай-ақ Дауфер немесе Дауферий (шамамен 720 – шамамен 786) – Солтүстік Италиядағы Ломбардтардың патшасы, 756 жылдан 774 жылға дейін билік етті. Франк патшасы, әйгілі Карл, Дезидерийдің қызына үйленді де, кейін оның мемлекетін жаулап алды. Дезидерий осы Карлмен байланысы және аймақтық патшалық билігін жүзеге асырған соңғы Ломбард билеушісі ретінде танылады.

Билікке көтерілу

Брешияда туған Дезидерий бастапқыда патшалық шенеунік, Туссияның герцогы болған және 756 жылы Аистульф қайтыс болғаннан кейін патша болды. Сол кезде Аистульфтің ізінен келген Ратхис Монтекассинодағы монастырынан шығып, патшалықты басып алуға тырысты, бірақ Дезидерий Рим папасы II Стефанның қолдауымен оның бүліктерін жылдам басып тастады. Таққа отырғанда Дезидерий көптеген жоғалған папалық қалаларды Киелі Таққа қайтарып беруге және тіпті Папалық мемлекетті кеңейтуге уәде берді. 757 жылы Дезидерий өкіметін нығайта бастады, тарихшы Уолтер Гоффарт айтқандай, "Орталық Италиядағы Сполето және оңтүстіктегі Беневентоның қуатты герцогтықтарындағы қарсылықты басу үшін белсенді шаралар жасады". Дезидерийді жек көретін Беневенто герцогы Лиутпранд оның патшалығына қарсы шығып, өзін Пиппиннің қорғауына берумен қауіптендіргенде, Дезидерий Византиядан теңіз көмегі алды және Лиутпрандтың наразылық әрекеттерін тоқтатты. Ломбард патшасы Луитпрандтың бұрынғы герцогтығын оның жауының ұлы Арехиске сыйлады. Сол жылы Дезидерий Сполеттың Альбоинін тақтан түсіріп, герцогтың өкілеттіктерін өзі жүзеге асырды. Өзінен бұрынғылары сияқты, Италиядағы Ломбард билігін кеңейтуді көздеген Дезидерий папалық билікке қарсы шығып, оңтүстік герцогтықтары үшін күресті. 759 жылдың тамызында Дезидерий ұлы Адельхисті Ломбардияның серік патшасы етіп тағайындады. Римге сапар шегіп, әулие Петірдің қабірінде дұға еткеннен кейін Дезидерий "өзінің алдыңғыларының агрессивті кеңею саясатына қайта оралды". Ол тіпті Византиямен келіссөздер жүргізді, бұл папалық билікті әлсіретіп, Римдегі Киелі Тақ үшін аумақтық шығындарға әкелуі мүмкін еді. 760 жылы Пиппиннің елшілері Дезидерийді ол басып алған кейбір қалаларды Папалыққа қайтаруға көндірді, бірақ Ломбард патшасы өз уәделерін орындамады.

Филиптің антипапа етіп тағайындалуы

767 жылы Рим папасы Павел I қайтыс болғаннан кейін туындаған дағдарысқа араласып, Дезидериус 768 жылы 31 шілдеде жексенбі күні Римдегі Эскилин төбесіндегі Киелі Вит монастырындағы Филипп есімді діни қызметкерді ұстап алып, оны дереу папа етіп тағайындады. Антипапа Филипп мойындалмады және көптеген жақтастарға ие бола алмады, сондықтан ол сол күні монастырына қайтып оралды, және одан кейін оның жайлы ешқандай хабар болған жоқ, оны ешкім көрен де жоқ.

Каролингтердің араласуы

Дезидерийдің ломбардтық алдыңғыларына қарсы Италиядағы Пиппиннің бұрынғы әскери науқандары сәтті болғанымен, папалық (каролингтермен келісілген) пен ломбардтар арасындағы кейінгі қарым-қатынастар сәйкесінше шиеленісті болды және 773 жылы папа Адриан патша Дезидериймен ашық түрде байланысты үзді. Дезидерий папалық қалаларға қарсы аттанғанда, Адриан ломбардтарға қарсы көмек сұрап бірден Ұлы Карлға жүгінді. Ломбардтар Альп таулары арқылы өту жолдарын жапқандықтан, папа Адриан елшілігін теңіз арқылы жіберуге мәжбүр болды; оларға Ұлы Карлдың папалықтың қорғаушысы екенін еске түсіру тапсырылды. Бастапқыда Ұлы Карл ломбардтармен достық қарым-қатынаста болды, себебі ол Дезидерийдің қызы Дезидератаға үйленген еді. Ломбардтар мен франктар арасындағы одақты ұнатпағанына қарамастан, Степан III екі патшамен де дипломатиялық қарым-қатынасты сақтап, бірақ 772 жылдың ақпанында қайтыс болды және осы қарым-қатынасты бұзуды қалаған папа Адрианның билікке келуі саяси жағдайды өзгертті. Адриан тәуекелге барып, Дезидерийді ашуға тырысты; оның Киелі Таққа қарсы агрессивті ұстанымға ие болуына ықпал ету үшін жасалған әрекеттер, соның нәтижесінде франктерден көмек сұрауға мүмкіндік туды. Көмек туралы шақыруды естіген Ұлы Карл Киелі Таққа көмектесті. Карломанның өлімі де жағдайды өзгертті. Ұлы Карлдың әйелі (Карломанның жесірі) мен оның балалары Дезидерийге паналаған сияқты, ол – «Liber Pontificalis» бойынша – франк мұрагерін жариялауға ниеттенген. Тарихшы Роджер Коллинз бұл мәлімдеменің растығына күмән келтіреді, себебі папалықтың «франк патшасының ломбардтарға қарсы көмекке ие болуын қамтамасыз ету үшін» таратылған дезинформация болуы мүмкін. 773 жылдың көктемінде Ұлы Карл ломбардтарға қарсы екі франк армиясын жіберді және сегіз айлық қоршаудан кейін Павия қаласын және Дезидерийді басып алды. Содан кейін Ұлы Карл ломбард патшасын Солтүстік Франциядағы Корби аббаттығына жер аударды және «франктердің патшасы» ретінде «ломбардтардың патшасы» атағын қосып, өзінің титулын ұзартты. Ұлы Карл «rex Langobardorum» атағын алғанда, герман патшасы өзі бағындырған мемлекеттің атағын қабылдаған алғашқы рет болды. Ұлы Карл ломбардтарды толығымен жоюға құқылы болғанымен, оларға «өз заңдарын сақтауға және сатқындарды кешіруге» рұхсат берді. Нәтижесінде, Дезидерийдің амбициялары ломбард мемлекетінің құлауына әкелді және ол ломбардтардың соңғы патшасы болды.

Мұра

Бүгінде Дезидеридің мұрасы Италияда әлі де маңызды. Брессиядағы Сан-Сальваторе монастырының әдемі шіркеуі, Ломбард архитектурасының әлі күнге дейін сақталған куәсі, Дезидерий салған. Оның итальянша аты "Desiderio" ағылшын тілінде "қалау" деп аударылады. 1822 жылы белгілі итальяндық романист және ақын Алессандро Манцони жазған "Адельчи" трагедиясында Дезидерий билікке деген құштарлығы үшін өз патшалығы мен мұрасын құртқан мақтаншыл адам ретінде бейнеленген. Оның ұлы Адельчи (сонымен қатар Адалгис деп те аталады) әкесінің қалауы мен бейбітшілікке деген ниеті арасында қыналудан аштықтан көз жұмады. Пьесада автор Дезидерий мен Ломбардтардың Италия түбегін біріктіре алмағанына қайғы білдіреді. Данте Алигьери "Purgatorio" VI (95-жол) поэмасында Дезидерийді Киелі шіркеуді шаққан "Ломбард тісі" (немесе "жылан") деп сипаттайды, ол кейін Шарльменмен жеңіліске ұшырады.