Ирландия тарихы: Домналл Уа Лохлайнн және билік күресі
Domnall Ua Lochlainn
Домналл Уа Лохлайнн (1048-1121) – король Ирландии, претендовавший на верховную власть. Обсуждение определения "Высшего короля" и соперничество с Муирхертахом Уа Брианом.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Домналл Уа Локлан (ескіше жазылуы: Домналл Уа Локлан) (1048 – 1121 жылдың 10 ақпаны), сондай-ақ Домналл Мак Локлан (ескіше жазылуы: Домналл Мак Локлан) деп те белгілі, Cenél Eogain тайпасының патшасы, Аилехтің жоғары патшасы және Ирландияның жоғары патшасы болды деген мәлімдеме бар.
Domhnall Ua Lochlainn (old spelling: Domnall Ua Lochlainn) (1048 – 10 February 1121), also known as Domhnall Mac Lochlainn (old spelling: Domnall Mac Lochlainn), was king of the Cenél Eogain, over king of Ailech, and alleged High King of Ireland.
Маэль Сехнаиллден кейінгі билік
Домнальдың талап еткен Ирландияның Жоғарғы Билігінің мағынасы, тіпті оның анықтамасы да, 1022 жылы Тараның соңғы дәстүрлі Уи Неил патшасы, Кла́н Холмайнның Маэль Сехнаил мак Домнаилдың қайтысынан кейін белгісіз болды. Кейіннен, бәсекелес патшалар әртүрлі анықтамалар ұсынды. Мысалы, Домналдың заңгерлері Жоғарғы Билік иесінің "қарсыласы бар" жағдайда, провинцияның патшасы екенін, ол жеңіліске ұшырамай, әскерін бүкіл Ирландия бойынша жетектеуге қабілетті болуы керек деді, және Домнал оны істей алды. Оның оңтүстік қарсыласы, Мюнстердің Мюрчертаха Уа Брианының жақтастары келіспеді, және Жоғарғы Билік иесі "қарсыласы жоқ" жағдайда Ирландияның үш маңызды порты – Дублин, Уотерфорд және Лимерик қалаларын бақылауы керек деді, ал Мюрчертаха осы қалаларға белгілі бір деңгейде бақылауды жүзеге асырды. Заңдық дау-дамайларға қарамастан, Маэль Сехнаиллдің қайтысынан кейін Ирландия билігіне ұқсас нәрсені құрған алғашқы патша Уи Ченнселайгтың Диармайт мак Майл на Мбо болды. Лийнстер патшасы және оның некрологында Диармайт Ирландияның көп бөлігінің тиімді билеушісі болды. Оның ұлы Муршад Дублинді басқарды, Мюнстердегі Тоирдельбах Уа Бриан оның тәуелдісі болды, ал Ульстердің Ниалл мак Эокада оның одақтасы еді. Диармайттың мансабы 7 ақпан күні 1072 жылы Маэль Сехнаиллдің мұрагерлерін бағындыруға тырысқандағы шайқаста қаза болуымен аяқталды. Диармайттың орнын оның бұрынғы одақтасы Тоирдельбах Уа Бриан тез иеленді. Уа Бриан өзінің ұлы Мюрчерташты Дублинде орнатып, Ольстерде жорықтар жүргізді. Ол Лейнстер және Коннахтта бәсекелес отбасыларды бірін-біріне қарсы қою саясатын ұстанды. Domnall Ua Lochlainn, 1084 жылы билікке келген кезде, Ua Briain оған кедергі келтірмеді, ол келесі жылы ауырып, 1086 жылы 77 жасында қайтыс болды. Оның қайтысымен, тіпті солтүстік жылнамалары да Тоирдельбах Уа Брианды Ирландия патшасы деп мойындады.
The meaning, and even the definition, of the High Kingship of Ireland to which Domnall laid claim was far from clear in the period after the death of the last traditional Uí Néill king of Tara, Máel Sechnaill mac Domnaill of Clann Cholmáin, in 1022. Later, rival kings produced differing definitions. Domnall's legal men, for example, claimed that a High King "with opposition" was the king of a province who could lead his army throughout Ireland without defeat, and this Domnall could do. The supporters of his southern rival, Muirchertach Ua Briain of Munster, disagreed, and said a High King "without opposition" should control three great port cities of Ireland: Dublin, Waterford, and Limerick, cities over which Muirchertach exercised some control. Regardless of legal frictions, the first king to construct something resembling an over lordship of Ireland after the death of Máel Sechnaill was Diarmait mac Maíl na mBó of the Uí Cheinnselaig. King of Leinster and the Foreigners in his obituary, Diarmait was more than this, the effective ruler of much of Ireland. His son Murchad ruled Dublin, Toirdelbach Ua Briain in Munster was his client, and Niall mac Eochada of Ulster was his ally. Diarmait's career ended with his death in battle, attempting to subjugate the heirs of Máel Sechnaill, on Tuesday 7 February 1072. Diarmait's position was quickly taken by his former ally Toirdelbach Ua Briain. Ua Briain installed his son, Muirchertach in Dublin, and campaigned in Ulster. In Leinster and Connacht he pursued a policy of setting rival families against each other. Domnall Ua Lochlainn, on his coming to power in 1084, was left undisturbed by Ua Briain, who fell ill the following year and died in 1086, aged 77. At his death, even the partisan northern annals recognized Toirdelbach Ua Briain as king of Ireland.
Шығу тегі
Домналь – Ардгардың, ал Ардгар Локланның ұлы еді. Ролисон B.502 қолжазбасында сақталған генеалогиялық жинақтар Домналдың әулетін жоғары патша Домнал уа Нейлл арқылы, оның әкесі – былғары шапандардың батыры Мюрчертах арқылы Ниалл Глундбқа дейін жазады. Лейнстер кітабында бұл ақпарат сәл өзгеше келтірілген. Meic Lochlainn Домнал уа Нейллдің немересі Локланның ұрпағы емес, Niall Glúndub-тың одан бетер танылмаған ағасы Домнал Дабайлдың ұрпағы, Lochlann mac Maíl Sechnaíll-ден тараған болып көрінеді. Дегенмен, Meic Lochlainn Uí Néill әулетінің Cenél nEógain тармағының мүшелері болды және атақты ата-бабаларына құқылы еді. Домнал билікке келген соң Cenél nEógain Ирландия саясатында қайтадан маңызды күшке айналды. Домналдан бұрын Cenél nEógain тиімді басшылықтан мүлдем құр қалған еді, сондықтан Тойрдельбахтың туысы және жаман жауы Мюнстердің Конхобар Уа Брианды Тулах Ок тармағының патшалығын қабылдауға шақырды. 1078 жылы Конхобар әйелімен бірге қаза тапқаннан кейін, оның інісі Ценнетиг оны алмастыруға шақырылды. Домнал 1083 жылы Айлех патшасы болды және билігін дәстүрлі жолмен, бастапқы шабуыл – crech ríg – Конэль Мюртемнеге (қазіргі Дандолк, Лоут графтығының аймағында) қарсы жасау арқылы басталды. Ольстер жылнамаларында Домналдың «мол мал жеңіп алып, сол малдан Ферманга [қазіргі Ферманга графтығы осы халық пен жердің атымен аталады] халқына сыйлықтар бергені» жазылған. Алайда, Мюнстердің жаңа патшасы Мюрчертах Уа Бриан (Тойрдельбахтың аналық тарапынан туысы) 1101 және 1119 жылдар аралығында Meic Lochlainn билігіне қарсы тұрды.
Domnall was the son of a certain Ardgar son of Lochlann. Genealogical compilations, such as that surviving in the Rawlinson B.502 manuscript trace Domnall's ancestry back, through the High King Domnall ua Néill, and his father the heroic Muirchertach of the Leather Cloaks, to Niall Glúndub. It appears subtly different in the Book of Leinster. Rather than being the descendants of Lochlann, grandson of Domnall ua Néill, the Meic Lochlainn appear to have been descended from another Lochlann, Lochlann mac Maíl Sechnaíll, a descendant of Niall Glúndub's less renowned brother Domnall Dabaill. Nonetheless, the Meic Lochlainn were members of the Cenél nEógain branch of the Uí Néill, and could rightly claim famous ancestors. Under Domnall, the Cenél nEógain were again a significant force in Irish politics. In the years before Domnall, the Cenél nEógain had been largely bereft of effective leadership, so much so that Conchobar Ua Briain of Munster, cousin and bitter enemy of Toirdelbach, had been invited to take the kingship of the Tulach Óc branch of the kindred, and following Conchobar's murder with his wife in 1078, his brother Cennétig was invited to succeed him. Domnall became king of Ailech in 1083 and began his reign in traditional fashion, with an inaugural raid—crech ríg—against the Conaille Muirthemne (in the region of modern Dundalk, County Louth). The Annals of Ulster state that Domnall "carried off a great prey of cattle and gave stipends from that prey to the men of Fernmag [the people and land from whom modern County Fermanagh was named]". However, Muirchertach Ua Briain the new king of Munster (a matrilineal kinsman of Toirdelbach), moved to oppose the rule of Meic Lochlainn between 1101 and 1119.
Өлім және одан кейінгі өмір
Домналдың Ольстер жылнамасындағы жарқын некрологы былай деп жазылған: Домнал, Ардгар ұлы, Локланның ұлы, Ирландияның жоғары патшасы, сырт келбеті мен тегі, ақыл-ойы мен батылдығы, бақыты мен гүлденуі, құнды заттар мен тағам сыйлауда ирландтардың арасында ерекше көзге түсті. Ол патшалықтың отыз сегізінші жылында, өмірінің жетпіс үшінші жылында, сәрсенбі күні түнде, Идтердің төртіншісінде [яғни 1121 жылдың 10 ақпаны] және айдың он сегізінші күні, дана Мо Куароктың мерекесінде қайтыс болды.
Domnall's glowing obituary in the Annals of Ulster reads as follows:Domnall son of Ardgar son of Lochlann, over king of Ireland, pre eminent among the Irish in form and lineage, in sense and valour, in happiness and prosperity, in giving valuables and food, died in Daire Coluim Cille in the thirty eighth year of his reign, the seventy third year of his age, on Wednesday night, the fourth of the Ides [i. e. 10 February 1121] and the eighteenth of the moon, the feast of Mo Chuaróc the wise.