Кіріспе

Дәстүрлі ауыл адамының сыртқы киімі

Салт бойынша шапан – ауылдық жұмысшылар, әсіресе қойшылар мен керуеншілер киетін сыртқы киім. Бүгінде «шапан» сөзі киімді қорғау үшін киілетін кең киімді білдіреді, мысалы, суретші киетін киім. Дәстүрлі шапан ауыр зығыр немесе жүннен жасалады және ұзындығы тізеден тобыққа дейін жетеді. Шапанның ерекшеліктері – арқа, кеуде және жеңдердегі кеңдік, жеңдер "түтікшелерге" (ұсақ, қабатталған бүктемелерге) бүктеліп, олар бекітіліп, әсемделеді. Бұл бүктемелердің үстінен бал күперінің ұясы тәрізді өрнекпен беттік тігіс жасалады, ол кеңдікті реттейді және киімге біршама серпімділік береді.

Шапанның түрлері

Дөңгелек шым – ашық мойын және жазық, дөңгелек жағасы бар пуловер стиліндегі киім. Бұл шым алдыңғы және артқы жағын ауыстырып киюге болады. Сассекс шымдарының немесе дөңгелек киімдердің ерекшелігі – әшекейлеудің болмауы, оның орнына иық, жаға, манжеттер және мойынтұрықта нәзік кестелер бар. Сассекс шымдары ең әсем шымдар деп есептелген. Көйлек шымы немесе Суррей шымы – ерлер көйлегінің стилінде, жағасы және алдыңғы жағында қысқа тілікшесі бар. Оны кері бұрып киюге болмайды. Уэльс шабандарының киімі ұзын, алдыңғы жағында түймелермен жабылады. Балықшының шымы – толыққанды кері бұрылатын, берік желкен матасынан тігілген, көбінесе индиго (немесе ақ немесе қызыл) түспен боялған киім. Бұрын Атлантика мұхитының балықшылары Девон, Корнуолл, Бретань және Ла-Манш аралдарында, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Еуропаның басқа аймақтарында сыртқы киім ретінде киген, көбінесе тоқыма гансей үстінен тағылған. Қазір ол Ньюлин мектебімен байланысты суретшілердің шымы ретінде танымал, олар кейіпкерлерін осы киімде бейнелеген. Тоқыма шым (Корнуоллда қолданылады), Ганси немесе Гернси – балықшының шымының тоқымалы түрі, көбінесе өрнекті және индиго түспен боялған, дәстүрлі түрде толыққанды кері бұрылатын және Атлантиканың Бретаньден Нидерландқа дейінгі балықшы қауымдастықтарында кездесетін. Ол көбінесе орташа бойға дейін кең болып тігіледі.

Даму

Бұл киімнің "күлте киіміне ұқсас" киімі ме, әлде "күлте киімінен жасалған" киімі ме екені белгісіз – яғни, киім орта ғасырлық дәуірдегі көйлек, жейде немесе іш киімнен, не одан да ерте заманнан келген киімнен дамыған. Киімнің толыққанды қалыптасқан күйдегі түрі екі ескі киімнің араласуына ұқсайтыны анық. 18 ғасырдың басында, шұлық киімдерін арбашылар мен жүк тасушылар киген, ал ғасыр соңына қарай ол Мидлендс пен Оңтүстік Англиядағы барлық шаруалардың кең таралған сыртқы киіміне айналды. Шұлық киімнің таралуы 18 ғасырдың екінші жартысында осы аймақтардағы ауыл шаруашылығы жұмысының жалақысы мен тұрмыс деңгейінің төмендеуімен бірге жүрді. Бұл киімдер басқа сыртқы киімдерге қарағанда арзан, берік және жуу оңай болды. Шұлық киімдеріндегі кестелеу стилі аймаққа қарай өзгерді, ал бірқатар мотивтер түрлі мамандықтар үшін дәстүрліге айналды: жүк тасушылар мен арбашылар үшін дөңгелек пішіндер, қойшылар үшін қойлар мен таяқшалар және т.б. Мұндай кестелер көбінесе қалың зығыр жіптермен, көбінесе киімнің өзінің түсімен үйлесімді түстерде жасалған. 19 ғасырдың ортасына қарай, ауыл шаруаларының дәстүрлі шұлық киімдерін киюі азайып, бірақ Гертруда Джекилл жастығында Сассексте оларды кездестірген, ал 1920 жылдарға дейін Бэкингемширдің ауылдық аймақтарында кейбір адамдар шұлық киімдерін кие берген. Нағыз дәстүр жоғалып бара жатқанда, Кейт Гринауэйдің суреттерінде бейнеленген Англияның ауылдық өткеніне деген романтикалық сағыныш, әйелдер мен балаларға арналған шұлық киімдерінен шабыттанған көйлектер мен блузкаларға сұраныс тудырды. Бұл киімдер әдетте өте жұқа зығыр немесе мақтадан жасалған, ал кестелеуі мақта жіптерімен, контрастты түстерде жасалған нәзік кестелермен безендірілген. Пастельді түстердегі кестелермен жасалған киімдер нәрестелер үшін де танымал.

Парашютшілердің киімдері

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери парашютшілер, негізінен, парашютшінің тар есікте ілігіп қалуына себеп болуы мүмкін жабдықты жабу үшін жел өткізбейтін секіру шапанын киетін. Неміс парашютшілері "Knochensack" киді, британдық парашютшілер Денисон шапанын, ал АҚШ теңіз жаяу әскерінің парашютшілері де секіру шапанын киді. Бүгінде "шапан" атауы әскери жауынгерлік күртелерге қатысты да қолданылады. Мысалдар: Денисон шапанының орнына келген DPM парашют шапаны, Канадалық парашют шапаны және Smock Windproof DPM.

Қатардағы киімдер

Валониялық көк "сарот" Бельгияның кейбір аймақтарындағы ұлттық киімнің бір бөлігі ретінде ерлер киетін қара көк шапан. "Лэйн бхан" - заң бұзған шотланд еркектері шіркеуге барар кезде киетін шапанның бір түрі.