Кіріспе

Шотландиядан шыққан XVI ғасыр балладасы – ән

"Мэри Гамильтон" немесе "Фовер Мари" ("Төрт Мария") – Шотландия патшайымының күтімшісі болған әйел туралы ойдан туған оқиғаға негізделген, XVI ғасырдағы Шотландиядан шыққан белгілі балладаның кең таралған атауы. Бұл Child Ballad 173 және Roud 79 болып белгіленеді. Әннің барлық нұсқаларында Мэри Гамильтон Шотландия королевасының жеке қызметшісі, бірақ қай королева екені нақты айтылмайды. Ол королеваның күйеуі, Шотландия королінен жүкті болады, соның нәтижесінде бала дүниеге келеді. Мэри кейбір нұсқаларда баланы теңізге тастап немесе суға батырып өлтіреді, ал басқаларында оны тастап кетеді. Оның жасаған қылмысы көрінеді және ол сотталады. Баллада Мэридің өмірі мен жақындап келе жатқан өлімі туралы ойларын бірінші тұлғада баяндайды. Джоан Баез, The Corries және Анджело Брандуарди сияқты көптеген әртістер балладаның нұсқаларын жазған.

Мэри Гамильтон Ресейде

Бұл оқиға мүлдем басқа контекстен алынған болуы мүмкін. Шотландиядағы кез келген оқиғаға қарағанда, бұл оқиға патша Иван IV (1547-1584) тұсында Томас Хамильтон Ресейде құрған, Хамильтон кланының эмигрант тармағының қызы Мария Данилова Гаментованың аңызымен көбірек сәйкес келеді. Патша Петр I "Ұлының" (кейіннен оның орнын басып, Екатерина I атанған) екінші әйелі, патшайым Екатеринаға қызмет ететін Мария Гамильтон, сонымен қатар патшаның сүйіктісі болған. Ол 1717 жылы бала туды, оның әкесі патша болуы мүмкін, бірақ ол туылғаннан кейін көп ұзамай оны суға батырып өлтіргенін мойындады. Ол сондай-ақ патшайымнан әшекейлер ұрлап, оларды сүйіктісі Иван Орловқа сыйлаған. Баласын өлтіргені үшін 1719 жылы оған бас кесілді. Марияның басы сақталып, табиғи және ғылыми "кереметтерді" жинаған Кунсткамерада көрсетілді. Сол кезде Чарльз Воган Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарттың тапсырмасымен Ресейде болды, және осы оқиға туралы хабар оның арқылы Шотландияға жеткен болуы мүмкін.

Аумақтық жазбалар

Балладаның ондаған дәстүрлі нұсқалары жазылған. Джеймс Мэдисон Карпентер 1930 жылдардың басында Шотландияда бірнеше нұсқасын жазды, оларды Вон Уильямс еске алу кітапханасы арқылы онлайн тыңдауға болады. Питер Кеннеди 1950 жылдардың ортасында шотланд тілінде екі нұсқа жазды, оларды Абердин қаласының Джинни Робертсон және Оркни аралдарының Доунби ауылының Этель Финдлейтер орындаған. Сондай-ақ, Англияның Линкольншир округындағы Саксби-Олл-Сэйнтс ауылының Мэри Тейлор орындаған нұсқасы да жазылған. Фред Хамер 1966 жылы Шропширдің Лудлоу қаласынан Фред Джорданның «Төрт Мария» әнін жазды. Ән АҚШ-қа жетті, онда Алан Ломакс 1941 жылы Вирджиния штатының Техас Глэдденін орындаған нұсқасын жазды, ал Арканзас штатының дәстүрлі әншісі Альмеда Риддл 1972 жылы орындады. Жан Ричи және оның қарындасы Эдна Кентукки штатының Вайпер қаласында отбасыларынан жеткен нұсқаны орындап көрсетті. Канадада да көптеген нұсқалар табылды, оның ішінде бірнешеуін Хелен Крейттон Новая Шотландия, Нью-Брансуик және Онтариода жазды.

"Мэри Гамильтон" жеке бөлмеде

Өзінің аса ықпалды «Өз бөлмесі» атты еңбегінде автор Вирджиния Вульф баллададағы кейіпкерлерге сілтеме жасайды. Ол Мэри Беттон, Мэри Сетон және Мэри Кармайклды қайта-қайта келетін тұлғалар ретінде атайды, ал балладаның баяндаушысы Мэри Гамильтонды есімдерін атамай қалдырады. Мэри Беттон Вульфтың кеңейтілген эссесінде маңызды рөл атқарады, себебі ол баяндаушы болып табылады. «Өз бөлмесі» еңбегіндегі баяндаушысының айтуынша, «Мен» дегеніміз – нақты болмысы жоқ біреуді атауға қолайлы термин ғана. Бірнеше сөйлемнен кейін баяндаушы тағы да жекелік пен субъективтілік тақырыбына оралып, балладаның кейіпкерлерін алғаш рет шақырады: «Міне, мен (маған Мэри Беттон, Мэри Сетон, Мэри Кармайкл деп немесе қалаған атыңызбен атаңыз – бұл маңызды емес)».

Мэри Беттон «Өз бөлмесі» эссесінің бойымен баяндаушы ретінде көрінеді. Эсседегі алты тарау Мэри Беттонның Оксбридж аумағы мен Лондон көшелеріндегі саяхаты мен әйелдер тарихы және көркем әдебиет туралы ойларын зерттеуі туралы баяндайды. Атау баяндаушының тәтесінің кейіпкерінде қайта пайда болады, ол Мэри Беттонның есімдісі де, демеушісі де болып табылады. Вульф Беттонды пайдалану арқылы эсседегі баяндаушы дауысынан өзін ажырата алады. Мэри Сетон – Мэри Беттонның құбылмалы Фернхэм колледжіндегі (Кембридждің Ньюнхэм және Гиртон колледждері үлгісінде) досы. Беттонның Сетонмен болған әңгімелері арқылы қаржылық жағдай мен әйелдерге білім беру мүмкіндіктері арасындағы қарым-қатынас туралы сұрақтар көтеріледі. Мэри Сетонның анасы туралы айта отырып, баяндаушы былай дейді: «Егер ол Фернхэмге екі-үш жүз мың фунт қалдырса, біз бүгін кешке жайғасып, әңгімеміздің тақырыбы археология, ботаника, антропология, физика, атомның табиғаты, математика, астрономия, салыстырмалылық теориясы, география болуы мүмкін еді». Мэри Кармайкл «Өз бөлмесі» еңбегіндегі ойдан шығарылған автор рөлін ойнайды. Оның «Өмірдің оқиғасы» атты романы Вульфқа әйелдер арасындағы қарым-қатынас туралы түсінік енгізуге мүмкіндік береді. Мэри Кармайкл сондай-ақ, нақты автор және тууды шектеу жөніндегі белсенді Мари Кармайкл (Мари Стопстің псевдонимі) және оның «Махаббаттың тууы» романы туралы ойды тудыруы мүмкін.