Кіріспе

Тригеминальды жүйкенің созылу рефлексі
Жақ рефлексі немесе масетерлік рефлекс – пациенттің тригеминальды жүйкесінің (бассүйек жүйкесі V) жағдайын тексеруге және жоғарғы мойын сегментінің қысылуын үлкен саңылаудың үстіндегі зақымданулардан ажыратуға көмектесетін созылу рефлексі. Ауызды сәл ашып тұрып, төменгі жаққа, еріңнің астындағы төменгі бұрышта соққы беріледі. Оған жауап ретінде масетер бұлшықтары төменгі жақты жоғары қарай сілкіп тартады. Әдетте бұл рефлекс болмайды немесе өте әлсіз болады. Дегенмен, жоғарғы моторлық нейрондар зақымдалған адамдарда жақ рефлексі айқын байқалады. Жақ рефлексі динамикалық созылу рефлексі ретінде жіктеледі. Басқа көптеген рефлекстер сияқты, стимулға жауап беру моносинаптикалық болып келеді, тригеминальды мезенцефальды ядроның сезімдік нейрондары аксондарды тригеминальды моторлық ядроға жібереді, ол өз кезегінде масетерді иннервациялайды. Бұл рефлекс тригеминальды моторлық ядроға проекцияланатын жоғарғы моторлық нейрондардың қалыптылығын бағалау үшін қолданылады. Бұл рефлекстің сезімдік және моторлық аспектілері CN V арқылы жүзеге асырылады. Бұл стандартты неврологиялық тексеруге кірмейді. Тригеминальды жүйке зақымдануының басқа белгілері болған кезде ғана орындалады.

Жыныстық қатынас

Зерттеулер көрсеткендей, жыныс жақ соққы рефлексіне маңызды әсер етеді. Электромиография бұлшық еттегі импульсті өлшеу үшін қолданылады, бұл импульстің амплитудасын анықтауға және оны график түрінде көрсетуге мүмкіндік береді. ЭКМ масетер және уақытша бұлшық еттеріне бағытталған. Әйелдердің импульсының амплитудасы ерлерге қарағанда айтарлықтай жоғары болды – яғни, импульс үлкен болды. ЭКМ нәтижелерін түсіндіргенде бұл ескерілуі керек, себебі әйелдердің графиктерінде ерлерге қарағанда жоғары максимум-минимум амплитудасы көрсетіледі. Импульстің орташа кешігу уақыты әйелдерде де қысқарақ екені анықталды.

Жасы

Зерттеулер көрсеткендей, жас ұлғайған сайын осы рефлекстің жатқан уақыты (латенттілігі) аздап ұзарады. Бұл жерде латенттілік – иекке соққан сәттен бастап, субъектіде байқалатын алғашқы өзгеріске дейінгі уақыт ретінде анықталады. 75 жасқа толған және одан үлкен науқастарда массетерикалық белсенділіктің ең айқын төмендеуі тіркелді, бұл шеңбер және беттік рефлекстердің әлсіреуіне байланысты болуы мүмкін. Бір зерттеуде қарт адамдардың 52%-ында 81,8 жасқа орташа есеппен иек рефлексінің жоқтығы анықталды. Денсау қарт адамдарда жасқа байланысты жауырын бұлшықтарында айқын тіндік өзгерістер байқалмайды, себебі олардың ауыз қуысы үнемі қозғалыста болады (мысалы, сөйлеу, шайнау сияқты әрекеттерді орындау). Бұл қозғалыс арық дене массасының төмендеуін кешіктіріп, жасқа байланысты ақуыздың сақталуына көмектеседі, бұлшықет тіндерінің тозуы мен жыртылуына қарсы тұрады.

Клиникалық маңызы

Жағай омыртқа спондилоздық миелопатияның клиникалық көрінісі көптеген склерозға (МС) немесе амиотрофиялық бүйірлік склерозға (АЛС) ұқсас болуы мүмкін, бірақ жақ рефлексінің жоғары белсенділігі патологияның үлкен тесіктен жоғары орналасқанын көрсетеді. Яғни, қалыпты жақ рефлексі диагнозды жағай омыртқа спондилоздық миелопатияға қарай, ал МС немесе АЛС-тен алыстатады.

Тарих

Америкалық невролог Моррис Льюис (1852–1928) алғаш рет жақ тербетуді сипаттады. Бірақ неврология мен клиникалық нейрофизиологияның бірнеше оқулықтары жақ рефлексін ашуды Арман де Уоттевиллге (1846–1925) жатқызады, себебі ол жақ рефлексінің бульбарлық ядроларды зақымдайтын ауруларды анықтауға пайдалы болатынын дұрыс болжаған.